De sterbladigenfamilie (Rubiaceae) is een familie van tweezaadlobbige planten. De familie komt wereldwijd voor, maar vooral in de tropen, waar het bomen en struiken zijn. In gematigde streken zijn het veelal kruidachtige planten. Lievevrouwebedstro (Galium odoratum) en kleefkruid (Galium aparine) zijn bekende soorten in Noordwest-Europa.
Toepassingen Het economisch belangrijkste geslacht uit de familie is koffie (Coffea), waartoe de arabicakoffie (Coffea arabica) en de robustakoffie (Coffea canephora, synoniem: Coffea robusta) behoren. Uit kinabast (Cinchona officinalis) werd vroeger kinine tegen malaria en koorts verkregen. In de 19e eeuw werd uit de wortelstok van de meekrap (Rubia tinctorum) de rode kleurstof alizarine gewonnen, met als handelsnaam Turks rood.
Sierplanten Bekende sierplanten uit de sterbladigenfamilie behoren tot de geslachten Gardenia, Ixora (waaronder Pauwenkers Ixora coccinea) en Pentas. Van de houtige gewassen zijn Cephalanthus en Emmenopterys henryi van belang. (2017) - 'Cephalanthus occidentalis meer dan alleen een interessante heester,' in: Arbor Vitae, bulletin van de Nederlandse Dendrologische Vereniging (NDV) en de Koninklijke Vereniging voor Boskoopse Culturen (KVBC), 27e jrg. nr. 3 (aug. 2017), p. 10/11.
Taxonomie Onder taxonomen is er volledige overeenstemming dat deze familie erkend dient te worden en ook volledige overeenstemming over welke planten tot de familie horen. Daarentegen is er nog steeds debat over de interne taxonomie. Het is de op vier na grootste plantenfamilie, met meer dan 10.000 soorten in ruim 600 geslachten. In het Cronquist-systeem (1981) werd de sterbladigenfamilie ondergebracht in een eigen orde Rubiales, maar de recentste systemen (APG-systeem (1998), APG II-systeem (2003) en APG III-systeem (2009)) plaatsen de familie in de Gentianales.
De volgende planten komen voor in de Lage Landen (ze zijn echter niet beperkt tot dit gebied). Lijst met sterbladigen in de Lage Landenbotanische naam Nederlandse naam Verspreiding OpmerkingAsperula arvensis Akkerbedstro Nederland Mogelijk adventief.Asperula cynanchica Kalkbedstro België en Nederland In Nederland voor het laatst in 1842.Cruciata laevipes Kruisbladwalstro België en Nederland Galium album Mill.(Glad walstro) België en Nederland Volgens Heukels' Flora een synoniem van G. mollugo.Zie bijv. deze pagina in soortenbank.nl (gebaseerd op de Heukels23). The Plant List vermeldt echter beide soorten als geaccepteerd.Galium album, resp. [http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-86839 Galium mollugo in The Plant List.Galium aparine Kleefkruid België en Nederland Galium boreale Noords walstro België en Nederland Galium divaricatum België Ingeburgerd.Galium elongatum (Moeraswalstro) België en Nederland Volgens (o.m.) Heukels' Flora een synoniem van G. palustre. The Plant List vermeldt echter beide soorten als geaccepteerd.Galium glaucum Zeegroen walstro België en Nederland Uitgestorven in Nederland (1921).Galium mollugo L. Glad walstro België en Nederland zie opm. bij Galium albaGalium x mutabile België en Nederland G. mollugo x verum.Galium odoratum Lievevrouwebedstro België en Nederland Galium palustre Moeraswalstro België en Nederland Galium parisiense Frans walstro België Galium patzkeanum België Galium ×pomeranicum België en Nederland G. album x verum.Galium pumilum Kalkwalstro België en Nederland Galium saxatile Liggend walstro België en Nederland Galium spurium Akkerwalstro België en Nederland Exoot in Nederland (incidentele import). Galium sylvaticum Boswalstro België en Nederland Galium tricornutum Driehoornig walstro België en Nederland Galium uliginosum Ruw walstro België en Nederland Galium verum Geel walstro België en Nederland Rubia tinctorum Meekrap Nederland Werd vroeger verbouwd en sloeg soms op uit gemorst zaad, maar sinds 1981 niet meer waargenomen.Sherardia arvensis Blauw walstro België en Nederland
In Europa komen verder nog voor: Asperula rumelica Asperula taurina Asperula tinctoria Cruciata glabra Cruciata pedemontana (Crucianella latifolia) Galium abaujense Galium austriacum Galium erectum Galium humifusum Galium lucidum Galium oelandicum Galium rivale Galium rotundifolium Galium rubioides Galium schultesii Rubia peregrina, vreemde rubia
Verder worden ook behandeld in de Nederlandstalige Wikipedia: Alibertia Csapodya splendens Emmenopterys henryi genipapo (Genipa americana) Kaapse jasmijn (Gardenia jasminoides) Kruisjesbloem (Phuopsis stylosa) pauwenkers (Ixora coccinea) tiaré tahiti (Gardenia tahitensis)
Afbeeldingen van soorten uit de Lage Landen
Externe links World Checklist of Rubiaceae
Categorie:Plantenfamilie