In het Nederlands voetbal is de nacompetitie een competitie die na afloop van een reguliere voetbalcompetitie plaatsvindt. Deze nacompetitie kan de vorm hebben van een kleine competitie (met 3 of 4 teams), knock-outwedstrijden (winnaar van een tweestrijd wordt bepaald over één wedstrijd) of play-offs (winnaar van een tweestrijd wordt bepaald over meerdere wedstrijden). Play-offs waaraan geen verdere details worden gegeven, worden gespeeld volgens het Europacupprincipe (twee wedstrijden uit en thuis met de uitdoelpuntregel. De uitdoelpuntregel is sinds het seizoen 2021/22 afgeschaft. Bij een gelijke stand en gelijk doelsaldo volgt een verlenging).
In een nacompetitie wordt meestal beslist over de klasse waarin de deelnemers het volgende seizoen spelen. Andere beslissingen die de nacompetitie kunnen geven, zijn: het zaterdag-, zondag- en algeheel amateurkampioenschap en plaatsen voor "Europees voetbal".
Eredivisie nacompetitie voor Europees voetbal Geschiedenis Na het seizoen 1974/75 werd voor het eerst een competitie gespeeld met als inzet een UEFA-cupticket. Deze competitie was een halve competitie tussen de nummers drie tot en met zes van de Eredivisie en kan daarmee beschouwd worden als de eerste play-offs voor Europees voetbal in Nederland. Ajax werd de uiteindelijke winnaar van deze competitie. Mede omdat de UEFA deze competitie als kwalificatie voor de UEFA-cup niet wilde erkennen (maar een arbitragezaak hiertoe verloor), bleef het bij een eenmalig experiment dat pas eind jaren 80 een vervolg kreeg. In de seizoenen 1986/87 en 1987/88 kreeg de KNVB wel toestemming van de UEFA voor een nacompetitie met als inzet een UEFA-cupticket. Vier periodekampioenen speelden tegen elkaar in een hele competitie. De eerste winnaar was FC Utrecht. In het tweede seizoen won FC Groningen. De KNVB wilde het experiment in 1988/89 voortzetten, maar omdat de UEFA weigerde om de winnaar van de nacompetitie opnieuw toe te laten in de UEFA-cup, werd in januari 1989 besloten de nacompetitie af te blazen. De weigering van de UEFA had te maken met het feit dat de toestemming voor twee seizoenen gold en dat winnaar van de nacompetitie, FC Groningen, slechts elfde was geworden in de reguliere competitie, waardoor in de ogen van de UEFA de UEFA-cup gedevalueerd werd.
Seizoen Ploegen Winnaar 1974/75 Ajax, FC Twente '65, AZ '67, Sparta Ajax 1986/87 FC Utrecht, Roda JC, VVV, FC Twente FC Utrecht 1987/88 FC Twente, FC Groningen, Willem II, VVV FC Groningen
Competitieopzet 2006-2008 In 2005/06 werd dit idee nieuw leven ingeblazen. De opzet werd echter sterk veranderd. De deelnemers aan de play-offs waren de nummers 2-13. Aanvankelijk zouden zij strijden om een plaats in de derde voorronde van de UEFA Champions League (nrs. 2-5), 3 of 4 UEFA-cuptickets (nrs. 2-9) en twee UEFA Intertoto Cup-tickets (nrs. 2-13). Kort nadat bekend werd gemaakt dat deze nacompetitie ingevoerd werd, besloot de UEFA om de Intertoto Cup op de schop te nemen waardoor er slechts één ticket voor de Intertoto Cup overbleef. De opzet bleef verder ongewijzigd. In de nacompetitie werd gespeeld met play-offs volgens het Europacupsysteem. Het team met de hoogste classificatie speelde de tweede wedstrijd thuis. De volgende wedstrijden werden gespeeld:
Ronde 1 A: Nr. 2 - Nr. 5 B: Nr. 3 - Nr. 4 C: Nr. 6 - Nr. 9 D: Nr. 7 - Nr. 8 E: Nr. 10 - Nr. 13 F: Nr. 11 - Nr. 12
Ronde 2 G: Winnaar A - Winnaar B H: Verliezer A - Verliezer B I: Winnaar C - Winnaar D J: Winnaar E - Winnaar F
Ronde 3 K: Verliezer H - Winnaar I L: Verliezer I - Winnaar J
Verdelingen De bekerwinnaar eindigt zesde of lager, of de kampioen is bekerwinnaar tegen de nummer 6 (of lager): Winnaar G speelt 3e voorronde van de Champions League Verliezer G speelt UEFA-cup Winnaar H speelt UEFA-cup Winnaar K speelt UEFA-cup Verliezer K speelt Intertoto Cup Bijzonderheid: De wedstrijden E, F, J en L worden niet gespeeld indien de bekerwinnaar 6-9 is geëindigd en wordt deze vervangen door de nummer 10. De bekerwinnaar eindigt 2-5 en verliest in de eerste of tweede ronde en speelt tegen een club die 6e of lager is geëindigd en de bekerwinnaar verliest in de eerste ronde: De bekerwinnaar en de verliezend bekerfinalist eindigt 1-5: Winnaar G speelt 3e voorronde van de Champions League Verliezer G speelt UEFA-cup Verliezer A speelt UEFA-cup Verliezer B speelt UEFA-cup Winnaar I speelt UEFA-cup Winnaar L speelt Intertoto Cup Bijzonderheid: De wedstrijden H en K worden niet gespeeld. Tenzij de bekerwinnaar de tweede ronde speelt terwijl de bekerfinalist 6e of lager is geëindigd en wedstrijd I niet wint. Indien wedstrijd I wel gewonnen wordt, wordt wedstrijd K niet gespeeld. De winnaar van wedstrijd G wint de beker tegen een club die 6e of lager is geëindigd. Verdeling gelijk aan het geval waarin de kampioen de beker wint tegen de nummer 6 of lager.
