Adelbert Denaux (Brugge, 21 juni 1938) is een Belgische kanunnik en theoloog.
Levensloop Denaux stamt uit een diepgelovig rooms-katholiek gezin van veertien kinderen (onder wie een geadopteerd). Zijn vader, Joris Denaux (1910-2008), die bijna honderd werd, was onderwijzer en later schoolhoofd in het Sint-Lodewijkscollege in Brugge. Hij verwierf bekendheid door zijn schoolboeken voor catechese en Bijbelopvoeding, onder de titels 'Heilige Bronnen' en 'Midden onder U'.
Adelbert Denaux doorliep de humaniora in het Brugse Sint-Lodewijkscollege (retorica 1957) en trok daarop naar het Grootseminarie van het bisdom Brugge. Hij vervolgde zijn studies aan de Katholieke Universiteit Leuven, waar hij de kandidatuur behaalde in de Germaanse filologie (Engels, Duits, Nederlands) en de oosterse filologie (Hebreeuws en Aramees), en licentiaat in de Theologie. Denaux werd in 1964 tot priester gewijd en in 1967 promoveerde hij tot doctor in de godgeleerdheid. Hij was voordien kandidaat in de Germaanse talen geworden alsook licentiaat in de Bijbelse filologie. Vanaf 1967, na zijn promotie, werd hij professor aan het Grootseminarie van Brugge. Hij doceerde er, in de lijn van de Brugse priester Frans Neirynck, de exegese van het Nieuwe Testament met grote aandacht voor de historisch-kritische benadering van schriftteksten, de theologie van het Nieuw Testament, ecclesiologie, oecumenisme en kerkzang.
Hij werd er ook bibliothecaris en redacteur van het tijdschrift Collationes.
In 1981 werd hij tot president van het Grootseminarie benoemd, een functie die hij uitoefende tot in 1992 en waarin hij werd opgevolgd door Eric Vanden Berghe.
Hoogleraar en Oecumenicus Denaux werd vervolgens gewoon hoogleraar Bijbelexegese aan de Katholieke Universiteit Leuven, binnen de Faculteit Godgeleerdheid Leuven. Hoewel hij aan deze faculteit geen leerstoel in de systematische theologie bekleedde en dus niet ex officio zijn ecclesiologische interesses kon voortzetten, bleef Denaux hierin sterk geëngageerd, met name door zijn inzet voor de oecumene.
In 2004 bereikte hij het emeritaat, maar begin 2007 werd hij decaan van de Faculteit Katholieke Theologie aan de Universiteit van Tilburg. Deze 'School of Catholic Theology', was de voortzetting van twee katholieke theologische instellingen. Hij bouwde ze uit tot een academisch kenniscentrum voor de katholieke gemeenschap in Nederland. Einde 2012 nam hij afscheid en werd bij deze gelegenheid benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau.
Gedurende zijn academische loopbaan heeft hij gedoceerd en onderzoek verricht op het gebied van de Bijbel, de Kerkleer, de oecumene, maar zijn onderzoeksterrein strekte zich ook uit tot de sekten en nieuwe religieuze bewegingen, op vlak waarvan hij voor de Belgische overheid tot een expertencommissie behoorde. Aan de Universiteit van Tilburg werden zijn domeinen van expertise als volgt omschreven: Exegese van het Nieuwe Testament, in het bijzonder de synoptische evangeliën; het Quelle onderzoek; theologie en christologie van het Nieuwe Testament; Bijbelgrieks, in het bijzonder taal en stijl van Lucas-Handelingen. Ecclesiologie of kerkleer, kerkelijke ambten, en diensten. Oecumene en oecumenische dialogen, in het bijzonder de Anglicaans - katholieke dialoog. Studie van Nieuwe Religieuze Bewegingen, minderheidsreligies en sekten.
Een opvallende constante was Denaux' inspanning voor toenadering tussen de Anglicaanse Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk. Hij was lid van ARCIC II, het officiële dialoogorgaan ter zake, en werd door de Pauselijke Raad voor de Eenheid herbenoemd in de ARCIC III. Tegen deze achtergrond dient ook gemeld dat hij oprichter en academisch directeur was van een onderzoekscentrum rond de oecumene binnen de Faculteit Katholieke Theologie, het Cardinal Willebrands Research Center,http://www.willebrands.org/. Gearchiveerd op 21 maart 2016. genoemd naar de vooraanstaande Nederlandse oecumenicus Johannes Willebrands.
Denaux was sinds 2004 lid van de Internationale Theologencommissie bij de H. Stoel en werd in 2009 in dit vijfjarig lidmaatschap bevestigd.
In België was hij van 1999 tot 2005 voorzitter van het Informatie- en Adviescentrum inzake Schadelijke Sektarische Organisaties. Na zijn emeritaat vestigde Denaux zich in Sint-Kruis-Brugge.
Bijna bisschop Tweemaal werd Adelbert Denaux vernoemd als kandidaat-bisschop.
