Pieter van Anraedt, ook Pieter van Anraadt of Pieter van Anraet, (Utrecht, ca. 1635 - Deventer, 13 april 1678) was een Nederlands kunstschilder uit de Gouden Eeuw (17e eeuw). Hij schilderde portretten, historiestukken en — bij hoge uitzondering — een stilleven, dat als zijn beroemdste werk geldt en deel uitmaakt van de canon van de Nederlandse kunst. Van Anraedt was een navolger van Gerard ter Borch, en wist dicht bij diens kwalitatief hoogstaand werk te komen, maar wordt desondanks als mindere schilder gekwalificeerd.Martin (1936), blz. 241 Van Anraedt stond meer open voor destijds moderne invloeden dan Ter Borch.thumb|left|De regenten van het Oudezijds Huiszittenhuis, 1675. Van links naar rechts: Ferdinand Bol, Aarnhout van der Cruijs, Anthony Hoevenaer, Jan van Beuningen, Isaac Commelin, Aarnout Schuyt, Symon Leeman (staand). Bol was een van de regenten en woonde aan de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam. Biografie Van Anraedt werd omstreeks 1635 in Utrecht geboren als zoon van Jan Jacobsz. van Anraedt en Weijntgen Francken van Leeuwen. Zijn leertijd bracht hij door in Deventer, waar hij werd beïnvloed door Gerard ter Borch. Hij had veel bewondering voor de dichtkunst, en ging daarom veel met dichter Jan van der Veen om. Uiteindelijk trouwde Van Anreadt op 15 januari 1663 zelfs met diens dochter Antonia van der Veen (Deventer, 27 mei 1641 – 1678), met wie hij zes kinderen kreeg.

In het Rampjaar 1672 verhuisde van Anraedt met zijn vrouw en kinderen naar Amsterdam. Hier schilderde hij de regenten van het H. Geesthuis te Haarlem (1674) en de regenten van het Huiszittenhuis in Amsterdam (1675). Van Anraedt werd vooral om dit laatste werk geroemd. De stijl ervan wordt vergeleken met die van Bartholomeus van der Helst.Jaarboek van het Koninklijk-Nederlandsche Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten voor 1848, blz. 131. Amsterdam, Johannes Müller, 1848 Het stuk werd in 1808, bij de opheffing van het huis, opgerold en pas in 1848 weer, ongeschonden, uitgerold en gepresenteerd.

Vanaf het jaar 1675 verbleef Van Anraedt te Deventer, waar hij op 13 april 1678 overleed. In datzelfde jaar overleed ook zijn echtgenote.

Werken Het grootste deel van Anraedts oeuvre bestaat uit portretten, vooral van Amsterdamse en Deventer regenten en welgestelde burgers.

Het Frans Hals Museum in Haarlem, het Mauritshuis in Den Haag, het Rijksmuseum en Amsterdams Historisch Museum in Amsterdam en Museum De Waag in Deventer hebben schilderijen van Van Anraedt in hun bezit. Stilleven met stenen kruik en pijpen (1658) Anraedts beroemdste werk is het Stilleven met stenen kruik en pijpen uit 1658 (olieverf op doek, 67 × 58,8 cm), dat zich in het Mauritshuis in Den Haag bevindt (inv. 1045). Het schilderij toont een stenen kruik met daaromheen kleipijpen, een tabakszak en gloeiende kooltjes — een sober en strak gecomponeerd 'toebakje', dat tot het kleine genre van rookstillevens behoort. Het werk werd in 1972 met steun van de Vereniging Rembrandt, het Prins Bernhard Fonds en de Stichting Vrienden van het Mauritshuis door het Mauritshuis aangekocht uit een Wassenaarse particuliere collectie. Het stilleven is opgenomen in de canon van de Nederlandse kunst en geldt als het enige bekende stilleven van Anraedts hand. Mogelijk is dit schilderij een verkenning door Van Anraedt in het genre van het stilleven of werd dit werk gemaakt in opdracht van de tabakshandel. Volgens curator en kunsthistoricus Alan Chong zijn de Goudse pijpen in dit stilleven de mooist geschilderde in de Gouden Eeuw.Chong, Alan en Kloek, Wouter (1999) Het Nederlandse Stilleven 1550-1720, p. 39

Portretten en groepsportret Zijn bekendste groepsportret is Zes regenten en de huismeester van het Oudezijds Huiszittenhuis voor de buitenarmen, Amsterdam (1675). Arnold Houbraken prees dit werk in zijn Groote schouburgh (1718) hoog, maar schreef het abusievelijk toe aan Ferdinand Bol, terwijl het door Anraedt was gesigneerd en gedateerd. Andere bekende portretten zijn dat van de Amsterdamse koopman Jeremias van Collen (1619–1707) met zijn vrouw en hun twaalf kinderen, en het portret van Hendrik de Sandra in zwarte wapenrusting (1676). Het Rijksmuseum bezit twee pendantportretten, Portret van een man en Portret van een vrouw, beide gesigneerd en gedateerd 1671 (inv. SK-A-1349 en SK-A-1350).

Receptie en onderzoek Tot in de twintigste eeuw was Anraedt een betrekkelijk onbekende meester, mede doordat zijn naam in oudere bronnen (Houbraken, Van der Aa, Wurzbach) wisselend werd gespeld en doordat een aantal van zijn werken aan beter bekende tijdgenoten als Bol was toegeschreven. Hernieuwde aandacht voor zijn werk volgde onder meer in de catalogus bij de Rotterdamse tentoonstelling Beschouwingen naar aanleiding van een unicum (H.R. Hoetink, 1978). Volker Manuth identificeerde in 2002 twee portretten van de Amsterdamse boekhandelaar-historicus Isaac Commelin van zijn hand. Het meest uitvoerige biografische onderzoek is van H.J. Nalis, die in twee delen in het Deventer Jaarboek (2010 en 2012) Anraedts levensloop en zijn relaties met de Deventer familie De Sandra reconstrueerde.

Werken in openbare collecties

Mauritshuis, Den Haag — Stilleven met stenen kruik en pijpen (1658) Rijksmuseum Amsterdam — Portret van een man en Portret van een vrouw (beide 1671) Amsterdam Museum — Zes regenten en de huismeester van het Oudezijds Huiszittenhuis (1675)

Externe links

Pieter van Anraedt in RKD-database Mauritshuis, Den Haag

Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw Categorie:17e-eeuws schilder