thumb|400px|Kaart met gebieden waar schaliegas mogelijk gewonnen kan worden.(Bron: United States Department of Energy) Schaliegas is aardgas dat wordt gewonnen uit schalie. Om dit gesteente te bereiken worden boringen uitgevoerd die horizontaal worden voortgezet, zodra de steenlaag bereikt is.
Aangezien boringen niet voldoende zijn om het gas te doen vrijkomen, dient de boorput te worden gestimuleerd. Dit gebeurt door middel van een techniek die hydraulisch fractureren, fracking of kraken genoemd wordt. Hierbij worden onder hoge druk grote hoeveelheden water, zand en chemicaliën ingespoten. Door de grote druk breekt het gesteente. De ontstane scheurtjes worden open gehouden door het ingespoten zand. Deze mix van water en chemicaliën wordt dan weer opgepompt. Dit productiewater (produced water) neemt zware metalen en van nature radioactieve elementen uit de ondergrond op. Dit moet als chemisch afval worden verwerkt. Een gedeelte van de gebruikte chemicaliën en vloeistoffen blijft echter in het gesteente achter.
De methode van hydraulisch fractureren wordt pas sinds het einde van de 20e eeuw op grote schaal gebruikt. De commerciële winning van schaliegas is dan ook een vrij jong fenomeen. De exploitatie van schaliegas zal de energiemarkten beïnvloeden. De International Energy Agency voorspelt dat de Verenigde Staten tegen 2035 een netto-uitvoerder in plaats van een invoerder van gas zullen zijn door de winning van schaliegas.'Independence Day – Oil and gas dependency in 2035', The Economist, 13 november 2012 De olie- en gasindustrie wijst op de hoge winstverwachtingen en successen, terwijl de tegenstanders blijven wijzen op de gevaren.
Omvang van de reserves In de Verenigde Staten bestond in 2011 34% van de gaswinning uit schaliegas. Naar verwachting zal dit percentage in 2040 tot 50% zijn gestegen.U.S. Energy Information Administration – Annual Energy Outlook 2013, pagina 79 Ook in Europa wordt onderzoek gedaan naar mogelijke wingebieden.Europe starting search for shale gas David Jolly, Europe starting search for shale gas', New York Times, 22 augustus 2008 In veel gevallen zijn reserves van nieuw ontdekte velden winbaar schaliegas door de industrie stelselmatig te hoog ingeschat. In de Verenigde Staten is de voorraad door de United States Geological Survey zelfs met 80% naar beneden bijgesteld. Ook in Polen, waar de grootste Europese velden werden verwacht, hebben de meeste ondernemingen zich teruggetrokken nadat boringen niet rendabel bleken.Winnen schaliegas in Polen niet rendabel NOS, 9 mei 2013
Voor Nederland heeft een aantal ondernemingen toestemming gekregen proefboringen uit te voeren naar de winbaarheid van schaliegas. Onder meer in Boxtel en Haaren'Proefboringen naar aardgas in Haaren en Boxtel', Brabants Dagblad, 8 oktober 2010 is men van plan om proefboringen te gaan verrichten. De proefboringen kosten naar schatting tussen de 10 en 20 miljoen euro per boring en de totale duur van de boringen is ongeveer 4 jaar. Bij bewezen reserves kan in 10 jaar tijd de productie starten.'Proefboring naar Boxtels gas op industrieterrein Vorst', Brabants Dagblad, 11 oktober 2010
Winning van schaliegas vanuit het ondergrondse horizontale boorgat kan tot ongeveer honderd meter vanaf het boorgat. In het eerste jaar van de productie wordt 50 tot 60% van het winbare schaliegas gewonnen. Na gemiddeld vier jaar stopt de winning. Bij conventionele gaswinning wordt 70% van het gas uit de grond gehaald, terwijl dit bij schaliegas slechts 10% is.Technisch Weekblad, jaargang 44, 15 maart 2013, Schaliegas is een kortstondige revolutie Het is dus twijfelachtig of de hoge verwachtingen die worden gewekt over de omvang van de schaliegasrevolutie kunnen worden waargemaakt.
