In Nederland is het boeddhisme een minderheidsreligie. Een schatting uit 2004 gaf aan dat van de Nederlandse bevolking 170.000 mensen zich toen identificeerden als boeddhistischSociaal en Cultureel Planbureau. Maatschappelijke organisaties in beeld. Den Haag, 2008. Zie ook Telt Nederland 170.000 boeddhisten?., ongeveer 1% van de totale bevolking. Een recentere schatting uit 2014 gaf een aantal van circa 50.000 boeddhisten.BUN schat aantal boeddhisten in Nederland op 57.500, Boeddhistisch Dagblad, 26 november 2014
Vroege geschiedenis De vroegste glimpen van boeddhisme in de Lage Landen zijn te vinden in oude boeken.Bijvoorbeeld: Philip Utenbroeke (13e eeuw). Barlaam en Joasaph – een vertaling van het Griekse manuscript door de 7de-eeuwse patriarch Johannes Damascenus Er duiken ook verwijzingen naar het boeddhisme op in 1651,Rogerius (1651) Aantekeningen van missionaire werken aan de Coromandelkust van India met vermelding van de Boeddha als de negende Avatar van Vishnoe 1843J.H. Halbertsma (1789-1869) Het Boeddhisme en zijn Stichter gebaseerd op Brian Houghton Hodgsons Illustrations of the literature and religion of the Buddhists, gepubliceerd in 1841 en 1878.C.P.Tiele (1878) Bespreking van W. T. Rhys Davids' boek 'Buddhism: Being a sketch of the Life and Teaching of Gautama, the Buddha' Het eerste Nederlandstalige boek stamt uit 1879.J.P. van der Vegte (1879) 'Het Boeddhisme en zijn Stichter' 330 blz. (vertaling van Rhys Davids' boek 'Buddhism and its founder') Rond de eeuwwisseling kwamen er meer Nederlandstalige boeddhistische boeken uit, veelal vertalingen.Felix Ortt (1905) Het evangelie van Boeddha, vertaling van Paul Carus' The Gospel of BuddhaH.U. Meyboom (1902) Het Licht van Azie vertaling van Edwin Arnold The Light of AsiaC. J. Wijnaendts Francken (1897) Het boeddhisme en zijn wereldbeschouwingH. Bouwman (1906) Boeddhisme en ChristendomS. van Houten (1889) De leer van Boeddha naar de heilige boeken van het zuidelijk boeddhisme voor Europeanen bewerkt
Boeddhologische studie in Nederland De wetenschappelijke studie van het boeddhisme begon met de aanstelling van Hendrik Kern als eerste hoogleraar aan de Universiteit Leiden voor de leerstoel Sanskriet. Hij schreef en publiceerde twee historische boeken.Hendrik Kern (1882) Geschiedenis van het Boeddhisme in Indie Vol. 1Hendrik Kern (1884) Geschiedenis van het Boeddhisme in Indie Vol. 2 en een handboek over Boeddhisme.Hendrik Kern (1896) Manual of Indian Buddhism Kern portretteerde, net als Emile Senart, Gautama Boeddha als een legendarisch wezen of held die de zon symboliseert. Kern werd opgevolgd door Jacob Speyer (1849-1913), die verschillende Mahayana teksten en de Jataka vertellingen vertaalde als deel van de serie 'De heilige boeken van de Boeddhisten'. De daaropvolgende leerstoelhouder, Jean Phillippe Vogel (1871-1958), werd beroemd als archeoloog door te bewijzen dat de plaats Kasia in India vroeger Kushinagara geweest moet zijn, de plaats van de Parinirvana van de Boeddha. Hij deed ook onderzoek bij de Boroboedoer, het grote boeddhistische monument op het Indonesische Java.
Op 18 februari 2018 gaf Arjen Lubach in het VPRO televisieprogramma Zondag met Lubach zijn visie op Boeddhisme.
