Bernburg (Saale) is een gemeente in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Het is de Kreisstadt van de Landkreis Salzlandkreis. De stad telde op de peildatum van de meest recente statistiek inwoners.
Indeling gemeente
De volgende Ortsteile maken deel uit van de gemeente: Aderstedt (sinds 1 januari 2003; 495 inw.) Baalberge (sinds 1 januari 2010; incl het plaatsje Kleinwirschleben; 1.266 inw.) Biendorf (sinds 1 januari 2010; 678 inw.) Gröna (sinds 1 januari 2010; 517 inw.) Peißen (sinds 1 januari 2010; 1.122 inw.) Poley (sinds 1 januari 2010); incl. het om zijn archeologische vondsten bekende dorpje Weddegast; 543 inw. Preußlitz (sinds 1 januari 2010; 599 inw.), inclusief: Leau Plömnitz. Dit kleine dorpje was de locatie van de in 1892 geopende zoutmijn Grube Antoinette, die ca. 1970 werd gesloten. Plömnitz werd in WO II berucht, omdat er in 1944 en 1945 twee concentratiekampen waren.Dit waren buitenkampen (Außenlager) van concentratiekamp Buchenwald, een mannen- en een korte tijd bestaand vrouwenkamp. Wohlsdorf (sinds 1 januari 2010; incl. het dorpje Crüchern; 406 inw.)
Tussen haakjes het aantal inwoners, omstreeks 2021 of 2022.Bron:Door de Duitse Wikipedia van de website van de gemeente gedownload PDF-document. Inmiddels niet meer op deze site aanwezig.
Tot de stad in engere zin behoren vijf Stadtteile, stadsdelen, die op het bovenstaande plattegrondje in afwijkende kleuren zijn aangegeven. Dit zijn: Waldau, direct ten noordwesten van het stadscentrum Strenzfeld , 2 km verder naar het noordwesten Dröbel, in het oosten Neuborna, in het westen, een in de jaren 1930 gebouwde mijnwerkerswoonwijk Roschwitz, in het zuidoosten.
Geografie
De stad ligt aan een bochtig gedeelte van de Saale, circa 40 kilometer ten zuiden van Maagdenburg en 35 kilometer ten noorden van Halle (Saale). Iets ten zuidwesten van Bernburg mondt de Wipper uit in de Saale. Naburige gemeenten zijn verder Köthen, en daaromheen Osternienburger Land in het oosten, Nienburg in het noordoosten.
Het klimaat is er relatief droog. Het gebied ligt in de regenschaduw van de ten westen ervan gelegen Harz.
Door de aanwezigheid van een in de laatste ijstijd aangewaaide laag löss is het gedeelte van de gemeente, waar het reliëf van de bodem akkerbouw mogelijk maakt, zeer vruchtbaar.
Verkeer en vervoer
Op het klaverbladknooppunt Kreuz Bernburg, circa 5 kilometer ten westen van de stad Bernburg kruist de Autobahn A 14 (Maagdenburg-Leipzig) de Autobahn A 36 (vanaf Dreieck Nordharz), die aan de oostkant van het knooppunt overgaat in de Bundesstraße 6 naar Bernburg.
Vanuit Bernburg loopt de L 50, voorheen een deel van de Bundesstraße 71, in noord-noordwestelijke richting naar Maagdenburg.
Station Bernburg Hauptbahnhof bestaat sinds 1846. Het ligt, ten oosten van het stadscentrum, aan twee spoorlijnen: de oost-west-verbinding Köthen - Aschersleben v.v., ongeveer halverwege deze beide stations (afstand circa 20 km); aan deze lijn heeft stadsdeel Roschwitz nog een spoorweghalte op 1,7 km van het hoofdstation; een ruim 14 km lange spoorlijn noordwaarts via Nienburg naar Calbe (Saale); in Calbe kan men op de trein via Maagdenburg naar Berlijn, of via Halle (Saale) naar LeipzigZowel Calbe als Köthen hebben een station aan de spoorlijn Maagdenburg - Leipzig. overstappen. In stadsdeel Strenzfeld, op 2 km ten noordwesten van het hoofdstation en dicht bij de hogeschool, ligt aan deze lijn een spoorweghalte.
De rivier de Saale is in principe bevaarbaar, maar wordt niet meer gebruikt door de vrachtscheepvaart. Daarom heeft Bernburg ook geen binnenhaven; de grote industrieën in de stad beschikken daarentegen over korte fabrieksspoorlijntjes.
Economie
Industrie en mijnbouw te Bernburg vinden hun oorsprong in de plaatselijke bodemschatten.