Milieu thumb|Illustratie met verschil tussen olie-exploitatie uit conventionele bronnen en schalie. thumb|Omdat bij schaliegaswinning vele giftige stoffen worden geïnjecteerd in de grond moeten extra veiligheidsmaatregelen worden genomen tegen een mogelijke overstroming. Vaak maakt men gebruik van secundaire barrières met plastics die zich binden aan olie.
De winning van schaliegas is omstreden omdat volgens het rapport Drill baby drill van David HughesDavid Hughes, 'Drill, Baby, Drill: Can Unconventional Fuels Usher in a New Era of Energy Abundance?', Post Carbon Institute, 19 februari 2013 tijdens het winningsproces methaan vrijkomt, hoewel onduidelijk is hoeveel. Methaan is een broeikasgas dat 25 maal zo effectief is als koolstofdioxide, maar met een veel kortere levensduur in de atmosfeer. Inmiddels is ook gebleken dat er tijdens transport methaanlekkage optreedt bij verbuizingen et cetera.
De manier van het onttrekken van gas aan vast gesteente bij schaliegaswinning is omstreden. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de manier van winning en de daarbij gebruikte chemicaliën gevolgen kunnen hebben voor het milieu. Vitens waarschuwt voor de mogelijke gevolgen voor de drinkwatervoorziening.Joop Bouma & Hans Marijnissen, 'Vitens: Boren naar schaliegas bedreigt ons drinkwater', Trouw, 12 april 2013 Onderzoeksinstituut TNO noemt de conclusies van Vitens overdreven, omdat ze geheel vertrouwen op de olie-industrie: "Maar we denken echter dat de olie- en gasindustrie al zoveel ervaring ermee heeft dat we al weten hoe we dat zorgvuldig kunnen doen."'Boring schaliegas gevaar voor drinkwater', BNR, vrijdag 12 april 2013
De ecologische voetafdruk van schaliegasconsumptie is nog niet goed bekend, met als gevolg dat zowel onder onderzoekers als belangengroepen controverse bestaat over de schadelijkheid voor het milieu. Tegenstanders van schaliegas wijzen er op dat de winning zal zorgen voor een verdere stagnatie van de ontwikkeling van schone en nieuwe energiebronnen.Tyndall Centre-rapport Ook is er het gevaar van lucht- en grondwatervervuiling Golden Rules for a Golden Age of Gas, IEA, 2011 Sommige partijen beargumenteren dat de voetafdruk van schaliegas significant kleiner is dan die van steenkool.Lawrence M. Cathles III, Larry Brown, Milton Taam, Andrew Hunter, Climatic Change, (2012) 113: 525Argumentenkaart schaliegaswinning, TNO, 2011 Er zijn echter andere onderzoekers die dit in twijfel trekken. De winning vergt hoge druk, waterpompen, chemicaliën en speciaal zand, die moeten allemaal worden gemaakt en dat kost energie. Voor winning van schaliegas is meer energie nodig dan voor winning van het conventionele aardgas.
In Europa is er bezorgdheid over de exploratie en winning van schaliegas. Het Franse parlement sprak een totaalverbod uit op hydraulisch fractureren Gaz de schiste : le Parlement interdit l'utilisation de la fracturation hydraulique, Le Monde, 30 juni 2011: 72% van de Fransen zou nog verder willen gaan en is voor een totaalverbod op het winnen van schaliegas. Gaz de schiste : la ministre de l'Ecologie confirme l'interdiction, Le Parisien, 12 september 2012 Ook in Bulgarije is een verbod uitgevaardigd. Bulgaria bans shale gas drilling with 'fracking' method, BBC News, 19 januari 2012 In juni 2011 verscheen een rapport van het Directoraat Generaal van Interne Zaken van het Europees Parlement getiteld: "De impact van schaliegas en schalieolie winning op het milieu en de menselijke gezondheid"EU rapport over de impact van winning van schaliegas en schalieolie op milieu en mens dat ingaat op de gevaren die gepaard gaan met schaliegaswinning. In september 2012 hebben de Energiecommissie en de Milieucommissie van het Europees Parlement in niet-bindende resoluties uitgesproken dat EU-landen die bezig zijn schaliegas en -olie te exploreren, dit dienen te bewaken met “robuuste regulering”, en met die exploratie “voorzichtig” zouden moeten zijn in afwachting van een nu lopende “grondige analyse” van bestaande EU-regels betreffende onconventionele winning van fossiele brandstoffen. Shale gas: member states need robust rules on fracking, Persbericht Europees Parlement, 19 sept. 2012. Geraadpleegd 7 feb. 2013.