Competitieopzet 2009-2014 In het seizoen 2007/08 begonnen de clubs echter te twijfelen. Door de veranderde opzet van de Champions League en de UEFA-cup en met de afgeschafte Intertoto Cup, dit alles vanaf 2009, moest de nacompetitie voor Europees voetbal op de schop. De KNVB wilde dat de nummers 3-10 in de nacompetitie zouden spelen terwijl de Eredivisie alleen de nummers 5-8 nacompetitie wilde spelen. Uiteindelijk werd besloten om het best-of-threeprincipe toe te passen. De hoogst geklasseerde club zal daar in een eventuele derde wedstrijd thuisvoordeel hebben. Dit werd uiteindelijk niet gebruikt en werd het best-of-twoprincipe toegepast. Het team met de hoogste classificatie speelde de tweede wedstrijd thuis. De winnaar werd de Nederlandse deelnemer in de tweede voorronde van de UEFA Europa League.
Ronde 1 A: Nr. 5 - Nr. 8 B: Nr. 6 - Nr. 7 Bijzonderheid: Wanneer de bekerwinnaar op de plekken 1-4 is geëindigd, dan krijgt de nummer 5 een Europese ticket en die hoeft niet deel te nemen aan de nacompetitie. Deze wordt vervangen door de nummer 9. Wanneer de bekerwinnaar op de plekken 5-8 is geëindigd, dan hoeft die niet deel te nemen aan de nacompetitie en deze wordt vervangen door de nummer 9. Deze bijzonderheid gold niet in 2011, 2013 en 2014.
Ronde 2 C: Winnaar A - Winnaar B
Competitieopzet 2015-2023 In het seizoen 2014/15 besloot de UEFA de opzet van de Europa League aan te passen. Hierdoor mocht Nederland een team minder deelnemen aan de Europa League en speelde de nummers 4-7 nacompetitie. De nacompetitie werd wederom gespeeld volgens het best-of-twoprincipe en het team met de hoogste classificatie speelde de tweede wedstrijd thuis. In 2021 werd één wedstrijd per ronde gespeeld en het team met de hoogste classificatie speelde thuis. De winnaar werd de Nederlandse deelnemer in de derde voorronde van de UEFA Europa League. Vanaf 2017 stroomde de winnaar weer in de tweede voorronde. Vanaf 2021 nam de winnaar deel aan de tweede voorronde van de UEFA Europa Conference League.
Ronde 1 A: Nr. 4 - Nr. 7 B: Nr. 5 - Nr. 6 Bijzonderheid: Wanneer de bekerwinnaar op de plekken 1-3 is geëindigd, dan krijgt de nummer 4 een Europese ticket en die hoeft niet deel te nemen aan de nacompetitie. Deze wordt vervangen door de nummer 8. Wanneer de bekerwinnaar op de plekken 4-7 is geëindigd, dan hoeft die niet deel te nemen aan de nacompetitie en deze wordt vervangen door de nummer 8. Deze bijzonderheid gold niet in 2015.
Ronde 2 C: Winnaar A - Winnaar B
Competitieopzet vanaf 2024 Door goede prestaties van Nederland in verschillende Europese toernooien mocht Nederland een extra team laten deelnemen aan de Champions League en wijzigde de Europese ticketverdeling. De nummers 5-8 speelt nacompetitie. Om belastbaarheid van de voetbalclubs te verminderen, wordt de nacompetitie over één wedstrijd per ronde gespeeld. Het team met de hoogste classificatie speelt thuis. De winnaar is de Nederlandse deelnemer in de tweede voorronde van de UEFA Conference League.
