Het kabinet-Rutte I was het Nederlandse kabinet dat regeerde van 14 oktober 2010 tot 5 november 2012, met Mark Rutte (VVD) als minister-president en Maxime Verhagen (CDA) als vice minister-president.
Het werd gevormd na de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 door de politieke partijen Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) en het Christen-Democratisch Appèl (CDA), met gedoogsteun van de Partij voor de Vrijheid (PVV). De PVV nam niet deel aan de regering en leverde geen bewindslieden maar zegde parlementaire ondersteuning toe op belangrijke beleidsvoornemens en bezuinigingen, in ruil waarvoor de regering zich bereid verklaarde bepaalde PVV-programmapunten uit te zullen voeren. Dat was een unicum in de Nederlandse politieke geschiedenis.
Het centrumrechtse kabinet in combinatie met de gedoogpartner zorgde voor een rechts politiek profiel op basis van een regeerakkoord waarbij "rechts Nederland de vingers kon aflikken" volgens toenmalig onderhandelaar Mark Rutte.
Het kabinet-Rutte I was een minderheidskabinet, het eerste sinds 1922, dat in de Tweede Kamer inclusief gedoogsteun van de PVV kon rekenen op 76 zetels, de geringst mogelijke meerderheid van één zetel. Na vertrek van Hero Brinkman uit de PVV-fractie in februari 2012 verloor het kabinet deze meerderheid maar Brinkman liet weten dat hij het kabinet zou blijven steunen. In de Eerste Kamer had de gedoogformatie slechts informele steun van de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP).
Het kabinet viel in het voorjaar 2012 vanwege onenigheid tussen de coalitie en Wilders over extra bezuinigingen, waarbij de PVV zijn gedoogsteun introk.
Totstandkoming Formatie
Na de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni 2010 ging de kabinetsformatie van start onder leiding van informateur Uri Rosenthal. Deze concludeerde eerst dat een samenwerking tussen de grootste partij (VVD) en grootste winnaar (PVV) niet mogelijk was. Een verkenning naar een 'paars-plus' kabinet was het gevolg. Ook deze poging strandde nadat de partijen het niet eens waren geworden over de financiën. Onder informateur Ruud Lubbers werd er informeel onderhandeld tussen VVD, PVV en CDA. De conclusie was dat de VVD en het CDA samen in een kabinet gingen zitten, gedoogd door de PVV.
De formele onderhandelingen tussen de drie partijen werden geleid door informateur Ivo Opstelten. Deze poging strandde aanvankelijk, toen er een crisis binnen de partij van het CDA ontstond over samenwerking met de PVV. Secondant Ab Klink was tegen onderhandelen met de PVV, samen met Tweede Kamerleden Ad Koppejan en Kathleen Ferrier. Na fractieberaad werd Ank Bijleveld aangesteld als de nieuwe secondant voor het CDA, maar de PVV gaf aan geen vertrouwen meer te hebben in verdere onderhandelingen met het CDA. Een dag later kwam er echter onverwachts een ommekeer in de situatie, toen Ab Klink zijn Tweede Kamerlidmaatschap opzegde en meteen werd opgevolgd door Raymond Knops. Hoewel informateur Opstelten in zijn eindverslag aan koningin Beatrix aangaf dat de informatiepoging mislukt was, en de gesprekken met de koningin nog gaande waren, gaf de PVV aan toch verder te willen onderhandelen omdat Klink was opgestapt. Daarop benoemde de Koningin een dag later de vicepresident van de Raad van State, Herman Tjeenk Willink, tot informateur, om alles staatsrechtelijk op orde te brengen. Ivo Opstelten werd na het eindverslag van Tjeenk Willink weer aangesteld als informateur, waarna de onderhandelingen werden hervat. Op 28 september 2010 was het regeerakkoord klaar en tevens het zogeheten gedoogakkoord. Op 29 september werden deze akkoorden voorgelegd aan de fracties. Op 2 oktober spraken 4.700 leden op een historisch partijcongres van het CDA over deelname aan de regering, de stemming was geëmotioneerd. Veel partijleden en enkele prominente politici waren er principieel op tegen met de PVV van Geert Wilders in zee te gaan, Dries van Agt noemde het een verminking van het CDA.Hèt Congres - Documentaire over het CDA congres 2010 in de Rijnhal in Arnhem - beschikbaar bij YouTube Op het congres stemde uiteindelijk een meerderheid van 68% van de aanwezige leden voor deelname aan de regering in deze vorm omdat een groot deel van de programmapunten een uiting waren van de standpunten van het CDA. Over samenwerking met de PVV om dit doel te bereiken, klonken ferme tegengeluiden.
