Rheine (Westfaals: Rheni, Rene) is een stad en gemeente in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, gelegen aan de Eems in de Kreis Steinfurt. Rheine grenst in het noorden aan de deelstaat Nedersaksen. De gemeente telde op de peildatum van de meest recente statistiek inwoners () op een oppervlakte van 144,86 km².
Stadsdelen
De stad is officieel verdeeld in 19 stadsdelen. De stadsdelen zijn bestuurlijk van weinig betekenis. Er zijn 11 adviseurs, die het gemeentebestuur met raad en daad bijstaan, zgn. Stadtteilbeiräte. Dezen vertegenwoordigen een of meer stadsdelen.
De meest recente gegevens over het aantal inwoners, uitgesplitst per stadsdeel, dateren uit 2018 en zijn hierna vermeld. Tevens is d.m.v. een windrichting aangegeven, waar de diverse stadsdelen liggen ten opzichte van de binnenstad. NO betekent in dit verband bijvoorbeeld: ten noordoosten van het centrum.Op www.rheine.de/quicklinks/interaktiver-stadtplan/67.Stadtplan.html op de gemeentelijke website vindt men een in- en uitzoombare stadsplattegrond. Rheine (Innenstadt, centrum) (2.627; -) Altenrheine (2.134; NO) Bentlage (2.397; NW) Catenhorn (586; ZW) Dorenkamp (9.958; Z) Dutum (3.631; ZW) Elte (2.134; 8 km ZO) Eschendorf (11.332; O) Gellendorf (2.430; 2 km ZO) Hauenhorst (3.737; 6½ km Z) Hörstkamp (2.083; direct ten ZZO van centrum en station) Mesum (8.686; 8 km ZZO; met stationnetje aan de spoorlijn Hamm - Emden) Rodde/Kanalhafen (1.724; O) Schleupe (4.027; direct ten W van het centrum) SchotthockTer plaatse der Schotthock, dus met masculien bepaald lidwoord, genaamd./Baarentelgen (9.414; grote woonwijk direct ten NO van het centrum) Stadtberg (3.610; direct ten ZO van het centrum) Südesch (3.455; ZO) Wadelheim (3.561; W) Wietesch (1.983; W)
Gemeentetotaal inwoners: 79.590 personen. Bron: website van de gemeente RheineZie: www.rheine.de/stadtentwicklung-wirtschaft/zahlen-daten-fakten/index.html, hier de brochure Infospiegel 2018 gedownload, zie pag. 3. De cijfers gewagen van het jaar 2018. In de brochure is niet vermeld, of dit 1 januari, 31 december of een tussenliggende datum in 2018 betreft.
Wapens van stadsdelen van Rheine
Geografie, infrastructuur De stad ligt aan de Eems, en is van oudsher een knooppunt van verkeer in west-oost-richting (Amsterdam - Berlijn) en in noord-zuid-richting (Bremen en Oost-Friesland - Ruhrgebied, Keulen). Dit verkeer is en was zowel te water als te land.
De drie het dichtst bij Rheine in de buurt liggende grote steden zijn Münster, 40 km zuidoostwaarts, Osnabrück, 45 km oostwaarts, en Enschede in Nederland, 40 km westwaarts.
Geologische bijzonderheden
Bij de stad ligt een aantal heuvels, die uit het Cenomanien en Turonien in de geologische periode Krijt dateren.Circa 85 à 95 miljoen jaar oud. Deze bestaan grotendeels uit kalk met daarin veel fossiele schaaldieren.Deze kalklaag wordt, ook op de Duitse Wikipedia, wel als Muschelkalk aangeduid. Geologisch gezien is deze betiteling onjuist, want Muschelkalk is een gesteentelaag uit het Trias, circa 240 miljoen jaar geleden. De heuvels rijzen slechts hoogstens 45 meter boven de omliggende laagvlakte uit. De belangrijkste hiervan is de tot 84 m hoge Thieberg ten westen van de eigenlijke stad en ten noorden van Neuenkirchen. In deze heuvels wordt kalk gedolven in steengroeves. Op deze kalklaag heeft zich in het Pleistoceen o.a. löss afgezet. Hierdoor is de grond vruchtbaar. Al meer dan duizend jaar wordt er akkerbouw bedreven. Daarom staan er op de Thieberg bijna geen bomen. Ten oosten van de Eems ligt de uit hetzelfde gesteente bestaande Stadtberg. Het bijzondere hier is, dat de rivier de Eems in feite een doorbraakdal in dit miniatuur-gebergte heeft gecreëerd. Daardoor ontstond een voorde in de Eems, waarvan de bodem rotsachtig was. Op deze plaats was de rivier van oudsher vaker en gemakkelijker over te steken dan op een voorde in bijvoorbeeld een moeras- of veengebied. De voorde werd in 1362 bij een overstroming, die de Eems dieper deed worden, weggespoeld. Op deze plaats werden later een stuw en een watermolen gebouwd, die beide, in gemoderniseerde vorm, nog bestaan. De plaats van de voormalige voorde heet thans Waskschapp, helling waar men in vroeger eeuwen aan de Eems de was deed.