De ten tijde van de DDR belangrijke chemische industrie is sinds circa 1993 beperkt tot de productie van soda en aanverwante stoffen. Naast de sodafabriek van Solvay, ten noorden van de stad aan de voormalige B71, bevindt zich een zeer grote zand- en steengroeve. Een tweede fabriek van Solvay staat direct ten noordoosten van het station.
Deze fabricage hangt samen met de aanwezigheid van onder andere kalizout en keukenzout in de bodem. Er ligt ten zuiden van de stad een grote zoutmijn van het K+S-concern.
Een ander groot industrieel concern, Schwenk AG, exploiteert aan de noordoostkant van Bernburg een belangrijke cementfabriek.
Op de industrieterreinen ten noorden en oosten van de stad zijn verder nog verscheidene kleinere bedrijven in uiteenlopende branches gevestigd.
Dienstensector Even ten noorden van Bernburg bevindt zich een van de locaties van een instituut voor hoger technisch onderwijs, Hochschule Anhalt, die zichzelf in het Engels als universiteit profileert. Hier worden op het niveau van een technische universiteit o.a. economie, landbouwkunde, milieuwetenschappen en ecologie gedoceerd.
De stad heeft aan haar zuidkant een particulier ziekenhuis, dat anno 2025 de naam AMEOS Klinikum Bernburg draagt. De grootste afdeling van dit ziekenhuis is die van de neurologie.
Tot op de huidige dag staat, aan de zuidwestkant van de stad Bernburg, een uitgestrekt, in 1875 opgericht, psychiatrisch en geriatrisch ziekenhuiscomplex, dat anno 2025 de naam Fachklinikum Bernburg draagt en over ruim 200 bedden beschikt. Het heeft ook afdelingen, waar verslaafden kunnen afkicken. Daar bevindt zich ook de gedenkplek voor slachtoffers van de destijds hier gevestigde nazi-Tötungsanstalt Bernburg.
In de stad is een Amtsgericht gevestigd, en het bestuurskantoor van de Salzlandkreis.
Geschiedenis
De stad is ontstaan uit drie stedelijke nederzettingen. In 1561 smolten een Altstadt en een Neustadt samen tot een Talstadt. In 1825 fuseerde deze Talstadt met een hoger gelegen nederzetting, de Bergstadt, tot één stad Bernburg.
Bernburg, en de locatie, waar vóór het ontstaan van de stad al sinds de Jonge Steentijd mensen woonden, heeft een uitermate rijke en wisselvallige geschiedenis. In het Duitstalige Wikipedia-artikel over Bernburg wordt de historie van de stad zeer uitvoerig en gedetailleerd behandeld. Enkele bijzonderheden worden hierna kort vermeld:
Ongeveer 253-243 miljoen jaar geleden, in de geologische periodes Perm, nauwkeuriger: Zechstein, en daarna Trias, nauwkeuriger: Buntsandstein: De Zechsteinzee droogt op en verdampt, en er vormen zich dikke lagen evaporieten, met een hoog gehalte kaliumcarbonaat (potas of kalizout) en natriumchloride (keukenzout), afgewisseld met, later versteende, kleilagen. Vanaf de 19e eeuw vormen deze bodemschatten de basis voor de economie van de regio. ca. 4000-3150 v.Chr.: mensen van de Trechterbekercultuur zijn hier woonachtig geweest. Een Duitse subgroep van deze cultuur uit het Neolithicum is naar de vindplaats Baalbergecultuur genoemd. ca. 3100-2700 v.Chr.: mensen van de Trechterbekercultuur zijn hier woonachtig geweest. Een Duitse subgroep van deze cultuur uit het Neolithicum is naar de vindplaats Bernburger Kultur genoemd. ca. 2300-1550 v.Chr.: de omgeving van Bernburg is de belangrijkste vindplaats ter wereld van de Úněticecultuur (Vroege Bronstijd). Dragers van deze cultuur hergebruiken oudere monumenten, mogelijk voor de uitvaart van stamhoofden uit oude, eerbiedwaardige families. ca. 150 n.Chr.: in de Geographia van de hand van Claudius Ptolemaeus komt een plaats Luppia (Grieks: Λουππία) voor. In 2010 werd bij paleogeografisch onderzoek vastgesteld, dat dit Luppia dichtbij het huidige Bernburg lag. ca. 600: Groepen Sorben, leden van een Slavisch volk, vestigden zich in het gebied. Oude, Slavische dorpsnamen, zoals Roschwitz en Preußlitz, herinneren hier nog aan. De rivier de Saale stroomde toen verder westelijk dan tegenwoordig, door een tegenwoordig Röße geheten bedding. Later werd de voorde in de Saale een grensovergang tussen Germaans en Slavischtalig gebied. 