Cryptoblepharus is een geslacht van hagedissen uit de familie skinken (Scincidae).

Naam en indeling De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Arend Friedrich August Wiegmann in 1834. Er zijn 53 soorten, de meest recent bekende soort is Cryptoblepharus adamsi, die in 2007 voor het eerst wetenschappelijk werd beschreven door Paul Horner. Veel soorten behoorden lange tijd tot de dwergskinken uit het geslacht Ablepharus, en worden in de literatuur soms onder hun verouderde geslachtsnaam vermeld.

Uiterlijke kenmerken De verschillende soorten lijken op de Europese muurhagedissen uit het geslacht Podarcis. Ze hebben goed ontwikkelde, lange poten met vijf dunne vingers en tenen. Alle soorten hebben een afgeplat lichaam. De oogleden zijn vergroeid en onbeweeglijk, ze hebben een doorzichtig venster ter bescherming tegen zand. De hagedissen worden in andere talen wel 'slangenoogskinken' genoemd. De tot een soort bril vergroeide oogleden zijn niet uniek binnen de skinken.

Veel soorten hebben een bruine lichaamskleur met vlekken en strepen. De staart kan worden afgeworpen bij gevaar (caudale autotomie). De soort Cryptoblepharus egeriae heeft een opvallende blauwe staart om vijanden af te leiden.

Verspreiding en habitat Het verspreidingsgebied is erg groot en beslaat delen van Afrika (Comoren, Kenia, Madagaskar, Mozambique, Seychellen, Somalië, Tanzania en Zuid-Afrika), Azië (Fiji, Indonesië, Japan, Nieuw-Guinea, Oost-Timor, Palau en Papoea-Nieuw-Guinea) en Australië. Daarnaast komen soorten voor op eilanden van de Indische Oceaan en op eilanden in de Grote Oceaan van Fiji tot de Bonin-eilanden. In Australië komen de verschillende soorten voor in de staten New South Wales, Noordelijk Territorium, Queensland, West-Australië en Zuid-Australië.

De habitat bestaat uit droge gebieden, langdurige droogte wordt getolereerd. De hagedissen zijn dagactief en zijn bewoners van bomen, muren en rotsen. De vrouwtjes zetten eieren af in de bodem.

Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is aan 37 soorten een beschermingsstatus toegewezen. Hiervan worden 30 soorten beschouwd als 'veilig' (Least Concern of LC), vier soorten worden gezien als 'onzeker' (Data Deficient of D), Cryptoblepharus nigropunctatus wordt beschouwd als 'gevoelig' (Near Threatened of NT), Cryptoblepharus gloriosus als 'kwetsbaar' (Vulnerable of VU). Cryptoblepharus egeriae ten slotte werd voor het laatst in het wild gezien in 2010 en staat te boek als 'uitgestorven in het wild' (Extinct in the Wild of EW). Er is een herintroductieprogramma opgezet om gevangen dieren weer uit te zetten in de natuur.

Soorten Het geslacht omvat de volgende soorten, met de auteur en het verspreidingsgebied. Naam Auteur Verspreidingsgebied Cryptoblepharus adamsi Horner, 2007 Australië; Queensland Cryptoblepharus africanus Sternfeld, 1918 Afrika; Kenia, Somalië, Tanzania, Zuid-Afrika Cryptoblepharus ahli Mertens, 1928 Mozambique Cryptoblepharus aldabrae Sternfeld, 1918 Aldabra Cryptoblepharus ater Boettger, 1913 Comoren Cryptoblepharus australis Sternfeld, 1918 Australië; New South Wales, Noordelijk Territorium, Queensland, West-Australië Cryptoblepharus balinensis Barbour, 1911 Indonesië Cryptoblepharus bitaeniatus Boettger, 1913 Mozambique (Europa) Cryptoblepharus boutonii Desjardins, 1831 Mascarenen Cryptoblepharus buchananii Gray, 1838 Australië (West-Australië) Cryptoblepharus burdeni Dunn, 1927 Indonesië Cryptoblepharus caudatus Sternfeld, 1918 Mozambique Cryptoblepharus cognatus Boettger, 1881 Madagaskar Cryptoblepharus cursor Barbour, 1911 Indonesië Cryptoblepharus cygnatus Horner, 2007 Australië; Noordelijk Territorium Cryptoblepharus daedalos Horner, 2007 Australië; Noordelijk Territorium Cryptoblepharus egeriae Boulenger, 1888 Kersteiland Cryptoblepharus eximius Girard, 1857 Fiji Cryptoblepharus exochus Horner, 2007 Australië; Noordelijk Territorium Cryptoblepharus fuhni Covacevich & Ingram, 1978 Australië; Queensland Cryptoblepharus furvus Horner, 2007 Nieuw-Guinea Cryptoblepharus gloriosus Stejneger, 1893 Comoren (Glorioso) Cryptoblepharus gurrmul Horner, 2007 Australië; Noordelijk Territorium Cryptoblepharus juno Horner, 2007 Australië; Noordelijk Territorium Cryptoblepharus keiensis Roux, 1910 Indonesië Cryptoblepharus leschenault Cocteau, 1832 Indonesië, Oost-Timor Cryptoblepharus litoralis Mertens, 1958 Australië; Noordelijk Territorium, Queensland, Zuidelijk Nieuw-Guinea. Cryptoblepharus megastictus Storr, 1976 Australië; Noordelijk Territorium, West-Australië. Cryptoblepharus mertensi Horner, 2007 Australië; Noordelijk Territorium Cryptoblepharus metallicus Boulenger, 1887 Australië; Noordelijk Territorium, Queensland, West-Australië. Cryptoblepharus nigropunctatus Hallowell, 1861 Japan Cryptoblepharus novaeguineae Mertens, 1928 Indonesië en Nieuw-Guinea Cryptoblepharus novocaledonicus Mertens, 1928 Nieuw-Caledonië Cryptoblepharus novohebridicus Mertens, 1928 Vanuatu Cryptoblepharus ochrus Horner, 2007 Australië (Zuid-Australië) Cryptoblepharus pannosus Horner, 2007 Australië (New South Wales, Queensland) Cryptoblepharus plagiocephalus Cocteau, 1836 Australië; West-Australië Cryptoblepharus poecilopleurus Wiegmann, 1836 Verschillende eilanden rondom Australië Cryptoblepharus pulcher Sternfeld, 1918 Australië (New South Wales, West-Australië, Zuid-Australië) Cryptoblepharus quinquetaeniatus Günther, 1874 Comoren Cryptoblepharus renschi Mertens, 1928 Indonesië Cryptoblepharus richardsi Horner, 2007 Papoea-Nieuw-Guinea Cryptoblepharus ruber Börner & Schüttler, 1981 Australië; West-Australië Cryptoblepharus rutilus Peters, 1879 Palau Cryptoblepharus schlegelianus Mertens, 1928 Timor Cryptoblepharus tytthos Horner, 2007 Australië; West-Australië Cryptoblepharus ustulatus Horner, 2007 Australië; West-Australië Cryptoblepharus virgatus Garman, 1901 Australië (Queensland) Cryptoblepharus voeltzkowi Sternfeld, 1918 Madagaskar Cryptoblepharus wulbu Horner, 2007 Australië (Noordelijk Territorium) Cryptoblepharus xenikos Horner, 2007 Papoea-Nieuw-Guinea Cryptoblepharus yulensis Horner, 2007 Papoea-Nieuw-Guinea Cryptoblepharus zoticus Horner, 2007 Australië (Queensland)

Bronvermelding

Categorie:Eugongylinae