Periode na de oorlog Direct na de Tweede Wereldoorlog diende zich een krachtige steun aan voor het boeddhisme in de vorm van de volgelingen der Theosofie. De Nederlandse secretaris van de Theosofische Vereniging, mevrouw Spruitenburg, keerde terug uit India en begon met 'bijeenkomsten' in haar huis in Huizen. Die trokken tientallen belangstellenden vanuit het hele land. Eén daarvan was Ernst Verwaal, die oprichter werd van de 'Boeddhistische Vriendenkring Den Haag'; later werd deze omgedoopt tot 'Nederlandse Boeddhistische Vriendenkring'. Hij publiceerde een simpel kringblad.'De Samenspraak' De kern van de kring was in Den Haag, waar in 1966 de vrouw van de Thaise ambassadeur, mevrouw Bhakdi, begon met elke zaterdag de kringleden te verwelkomen in de Thaise ambassade. Een latere voorzitter was Ronald Poelmeijer; er was ook een duidelijke invloed van Peter van der Beek. Peter was sinds 1953 lid van de 'Western Buddhist Order', die in Europa vertegenwoordigd werd door de Engelse boeddhist Jack Austin.
Landelijke (koepel)organisaties In 1967 veranderde de Nederlandse Boeddhistische Vriendenkring zijn naam in 'Nederlands Boeddhistisch Centrum', na een korte maar roerige tussenfase onder de naam 'Buddhist Society in the Netherlands'.Gemert, Victor van, Boeddhisme in Nederland, , pp 72-73 Het was enigszins gemodelleerd naar de Engelse 'Buddhist Society'. De activiteiten richtten zich op het zijn van ontmoetingspunt voor boeddhisten van alle scholen en het organiseren van activiteiten die alle boeddhisten kunnen aanspreken. Vanaf 1968 tot aan nu geeft het Centrum een kwartaalblad uit. Van origine heette het "Saddharma", in een tussenfase jaren 90 was de titel "Kwartaalblad Boeddhisme" en begin 21e eeuw is het omgedoopt in "Vorm en Leegte", en in 2011 in "BoeddhaMagazine" uitgebracht samen met Uitgeverij Asoka. In 1978, toen inmiddels al een aantal aan stromingen verbonden centra ontstaan waren, bleek er behoefte aan een splitsing. Het Centrum werd omgedoopt in 'Stichting Vrienden van het Boeddhisme' en bleef mikken op algemene oecumenische boeddhistische studie, mede aansprekend voor relatieve nieuwkomers. Ernaast werd opgericht de Boeddhistische Unie Nederland (BUN) die als koepel over alle centra moest fungeren, inclusief de SVB. Tonny Kurpershoek-Scherft werd de eerste BUN-voorzitster. De BUN werd ook het Nederlandse lid van de EBU (Europese Boeddhistische Unie). Begin 21e eeuw echter besloten bestuur en ledenvergadering van BUN het lidmaatschap van de EBU te stoppen vanwege een aantal redenen. De belangrijkste reden is dat de EBU zowel landelijke koepels onder haar leden kent als 'bewegingen die in meerdere Europese landen actief zijn' zoals FPMT en Triratna Boeddhistische Beweging; dit maakt de EBU in de ogen van de BUN een in te hoge mate stuurloos platform waarin de vertegenwoordigingslijn van Nederlandse centra verward loopt. Begin 2013 werd deze beslissing weer teruggedraaid, omdat de BUN vond dat de EBU inmiddels voldoende veranderd was.
Vanaf 1978 is de geschiedenis van het Nederlands boeddhisme primair het relaas van individuele boeddhistische scholen. Waarbij de BUN namens deze groeperingen handelt naar de overheid en aanverwante instellingen, bijvoorbeeld leidend tot de Boeddhistische Omroep Stichting (BOS) en de Boeddhistische Zendende Instantie voor welzijnswerk onder gevangenen; beide instanties worden als vertegenwoordiger van het boeddhisme gelijkwaardig behandeld aan de andere grote religies en het Humanisme. En waarbij de SVB nog steeds relevant is als oecumenische organisatie mede gericht op nieuwkomers, en als uitgever van het enige algemeen-boeddhistische kwartaalblad dat ook in boek- en tijdschriftenwinkels beschikbaar is.
Zenboeddhisme In 1968 richtten Leo Boer en Janwillem van de Wetering een zengroep op, en mede door twee boeken van de tweedeJanwillem van de Wetering (1973) Het dagende nietsJanwillem van de Wetering (1973) The Empty Mirror kreeg Zen in Nederland meer bekendheid. De leiding van de groep werd overgenomen door Erik Bruijn, die nog steeds een bloeiende zengemeenschap heeft.