In 1984 stond hij op de 'terna' als een van de drie mogelijke kandidaten voor het episcopaat in het bisdom Brugge. De Congregatie voor de Bisschoppen gaf echter de voorkeur aan een meer pastoraal georiënteerde priester (Roger Vangheluwe) boven een geleerd man.
In 2007 circuleerde de naam van Denaux andermaal in de media (of hij ook werd voorgedragen is onduidelijk), ditmaal als opvolger van kardinaal Ad Simonis. Op de aartsbisschoppelijke zetel van Utrecht werd echter de vijftien jaar jongere bisschop van Groningen Wim Eijk benoemd.
Publicaties De bijbelse restgedachte. Inleiding tot een thematisch onderzoek van het Nieuwe Testament, Licentiaatsverhandeling Godgeleerdheid, Leuven, 1966. De sectie Lc., XIII,22-35 en haar plaats in het lucaanse reisbericht, Doctoraatsproefschrift Godgeleerdheid, Leuven, 1967. Het lucaanse reisverhaal (Lc 9,51–19,44), in: Collationes Brugenses et Gandavenses 14 (1968) 214-242; 15 (1969) 464-501. Commentaar op Joh 1,1-18 / Joh 3,16-18, in: Getuigenis 13 (1968-69) 15-19, 179-182. Petrusbelijdenis en eerste lijdensvoorspelling. Een exegese van Mc 8,27-33 par. Lc 9,18-22, in: Collationes Brugenses et Gandavenses 15 (1969) 188-220. → 20 La confession de Pierre et la première annonce de la Passion. Lc 9,18-24, Assemblées du Seigneur 43 (1969) 72-82. Gij zijt Kristus, de Zoon van de levende God, in: Lijn, Maandblad voor jongeren uit de middengroepen (1969), nos. 4-5, 24-29. Commentaar op Mc 8,27-35, in: Getuigenis 14 (1969-70) 244-248. Kleine inleiding op het Marcusevangelie, in: Collationes Brugenses et Gandavenses 16 (1970) 309-341. De vreemdeling in de stad, in: Vita. Tijdschrift voor Catechese 11 (1970), nr. 52, 14-18. Commentaar op Lc 4,1-13 / Lc 9,51-62 / 13,22-30 / 19,1-10, in: Getuigenis 15 (1970-71) 75-81, 227-232, 295-299, 340-344. Het Lucasevangelie. Traditiegeschiedenis en opbouw, in: Collationes 2 (1972) 3-25. Simon Petrus, de rots van de kerk (Mattheüs 16:18-19), in: De Bijbel, Aflevering 74 (1972) 2341-2342. L’hypocrisie des Pharisiens et le dessein de Dieu. Analyse de Lc., 13,31-33, in: F. NEIRYNCK (ed.), L’Évangile de Luc. Problèmes littéraires et théologiques. Mémorial Lucien Cerfaux (BETL, 32), Gembloux, Duculot, 1973, 245-285. Eucharistie. Teken van Christus’ aanwezigheid, in: Innerlijk Leven 27 (1973) 391-400. De Kerk, voorwerp van geloof en van kritiek, in: Collationes 4 (1974) 483-508. Het zendingsbevel van de verrezen Heer (Mt 28,16-20), in: De Lente doet pijn. Over sterven en verrijzen nu en later... vroeger en vandaag. Verslagboek van de Vliebergh-Sencie-Leergang. Afdelingen Catechese en Bijbel, augustus 1973 (Theologische en pastorale publikaties Faculteit Godgeleerdheid, Katholieke Universiteit te Leuven), Antwerpen – Utrecht, Patmos, 1974, 143-153. La confession de Pierre et la première annonce de la passion. Mc 8,27-35, in: Assemblées du Seigneur 55 (1974) 31-39. → 6 Het wonder bij Lucas. — Ziende blind? Bijbelse wonderverhalen exegetisch en catechetisch toegelicht. Verslagboek van de Vliebergh-Sencie-Leergang, Afdelingen Catechese en Bijbel, augustus 1975 (Theologische en pastorale publikaties Faculteit Godgeleerdheid, Katholieke Universiteit te Leuven), Antwerpen – Utrecht, Patmos, 1976, 117-135. Het verschijnsel van de sekten. Een verkenning, in: Collationes 6 (1976) 145-176. Paulus’ eerste brief aan de christenen van Korinthe, in: Homiletische suggesties bij de zondagse eucharistieviering 7 (1976-77) 43-50. De moderne Joodse visie op Jezus van Nazareth, in: Collationes 7 (1977) 287-313. Kerkmodellen in de eerste kerk, in: Kerk en Missie 208 (1977) 182-193. Redding en heil in de geschriften van Lucas, in: VBS-informatie 8 (1977) 55-67; Verlossing en bevrijding bij Lucas, in: Bevrijd om te dienen. Bijbelse en eigentijdse bevrijdingstheologie en -catechese. Verslagboek van de Vliebergh-Sencie-Leergang, Afdeling Catechese, augustus 1978. FS F. Depauw (K.U. Leuven, Faculteit der Godgeleerdheid: Theologische en pastorale publikaties, 8), Antwerpen, Patmos, 1978, 166-184. Het verschijnsel van de marginale christenen. Theologische en pastorale benadering, in: Collationes 8 (1978) 131-158. Het mysterie van Christus’ verrijzenis, in: Innerlijk Leven 32 (1978) 84-99. De zaligsprekingen: (I) Over de armoede van geest en de zachtmoedigheid (Mt 5,3.5). (II) Over de droefheid en de troost van de christen (Mt 5,4). (III) Hongeren en dorsten naar de gerechtigheid (Mt 5,6). (IV) Over de barmhartigen en de bewerkers van de vrede (Mt 5,7.9), in: Innerlijk Leven 32 (1978) 331-351; 33 (1979) 127-139, 263-276, 353-371. Sekten kunnen gevaarlijk zijn, in: De Volksmacht (1 december 1978) Het Evangelie volgens Lucas, in: Kerk en Leven (1979), n. 17 (26 april) 13 Oecumenische volharding, in: Ministrando 15 (1979) 3-8. La persévérance dans la voie de l’oecuménisme, in: Cahiers de la vigne 50 (1979) 33-39. Oecumenische contacten tussen Brugge en Lincoln, in: Ministrando 15 (1979) 226-229. Sekten en jongeren, in: Oriëntaties (1979-80), nr. 4, 8-11. Vanwaar het succes van de sekten?, in: P. LEBEAU & A. DENAUX, Sekten in het Offensief?, Mechelen, 1979, 13-36. Causes du succès des sectes, in: P. LEBEAU & A. DENAUX, L’Offensive des sectes?, Mechelen, 1979, 11-35. De wonderen van Jezus in het Matteüsevangelie, in: Ministrando 16 (1980) 355-360. De eschatologische rede van Jezus in het Matteüsevangelie (Mt 24–25), in: Ministrando 16 (1980) 406-414. Het kindheidsevangelie volgens Matteüs (Mt 1–2), in: Ministrando 16 (1980) 452-462; (samen met Marc VERVENNE) Het project van een nieuwe Nederlandse Synopsis, in: V.B.S.-informatie 11 (1980) 50-62. Transcendente Meditatie en Christendom, in: Collationes 10 (1980) 177-199. De bede om het Rijk Gods en de oecumene, in: Ministrando 16 (1980) 25-31; Het diakenambt: enkele theologische kanttekeningen, in: Het Permanent Diaconaat na 10 jaar. Verslagboek Internationaal Congres Kortrijk: 1979, Mariakerke-Gent, L. Vanmelle, 1980, 74-79. Johannes de doper en Jezus de dopeling (Mt 3,1-17), in: Ministrando 17 (1981) 6-13. Het liefdegebod in de bergrede volgens Matteüs (Mt 5,38-48), in: Ministrando 17 (1981) 45-55. De zendingsrede van Matteüs (Mt 9,35–11,1), in: Ministrando 17 (1981) 255-265. Jezus’ transfiguratie en de onze (Mt 17,1-9), in: Ministrando 17 (1981) 99-107. Het passieverhaal volgens Matteüs (Mt 26–27), in: Ministrando 17 (1981) 152-165 De openbaring van Jezus’ verrijzenis en de universele zending van de leerlingen (Mt 28), in: Ministrando 17 (1981) 206-218. Theologisch-pastorale studiedag: De eucharistie, middelpunt van de Kerk, in: Ministrando 17 (1981) 56-59. De oekumenische situatie in België, in: Kosmos + Oekumene. Maandblad gewijd aan het samenleven in kerk en wereld 15 (1981) 55-62. Eén geest, verscheidene gaven, één lichaam (Week van de Eenheid 1981), in: Ministrando 17 (1981) 37-40. Sekten en jongeren, in: Korrel, Vlaams kwartaalschrift voor catechese 3 (1981) 145-149. Godsdienstsekten in Vlaanderen, (Horizonreeks, 51). Leuven, Davidsfonds, 1982. (editor) Herinneringen aan Kan. Paul Declerck (1922-1981), Brugge, Grootseminarie & Vercruysse, 1982. Vervolgd omwille van Jezus en de gerechtigheid (Mt 5,10-11), in: Innerlijk Leven 36 (1982) 291-302. Het evangelie volgens Lucas, in: Ministrando 18 (1982) 378-383. Zegt Lucas iets over de “bevrijding”?, in: Ministrando 18 (1982) 479-487 (editor) Nieuwe Handreiking bij de samenstelling van een theologische bibliotheek. Selectie van Nederlandstalige, religieuze boeken verschenen tussen 1972 en 1982. Thematisch geordend en analytisch gecommentarieerd, in: Collationes 12 (1982) 259-339.