Ronde 1 A: Nr. 5 - Nr. 8 B: Nr. 6 - Nr. 7 Bijzonderheid: Wanneer de bekerwinnaar op de plekken 1-4 is geëindigd, dan krijgt de nummer 5 een Europese ticket en die hoeft niet deel te nemen aan de nacompetitie. Deze wordt vervangen door de nummer 9. Wanneer de bekerwinnaar op de plekken 5-8 is geëindigd, dan hoeft die niet deel te nemen aan de nacompetitie en deze wordt vervangen door de nummer 9.
Ronde 2 C: Winnaar A - Winnaar B
Winnaars van de nacompetitie om Europacuptickets Jaar (voorronde) UEFA-cup /voorronde EL /voorronde ECL 2026 Ajax 2025 AZ 2024 Go Ahead Eagles 2023 FC Twente 2022 AZ 2021 Feyenoord 2020 Geen winnaarDoor het uitbreken van het coronavirus werd het seizoen vroegtijdig stopgezet. 2019 FC Utrecht 2018 Vitesse 2017 FC Utrecht 2016 Heracles Almelo 2015 Vitesse 2014 FC Groningen 2013 FC Utrecht 2012 Vitesse 2011 ADO Den Haag 2010 FC Utrecht 2009 NAC Breda
Jaar (voorronde) CL (voorronde) UEFA-cupvoorronde EL Intertoto Cup 2008 FC Twente Ajaxsc HeerenveenN.E.C. NAC Breda 2007 Ajax AZFC Twentesc HeerenveenFC Groningen FC Utrecht 2006 Ajax FC GroningenAZFeyenoordsc Heerenveen FC Twente 1988 FC Groningen 1987 FC Utrecht 1975 Ajax
Promotie/degradatie nacompetitie Eerste divisie/Eredivisie Geschiedenis De nacompetitie om promotie naar de Eredivisie bestaat sinds het seizoen 1972/73. Door het winnen van periodetitels kon men zich plaatsen voor deze nacompetitie. De bedenker van deze nieuwe opzet was Dokter Ab Wit, clubarts en destijds voorzitter van de eerstedivisieclub WVV Wageningen. Op deze manier werd de spanning in de competitie van de eerste divisie teruggebracht, want geen enkele ploeg kon uit deze competitie degraderen en als je als club geen kans meer had op het kampioenschap was het spelen voor een periodetitel weer een extra stimulans om voor de winst te gaan. Ook voor de toeschouwers was dit aantrekkelijker en mede daardoor zag je bij clubs die meestreden voor een periodetitel de toeschouwersaantallen stijgen. De eerste nacompetitie werd gewonnen door De Graafschap, met Guus Hiddink in het elftal. Het volgend jaar was het Wageningen van dokter Wit de winnaar.
Tot en met het seizoen 1980/81 degradeerden er twee clubs rechtstreeks uit de eredivisie en promoveerde de kampioen van de eerste divisie. De vier periodekampioenen namen deel aan de nacompetitie, waarin alle ploegen uit en thuis tegen elkaar speelden. De winnaar van deze nacompetitie promoveerde naar de eredivisie.
Vanaf het seizoen 1981/82 promoveerde de nummer 2 van de eerste divisie ook rechtstreeks en degradeerden er drie clubs rechtstreeks uit de eredivisie. De nacompetitie bleef gehandhaafd.
In het seizoen 1989/90 veranderde de nacompetitie opnieuw. Vanaf dat seizoen deden er zes clubs uit de eerste divisie mee: de vier periodekampioenen en de twee hoogst geklasseerde clubs zonder periodetitel. Vanaf dit seizoen werden de clubs over twee groepen verdeeld. De nummer 2 van de eerste divisie was niet langer verzekerd van promotie. In beide groepen speelden de clubs uit en thuis tegen elkaar. De winnaars van de groepen speelden in een play-off tegen elkaar voor promotie. De winnaar promoveerde naar de eredivisie en de verliezer speelde in een play-off tegen de nummer 16 van de eredivisie. De nummer 16 van de eredivisie degradeerde dus niet langer rechtstreeks.
In het seizoen 1992/93 veranderde de opzet alweer. De hoogst geklasseerde clubs in de eerste divisie zonder periodetitel waren niet langer verzekerd van een plaats in de nacompetitie. Daarvoor in de plaats kwamen de nummers 16 en 17 van de eredivisie. De groepswinnaars plaatsten zich voor de eredivisie. Vanaf het seizoen 1993/94 deden er acht clubs mee aan de nacompetitie, de twee hoogst geklasseerde clubs uit de eerste divisie mochten weer meedoen. De acht clubs werden verdeeld over 2 groepen. De clubs speelden 3 wedstrijden thuis en 3 uit tegen de andere drie clubs in de groep. De twee groepswinnaars plaatsten zich voor de eredivisie.