Ook in de Verenigde Staten komt er meer informatie in de openbaarheid. Het Witte Huis heeft in 2011 onderzoeksresultaten gepubliceerd met een lange lijstUnited States House of Representatives Committee on Energy and Commerce – Chemicals Used in Hydraulic Fracturing (april 2011) van door de olie- en gasindustrie gebruikte chemicaliën. De commissie spreekt hierin haar verbijstering uit dat de bedrijven die fractureren toepassen, bewust of onbewust niet op de hoogte zijn van de chemische samenstelling van de vloeistoffen die worden gebruikt bij het winningsproces.
Bij de verwerking van de stoffen die worden gebruikt in het winproces van schaliegas, moet worden voldaan aan de richtlijnen uit REACHhttp://stoffenbeleid.nl/onderwerpen/reach/ vlgns Min. v EL&I, dd 17 nov 2010: "Stoffen en mengsels, die in de Europese Unie op de markt, verhandeld en of gebruikt worden, vallen sinds juni 2007 onder de Europese Verordening REACH. REACH staat voor Registratie, Evaluatie, Autorisatie CHemicaliën. De strafbepalingen zijn opgenomen in hoofdstuk 9 van de Wet milieubeheer. Daarnaast speelt ook de Europese Verordening CLP (Classification, Labelling and Packaging) een rol. Deze verordeningen gelden zowel op land als op zee en zijn ook van toepassing op mijnbouwactiviteiten zoals bij de exploratie en winning van schaliegas. De Minister van EL&I, waaronder het SodM ressorteert, heeft geen bevoegdheid om in dit EU kader stoffen of mengsels voor gebruik goed te keuren." voor downstream gebruikers.http://stoffenbeleid.nl/onderwerpen/reach/leidraad/virtuele-map/downstream/ Een andere relevante Europese richtlijn is de "EU Water Framework Directive". Deze richtlijn gaat in op de kwaliteit van het oppervlakte- en bodemwater en expliciet op het winnen van koolwaterstoffen en de toestemming die lidstaten daarvoor kunnen geven.Parliamentary questions – Answer given by Mr Oettinger on behalf of the Commission, Europese parlement, 3 juni 2010 In artikel 3j van de richtlijn, pagina 14 (Engelse editie) worden de Lidstaten verboden giftige middelen in het grondwater te brengen, behoudens een aantal voorwaarden. In feite wordt fracking daar toegestaan, onder voorwaarden."Member States (...) may also authorise, specifying the conditions for, injection of water containing substances resulting from the operations for exploration and extraction of hydrocarbons or mining activities, and injection of water for technical reasons, into geological formations from which hydrocarbons or other substances have been extracted or into geological formations which for natural reasons are permanently unsuitable for other purposes." https://web.archive.org/web/20100816120328/http://www.central2013.eu/fileadmin/user_upload/Downloads/Document_Centre/OP_Resources/09_Directive_2000_60_EC.pdf Die voorwaarden kunnen worden gebruikt om fractureren te stoppen.
Door het Amerikaanse instituut EPA in 2004 uitgevoerd onderzoek naar waterkwaliteit gaf als conclusie: After reviewing all the available data and incident reports, EPA sees no conclusive evidence that water quality degradation in USDWs is a direct result of injection of hydraulic fracturing fluids into coalbed methane wells and subsequent underground movement of these fluids.EPA 816-R-04-003
Ondanks deze studie, publiceerde de New York Times geheime stukken van het EPA. Hierin is in ieder geval één duidelijk geval gedocumenteerd van vervuiling gerelateerd aan fractureren.Documents: A Case of Fracking-Related Contamination – documenten New York Times met gedocumenteerd geval van watervervuiling door schaliegaswinning Dit geval was al in 1987 bekend, maar was niet eerder openbaar gemaakt.