Buurgemeenten In het noorden: Salzbergen en Samtgemeinde Spelle, in het Eemsland in de deelstaat Nedersaksen In het oosten: Hörstel, in het Tecklenburger Land In het zuiden: Emsdetten In het westen: Neuenkirchen, dat evenals Rheine zelf tot het Münsterland wordt gerekend.
Wegverkeer De west-oost verlopende Autobahn A30 voert ten noorden van de stad. Bij afrit 7 Rheine-Nord, ten noorden van Bentlage, kruist deze de noord-zuidwest-verbinding Bundesstraße 70, die ten westen van de stad langs richting Ahaus loopt. Vanaf afrit 8 loopt vanuit stadsdeel Altenrheine in het noordoosten een weg naar het centrum van Rheine. Afrit 9 ligt bij de Kanalhafen aan het Dortmund-Eemskanaal, kort gezegd DEK.
Vier km ten zuiden van de kruising met de A30 takt van de B70 de Bundesstraße 481 af. Deze loopt zuidoostwaarts door de stad Rheine zelf, en verder naar stadsdeel Mesum en Emsdetten. Talrijke andere goede Landes- en Kreisstraßen verbinden de stad met andere plaatsen in de omgeving.
Trein en bus
Station Rheine ligt aan de spoorlijn Hamm - Emden. In feite moeten hieronder twee spoorlijnen worden verstaan, te weten de spoorlijn van Amsterdam via Rheine naar Osnabrück naar Berlijn, met een aftakking van Rheine noordwaarts naar Meppen en Emden, en de regionale spoorlijn van Rheine zuidoostwaarts naar Münster Hauptbahnhof. Aan deze laatste lijn heeft ook stadsdeel Mesum, 7 km ten zuidoosten van station Rheine, een stoptreinstation.
Het alleen voor goederenvervoer bestemde spoortraject Spelle- Rheine v.v., een restant van de voormalige spoorlijn Bottrop Nord - Quakenbrück, is in 2015 uitgebreid met een 4,2 km lang zijspoor naar de ook voor Rheine van belang zijnde binnenhaven Spelle- Venhaus aan het Dortmund-Eemskanaal, zodat de plaatselijke industrie er zonder vrachtauto's te hoeven gebruiken, grondstoffen en eindproducten kan overslaan.
Rheine heeft een groot, Bustreff genaamd busstation. Het ligt aan de Matthiasstraße, ten noordoosten van het station. Van hieruit vertrekken talrijke stads- en streekbussen.
Waterwegen De rivier de Eems, die van zuid-zuidoost naar noord-noordwest midden door de stad stroomt, is sedert circa 1900 niet meer in gebruik voor de vrachtscheepvaart, maar alleen nog voor de pleziervaart. Aan de noordoostkant van de stad, bij stadsdeel Rodde, loopt het voor de vrachtscheepvaart relevante DEK. Ter plaatse ligt, bij het industrieterrein Kanalhafen, een kleine binnenhaven. Circa 9 km ten oosten van deze binnenhaven ligt op grondgebied van de gemeente Hörstel het zgn. Nasse Dreieck, waar het Mittellandkanaal aftakt van het DEK. Op Rheiner grondgebied liggen in het DEK twee sluizen.
Vliegverkeer
Op bijna 2 km ten oosten van de binnenstad, in stadsdeel Eschendorf, ligt een klein vliegveld, Flugplatz Rheine-Eschendorf. Het op 40 meter boven zeeniveau liggende vliegveld heeft één graspiste van 920 m lengte en 30 m breedte. Het wordt voornamelijk voor de zweefvliegsport gebruikt. Flugplatz Rheine-Eschendorf heeft de ICAO-code EDXE.
