thumb|Portret van Nicolaas Verkolje door Jacob Houbraken, ca. 1752 thumb|Bathsheba door David bespied tijdens haar toilet, 1716 Nicolaas Verkolje (Delft, gedoopt 11 april 1673 – Amsterdam, 21 januari 1746) was een Nederlandse kunstschilder, decoratieschilder, mezzotintkunstenaar, tekenaar en houtgraveur.
Leven Verkolje was de oudste zoon van portretschilder Johannes Verkolje en Judith Verheul (of Voorheul). Ook zijn jongere broer Johannes werd kunstschilder. Nicolaas werd opgeleid door zijn vader. Toen die in 1693 plotseling overleed, voltooide Nicolaas diens lopende opdrachten. Een jaar later verhuisde het gezin naar Amsterdam, waar hij uitgroeide tot een gewaardeerd meester. Hij werd beïnvloed door het werk van Francis van Bossuit.
Op 7 maart 1704 trouwde Verkolje met Anna Maria Wulffingh. Van het echtpaar zijn geen kinderen bekend. Ze woonden aan de Prinsengracht, in de nabijheid van bekende kunstenaars als Jacob Houbraken, Isaac de Moucheron en Isaac Walraven. Tot Nicolaas' leerlingen behoren Jan Maurits Quinkhard, Jan Matthias Kok en Arnout Rentinck.
Verkolje stond bekend als de schilder met 'de fluwelen hand'. Vanwege zijn streven naar perfectie is zijn oeuvre bescheiden, maar er zijn circa honderd schilderijen van hem bewaard gebleven — waaronder vijftig portretten, dertig historiestukken en twintig genrestukken — evenals tientallen tekeningen en prenten. Zijn werk hangt onder meer in het Louvre in Parijs en de Hermitage in Sint-Petersburg.
In 1718 liep Verkolje malaria op en vanaf 1720 werd hij slechthorend. In zijn laatste levensjaren leed hij aan jicht. Hij overleed op 72-jarige leeftijd en werd begraven in de Zuiderkerk te Amsterdam.
Werken Enkele werken van hem zijn: Portrait van Willem de Vlamingh Europa en de Stier (circa 1735-1740) Bathsheba door David bespied tijdens haar toilet (1716) Zelfportret (circa 1725) Mozes door Farao's dochters gevonden 1740, Rijksmuseum Twenthe, Enschede Offerande aan Pan (Ansembourg Museum (Musée d'Ansembourg), Luik) Portret van Jacob Sydervelt en David van Mollem Portret van Adriaan van Bredehoff, 1727, Westfries Museum, Hoorn
Tentoonstelling Het Rijksmuseum Twenthe hield van 5 februari t/m 11 juni 2011 een overzichtstentoonstelling van zijn werk.Catalogus: Nicolaas Verkolje (1673-1746). De fluwelen hand: (Waanders, 2011)
Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 18e eeuw