Regeerakkoord en gedoogakkoord Naast het regeerakoord dat de regeringsfracties van VVD en CDA onderling sloten, werd door deze partijen met Geert Wilders in een afzonderlijk gedoogakkoord afgesproken dat de PVV-Tweede Kamerleden op belangrijke onderdelen geen oppositie zouden voeren en in ruil daarvoor de regering bepaalde programmapunten van de PVV uit zou voeren. Dat was een unicum in de Nederlandse staatsrechtelijke geschiedenis met traditioneel een sterk contrast tussen coalitie en oppositie, naar een voorbeeld uit Denemarken.Simon Otjes en Tom Louwerse (2013), Een bijzonder meerderheidskabinet? Parlementair gedrag tijdens het kabinet Rutte-I (PDF), Res Publica 55(4): 459-480. p. 2 Voor de PVV was de bereidheid tot het steunen van de begroting en het bezuinigingspakket gekoppeld aan de inhoud van de te maken afspraken op het gebied van immigratie, integratie en asiel, veiligheid en ouderenzorg. Deze beleidsvoornemens en het bezuinigingspakket hadden dus de steun van alle drie fracties. Bij voorstellen uit het regeerakkoord kon de PVV-fractie tegenstemmen, maar moties van wantrouwen en afkeuring door de oppositie zouden niet worden gesteund.Regeerakkoord en gedoogakkoord gepresenteerd, Bureau woordvoering kabinetsformatie, 30 september 2010, archieflink van de officiële website kabinetsformatie2010.nl
Motto 'Vrijheid en verantwoordelijkheid' Op 29 september 2010 maakte premier Mark Rutte bekend dat er een motto was voor de nieuwe coalitie, dat werd op donderdag 30 september 2010 verstrekt, tijdens de presentatie van het regeer- en gedoogakkoord. Het motto was "Vrijheid en verantwoordelijkheid". Vrijheid komt voor in de partijnamen van de VVD en PVV.Vrijheid in motto nieuw kabinet, NOS, 30-9-2010. Gearchiveerd op 7 mei 2022.
Wijzigingen ministeries Het aantal ministers werd teruggebracht van zestien in Balkenende IV naar twaalf in Rutte I. De ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Economische Zaken werden samengevoegd tot het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie; VROM en Verkeer & Waterstaat fuseren tot het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Een deel van de taken van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) ging naar Justitie, dat ministerie van Veiligheid en Justitie ging heten. Verder kreeg BZK volkshuisvesting en integratie erbij.
De ministers zonder portefeuille voor Ontwikkelingssamenwerking, voor Wonen, Wijken en Integratie en voor Jeugd en Gezin verdwenen, en toegevoegd werd een minister voor Immigratie en Asiel, een minister zonder portefeuille die werd ondergebracht bij het ministerie van BZK.
Bewindspersonen +Kabinet-Rutte I Rijksoverheid.nlAmbtsbekledersMinisters / MinisterieTermijnPartij 120px|M. (Mark) Rutte drs. M. (Mark) Rutte (1967) Minister-president / Minister Algemene Zaken 14 oktober 2010 – 2 juli 2024 VVD 120px|M.J.M. (Maxime) Verhagen drs. M.J.M. (Maxime) Verhagen (1956) Vicepremier / Minister Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 14 oktober 2010 – 5 november 2012 CDA 120px|J.P.H. (Piet Hein) Donner mr. J.P.H. (Piet Hein) Donner (1948)MinisterBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 14 oktober 2010 – 16 december 2011afgetreden na benoeming tot vice-president van de Raad van State 120px|J.W.E. (Liesbeth) Spies mr.drs. J.W.E. (Liesbeth) Spies (1966) 16 december 2011 – 5 november 2012 120px|U. (Uri) Rosenthal dr. U. (Uri) Rosenthal (1945) Minister Buitenlandse Zaken 14 oktober 2010 – 5 november 2012 VVD 120px|J.C. (Jan Kees) de Jager mr.drs. J.C. (Jan Kees) de Jager (1969) Minister Financiën 23 februari 2010 – 5 november 2012 Functie gecontinueerd van het vorige Kabinet-Balkenende IV CDA 120px|I.W. (Ivo) Opstelten mr. I.W. (Ivo) Opstelten (1944) Minister Veiligheid en Justitie 14 oktober 2010 – 10 maart 2015 VVD 120px|J.S.J. (Hans) Hillen drs. J.S.J. (Hans) Hillen (1947) Minister Defensie 14 oktober 2010 – 5 november 2012 CDA 120px|E.I. (Edith) Schippers drs. E.I. (Edith) Schippers (1964) Minister Volksgezondheid, Welzijn en Sport 14 oktober 2010 – 26 oktober 2017 VVD 120px|H.G.J. (Henk) Kamp H.G.J. (Henk) Kamp (1952) Minister Sociale Zaken en Werkgelegenheid 14 oktober 2010 – 5 november 2012 120px|J.M. (Marja) van Bijsterveldt J.M. (Marja) van Bijsterveldt (1961) Minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CDA 120px|M.H. (Melanie) Schultz van Haegen drs. M.H. (Melanie) Schultz van Haegen (1970) Minister Infrastructuur en Milieu 14 oktober 2010 – 26 oktober 2017 VVDAmbtsbekledersMinisters z. portefeuille / Beleidsterreinen / MinisterieTermijnPartij120px|G.B.M. (Gerd) Leersdrs. G.B.M. (Gerd) Leers (1951)Minister • Immigratie • Asielzaken (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) 14 oktober 2010 – 16 december 2011CDA • Immigratie • Integratie • Asielzaken (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) 16 december 2011 – 5 november 2012AmbtsbekledersStaatssecretarissen / Portefeuille / MinisterieTermijnPartij 120px|H.P.M. (Ben) Knapen dr. H.P.M. (Ben) Knapen (1951) Staatssecretaris Mocht in het buitenland de titel 'minister voor Europese Zaken en Ontwikkelingssamenwerking' voeren • Europese Zaken • Ontwikkelingssamenwerking (Buitenlandse Zaken) 14 oktober 2010 – 5 november 2012 CDA 120px|F.H.H. (Frans) Weekers mr.drs. F.H.H. (Frans) Weekers (1967) Staatssecretaris • Fiscale Zaken • Belastingdienst • Agglomeratie Zaken • Staatsloterij • Muntwezen (Financiën) 14 oktober 2010 – 30 januari 2014 VVD 120px|F. (Fred) Teeven mr. F. (Fred) Teeven (1958) Staatssecretaris • Rechtsbescherming • Privaatrecht • Privacybeleid • Personen- en Familierecht • Jeugdbescherming • Kansspelen • Delinquentenzorg • Rehabilitatie • Reclassering • Gevangeniswezen (Veiligheid en Justitie) 14 oktober 2010 – 10 maart 2015 120px|H. (Henk) Bleker mr.dr. H. (Henk) Bleker (1953) Staatssecretaris Mocht in het buitenland de titel 'minister voor Buitenlandse Handel' voeren • Internationale Handel • Exportbevordering • Consumentenbeleid • Toerisme • Landschapsbeheer • Natuurbeheer • Voedselkwaliteit • Visserij • Dierenwelzijn • Post (Economische Zaken, Landbouw en Innovatie) 14 oktober 2010 – 5 november 2012 CDA 120px|M.L.L.E. (Marlies) Veldhuijzen van Zanten drs. M.L.L.E. (Marlies) Veldhuijzen van Zanten (1953) Staatssecretaris • Welzijnsbeleid • Jeugdbeleid • Ouderenbeleid • Gehandicaptenbeleid • Verpleging- en Verzorging • Medische Ethiek • Biotechnologie • Oorlogsgetroffenen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) 120px|P. (Paul) de Krom drs. P. (Paul) de Krom (1963) Staatssecretaris • Sociale Zekerheid • Arbeidsomstandigheden • Armoedebeleid • Bijstandszaken • Pensioenen • Verzekeringen (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) VVD 120px|H. (Halbe) Zijlstra drs. H. (Halbe) Zijlstra (1969) Staatssecretaris • Hoger Onderwijs • Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs • Wetenschappelijk Onderwijs • Wetenschapsbeleid • Lerarenbeleid • Cultuurbeleid • Kunstbeleid (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) 120px|J.J. (Joop) Atsma J.J. (Joop) Atsma (1956) Staatssecretaris • Luchtvaart • Waterbeleid • Milieuzaken • KNMI (Infrastructuur en Milieu) CDA
Personele wijzigingen Op 16 december 2011 trad de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Piet Hein Donner (CDA), af nadat hij benoemd was tot vice-president van de Raad van State. Hij werd dezelfde dag opgevolgd door Liesbeth Spies (CDA), lid van Gedeputeerde Staten voor Zuid-Holland. De portefeuille van Integratie werd toegewezen aan minister voor Immigratie en Asiel Gerd Leers (CDA).
Verloop miniatuur|Uitgaand minister-president Jan Peter Balkenende en aantredend minister-president Mark Rutte bij het Torentje op 14 oktober 2010.