782: de plaats Waldau (Uualadala) bij Bernburg wordt voor het eerst in een document vermeld. In 806 hield koning Karel de Jongere er tijdens een oorlog tegen de Slavische stammen een troepenschouw. 961: In een in opdracht van Keizer Otto I de Grote opgestelde schenkingsakte is sprake van een „civitas Brandanburg“ in de gouw Nudzici. Pas in 1961 wisten Duitse historici aan te tonen, dat dit niet op Brandenburg, maar op Bernburg aan de Saale betrekking heeft. Tweede helft 10e eeuw, maar vóór 964: Gero laat de Sint-Stefanuskerk van Waldau bouwen, die ressorteert onder de invloedrijke abdij van Gernrode. Historisch gezien is dit dorpskerkje dus zeer belangrijk. Vanaf 993: Onder Gero van de Lausitz en zijn opvolger Diederik II van Wettin maakt het gebied deel uit van het Markgraafschap Lausitz. 11e-12e eeuw: Er ontstaan drie kleine, stedelijke nederzettingen, een AltstadtRondom de Mariakerk., een NeustadtRondom de Sint-Nicolaaskerk. en een hoger gelegen BergstadtVanaf de tweede helft der 12e eeuw rondom de Sint-Egidiuskerk., ieder rondom een kerk. In deze tijd staat het gebied onder controle van Ascanische heren, onder wie Albrecht de Beer. Eén Duitse historicus was zelfs van mening, dat Albrecht de Beer in een burchtEr bestond zeker al een burcht bij Bernburg in het jaar 1138. Dat jaar, 1138, wordt door velen als het jaar van de stichting van Bernburg beschouwd. In dat jaar werd de burcht door brand verwoest, tijdens een vijandelijke aanval daarop; in de tweede helft van de 12e eeuw werd de burcht herbouwd. bij het huidige Bernburg is geboren, maar collega-wetenschappers ondersteunen deze theorie niet. 13e eeuw: Bernburg ligt in Anhalt, dat in 1252 na de dood van Hendrik I van Anhalt verdeeld wordt, met als gevolg, dat Bernburg aan diens tweede zoon Bernhard I van Anhalt komt; het Vorstendom Anhalt-Bernburg zal tot na de Napoleontische tijd blijven bestaan, en wel 611 jaar, tot 1863. 1278: Bernhard I verleent aan de Altstadt en Neustadt Bernburg stadsrechten. 1293: Het gebruik van de, toen nog door vrij veel inwoners van Bernburg en omgeving gesproken, Sorbische taal in de rechtszalen wordt verboden, eerder dan elders in de regio. In de 14e eeuw volgen allerlei maatregelen ten nadele van etnische Sorben en ten voordele van etnische Duitsers. begin 15e eeuw: De houten brug over de Saale wordt door een overstroming verwoest, en door een stenen exemplaar vervangen. De hoge kosten hiervan dwingen de Alt- en de Neustadt tot economische samenwerking. In de 15e en 16e eeuw wordt in de regio van talrijke overstromingen melding gemaakt, soms met catastrofale gevolgen. De stenen brug wordt in een onbekend jaar verwoest. 1461: De Bergstadt verkrijgt stadsrechten. 1471-1562: Bernburg maakt deel uit van het Vorstendom Anhalt-Köthen. 1526: Vorst Wolfgang van Anhalt voert onder invloed van Maarten Luther de Reformatie door. Tot op de huidige dag is een grote meerderheid van de christenen in de gemeente evangelisch-luthers. Dit geldt, tenzij anders vermeld, ook voor alle kerkgebouwen in de huidige gemeente Bernburg. 1530: Bouw van een stuw in de Saale, ter verbetering van de scheepvaartmogelijkheden. In 1697 zal een stenen sluis volgen. 1538-1539: Vernieuwing van de oude burcht tot het nog bestaande renaissancekasteel. Vanaf 1547 is Bernburg enige tijd vorstelijke residentie, na een grote brand in kasteel Köthen. 1555-1664: Heksenprocessen en -vervolgingen, met zeker 46 beschuldigden. Bij de Mariakerk is in 2015 ter gedachtenis aan de op deze wijze onschuldig veroordeelde, gemartelde en ter dood gebrachte vrouwen een monument opgericht. 1561: Bestuurlijke fusie tussen Altstadt en Neustadt, voortaan samen de Talstadt (Dalstad) vormend. 1606-1765: Het kasteel van Bernburg is vorstelijke residentie van Anhalt-Bernburg; in 1765 verhuist deze naar Ballenstedt. 1618-1648: De Dertigjarige Oorlog treft Bernburg zwaar. Niet alleen wordt de stad diverse keren door een der strijdende partijen op de andere veroverd, geplunderd en gebrandschat, maar ook de pest kost vele mensen het leven. (Ook in 1683 deed zich nog een pestepidemie in Bernburg voor.)