De grootste door zen geïnspireerde school in Nederland is die van de Stichting Zen.nl Nederland, een commerciële organisatie met 42 locale franchises opgericht door Rients Ritskes. Hij startte in 1989 in Utrecht, en verklaarde zichzelf tot zelfstandig zenleraar na misleidende claims over zijn formele status als zenleraar in de Japanse Rinzai-traditie.
Een andere relatief grote organisatie is de Kanzeon Sangha, een internationale organisatie opgericht door Dennis Genpo Merzel in 1984, en sterk gevormd door het Japanse Zen met haar nadruk op de formele leraar-leerling relatie. Er zijn verschillende centra in Nederland. De twee bekendste zijn Kanzeon Sangha in Amsterdam, geleid door Nico Tydeman, en het soto-klooster Zen River in Uithuizen, Groningen, van Tenkei Coppens. De Kanzeon Sangha International is gelieerd aan The White Plum Lineage van Maezumi Roshi, een Soto-priester die ook een Rinzai koan-curriculum voltooide, en tevens gelieerd was aan de Sanbo Kyodan.
Een derde grote organisatie is de Orde van Interzijn van de Vietnamese Thich Nhat Hanh, die zo'n dertig sanghas telt in Nederland.
Maha Karuna Ch'an van Ton Lathouwers is een kleinere organisatie, geïnspireerd door het Chinese en Indonesische Chan, met een aantal gelieerde groepen in Nederland en België. Deze groep heeft dwarsverbanden met katholieke spiritualiteit en bezinningsgroepen, maar ook met andere zen-groepen in Nederland. André van der Braak, hoogleraar in boeddhisme aan de VU en leerling van zowel Ton Lathouwers als Nico Tydeman, ontving in 2013 dharma-overdracht van Ton Lathouwers.
De Order of Buddhist Contemplatives (Sōtō-Zen) is in 1970 opgericht door monnik en zenmeester Jiyu-Kennett en is sinds 2000 in Nederland actief als Dharmatoevlucht Zen-Sangha. Met in Apeldoorn De Dharmatoevlucht o.l.v. monnik en zenmeester Baldwin Schreurs (bijgestaan door monnik Reizan Westhoff), in Langelille de Wolk en Water hermitage o.l.v. monnik en zenmeester Hakuun Barnhard en met meditatiegroepen in Utrecht en Groningen. Tevens zijn ze online actief.
Verder is er het International Zen Institute Noorder Poort klooster/retraitecentrum in Wapserveen (Drenthe), geleid door zenmeesteres Jiun Hogen Roshi.
De etnisch-Chinese boeddhisten hebben een min of meer aparte beweging. Hun belangrijkste vertegenwoordiging, tevens teken van integratie in Nederland en 'Cultureel baken van Amsterdams Chinatown', is de He Hua tempel aan de Zeedijk. Deze wordt primair bemenst door nonnen verbonden aan de Buddha's Light International Association uit Taiwan. Het Longquan Great Compassion Monastery te Utrecht wordt op 9 december 2015 ingewijd. Dit is een zusterklooster van het Longquan Monastery in Beijing, oftewel de Temple of Great Compassion.Maha Karuna Chan, decembernieuws 2015 De abt van dit klooster, Xuecheng, is tevens abt van het Guanghua klooster in Putian, het "moederklooster" van Ton Lathouwer's leraar Teh Ching.Andre van der Braak, Vijf bezoeken aan China verder, Vrienden van het Boeddhisme, januari 2015
Een parallel proces vond plaats bij de Vietnamezen, die sinds de jaren tachtig een niet onaanzienlijke groep immigranten vormt. Zij richtten de eigen 'Van Hanh Pagoda' tempel op onder de rook van Amsterdam, in Nederhorst den Berg. Er wonen permanent enkele Vietnamese Mahayana-monniken, maar vanwege de aard van het boeddhisme in Vietnam is er ook een zekere samenwerking met Theravada leraren. De tempel groeide zo hard dat hij sinds enkele jaren in Almere gevestigd is, maar het gebouw in Nederhorst den Berg is verkocht aan een groepering van Sri Lankaanse boeddhisten.
Theravada-boeddhisme