Economie Industrie in de gemeente Rheine De stad beschikt over verscheidene grote industrie- en andere bedrijventerreinen, o.a. aan de spoorlijn, bij de Kanalhafen aan het DEK, alsmede bij de A30 en de B70, aan de noord- en westkant van de gemeente. Naast het in een stad van deze omvang normaal voorkomende midden- en kleinbedrijf zijn de volgende, te Rheine zetelende, grotere ondernemingen vermeldenswaardig:
Apetito AG is een wereldwijd opererende onderneming, die sedert 1958 bestaat en diepvriesmaaltijden en aanverwante producten maakt. Het is eigenaresse van branchegenoot Bonfait B.V. te Denekamp, Nederland, en van diepvriesvis-groothandel Costa te Emden. De onderneming belevert ook scholen, ziekenhuizen en instellingen alsmede maaltijd-aan-huis-dienstverleners. Het bedrijf is gevestigd op een uitgestrekt industrieterrein tussen de A30 en de noordelijke woonwijken van Rheine. Volgens de gemeentewebsite werkten hier in 2018 circa 1.800 mensen. KTR Systems GmbH, opgericht in 1959, met in 2020 in Rheine 480 medewerkers, is een eveneens wereldwijd opererend bedrijf, dat koppelingen, waaronder zgn. klauwkoppelingen, koel- en remsystemen en andere onderdelen voor allerlei soorten machines en installaties maakt. Het bedrijf heeft een filiaal te Hengelo (Overijssel), Nederland. Windhoff Bahn- und Anlagentechnik GmbH, met in 2020 circa 240 werknemers, heeft een rijke historie. Het is een spin-off van een ouder bedrijf Windhoff AG. Dit in 1889 opgerichte bedrijf bouwde onder eigen merknaam auto's tussen 1908 en 1914 (niet de motorfietsen van het merk Windhoff). Ook produceerde het bedrijf motoren en andere onderdelen voor auto's en treinen. In 1944 werd de fabriek door geallieerde gevechtsvliegtuigen volledig kapot gebombardeerd. Na de oorlog ging het rijdende machines voor onderhoud aan spoorwegen produceren, en vanaf 1980 ook rioolwaterzuiveringsinstallaties, en werd het een groot, van 1997-2001 zelfs beursgenoteerd bedrijf. In dat jaar ging Windhoff AG failliet en maakte het een doorstart. De onderneming produceert thans vooral rijdende machines voor onderhoud aan spoorwegen en speciale industriële voertuigen. Een installatiebedrijf voor elektrotechniek en aanleg van o.a. telecom- en datakabels, met meer dan 300 man personeel, is ook van bovenregionaal belang. TaT, voluit: Transferzentrum für angepasste Technologien, is een 2,7 hectare groot bedrijfsverzamelgebouw voor ondernemingen op het gebied van duurzame technologie. Het ligt ten noorden van de binnenstad. Er zijn 30 à 40 milieu- en klimaatvriendelijke ondernemingen en researchinstellingen actief.
Overig Handel, op- en overslag, logistieke bedrijven, vanwege de ligging op een verkeersknooppunt Detailhandel: een groot, in 2016 geopend winkelcentrum in het centrum van de stad draagt de naam Emsgalerie. Toerisme, vanwege de hierna vermelde bezienswaardigheden Kalksteenwinning in de Thieberg ten westen van de stad Dienstensector: De aanwezigheid van kazernes van vooral de luchtmacht van de Bundeswehr, is, hoewel het aantal militairen sedert 2000 voortdurend licht afneemt, vermeldenswaard. De Bundeswehr is nog altijd een van de grootste werkgeefsters van de stad. De luchtmachtbasis rondom de Theodor-Blank-Kaserne ligt ten westen van de stad en de B 70, ten zuidwesten van Bentlage en ten noordwesten van Wadelheim. Ook ten noorden van Kanalhafen en de A30 zijn kazernes en materiaaldepots van de Bundeswehr aanwezig. De Praxis-Hochschule (hoofdkantoor te Keulen) is een HBO-instelling, die opleidingen verzorgt voor zorgberoepen, zoals dokters- of tandartsassistent en verpleegkundige. Het is de enige instelling voor hoger onderwijs in de stad, die van enig belang is. De stad heeft een ziekenhuis (Mathias-Stiftung, met 2.100 personeelsleden de grootste werkgeefster in de gemeente) met op twee locaties totaal ruim 500 bedden, alsmede een psychiatrische kliniek annex gevangenis voor delinquenten, die bijv. door drugsverslaving voor de samenleving bedreigende gedragsstoornissen vertonen en te Rheine het Duitse equivalent van de Nederlandse TBS ondergaan. Rheine heeft o.a. een Arbeitsgericht (rechtbank voor arbeidsgeschillen) en een Amtsgericht.
Geschiedenis
Ten oosten van Rheine, in de deelgemeente Schotthock, is een naar verhouding goed bewaard gebleven megaliet-grafheuvel uit de Jonge Steentijd aanwezig, en wel uit de periode van de Trechterbekercultuur (3200-2500 jaar vóór het begin van de jaartelling). Deze is in 1983 archeologisch onderzocht.