thumb|Nijvel. Westfaçade voormalige abdijkerk (12e eeuw) thumb|Wartburg. Landgrafenhaus, gedecoreerd door Maaslands Heimo-atelier (12e eeuw) thumb|Abdijkerk Rolduc. Crypte (12e eeuw) thumb|Maastricht. Onze-Lieve-Vrouwebasiliek. Gebeeldhouwde kapitelen in de kooromgang (ca. 1150) thumb|Luik, Sint-Bartolomeüskerk. Doopvont van Reinier van Hoei (vroeg-12e-eeuws) thumb|Dom van Keulen. Driekoningenschrijn (12e eeuw) thumb|Dom van Aken. Barbarossa-kroonluchter (1170) Maaslandse kunst of Mosaanse kunst is een regionale stijl binnen de romaanse kunst die tussen de 11e en 13e eeuw een groot aantal kunstwerken op het gebied van architectuur, beeldhouwkunst, edelsmeedkunst en illuminatie heeft voortgebracht in een gebied dat wordt aangeduid als het Maasland.
Verspreidingsgebied Het Luiks-Limburgse Maasland, het verspreidingsgebied van de Maaslandse kunst, bestaat grofweg uit de huidige provincie Luik, de Belgische provincie Limburg, het zuidelijk deel van Nederlands-Limburg en de aangrenzende regio Aken. Het gebied valt grotendeels samen met de huidige Euregio Maas-Rijn, of ook wel met het oude Prinsbisdom Luik, dat in de middeleeuwen sterke banden had met zowel het Heilige Roomse Rijk als het aartsbisdom Keulen.
De belangrijkste centra van Maaslandse kunst waren de steden Luik, Hoei, Visé, Tongeren, Maastricht en Aken en de vele belangrijke abdijen in het gebied (Burtscheid, Rolduc, Susteren, Sint-Odiliënberg, Sint-Truiden, Nijvel, Stavelot en Floreffe). Op haar hoogtepunt had de Maaslandse kunst tevens grote invloed op aangrenzende regio's zoals het Utrechtse Nedersticht en het Duitse Rijnland (Keulen, Deutz, Bonn, Schwarzrheindorf).
Maaslandse kunstenaars werkten ook buiten de eigen regio, soms als rondtrekkende ateliers, op zoek naar nieuwe opdrachten. Zo is het waarschijnlijk dat het Maastrichtse Heimo-atelier van metsen (steenhouwers en beeldhouwers), dat tussen 1140-1180 aan de sculpturale decoratie van de Sint-Servaas- en Onze-Lieve-Vrouwebasiliek werkte, in deze zelfde periode de Sint-Clemenskerk in Schwarzrheindorf en het Landgrafenhaus van de Wartburg in Eisenach van beeldhouwwerk voorzagen.
Ontwikkeling van de Maaslandse kunst Omdat het Maasland het kerngebied vormde van het Karolingische rijk werd de Maaslandse kunst sterk beïnvloed door de Karolingische kunst. De Maaslandse kunst gaat, sterker dan andere regionale varianten in de romaanse kunst, terug op klassieke vormen.
De iconografie van Maaslandse kunst ontleent haar voorbeelden vooral aan oud- en nieuwtestamentische verhalen, maar maakt ook vaak gebruik van alledaagse taferelen en typisch middeleeuwse allegorieën. De gedetailleerde taferelen die op de kapitelen in de beide Maastrichtse hoofdkerken geven een bijzonder inzicht in het leven van de middeleeuwers. Zo zijn er o.a. ambachten te zien, het werken op het land en de bedeling van de armen.
Vaak wordt de Maaslandse edelsmeedkunst als het hoogtepunt van de Maaslandse kunst gezien. Vooral het werk van Nicolaas van Verdun, het driekoningenschrijn in Keulen, het Anno-schrijn in Siegburg en het schrijn van Onze-Lieve-Vrouw in Doornik, worden tot het beste van de romaanse kunst gerekend.
De vier meest prominente beeldhouwers van de Maaslandse kunst zijn:
Reinier van Hoei Godfried van Hoei Nicolaas van Verdun Hugo van Oignies
Hoogtepunten Maaslandse kunst Architectuur Sint-Bartolomeüskerk, Luik Voormalige kapittelkerk Sint-Jan, Luik Voormalige kapittelkerk Onze-Lieve-Vrouw, Hoei Collegiale Sint-Joris-en-Sint-Odakerk, Amay Sint-Stefanuskerk, Waha Abdij van Floreffe Abdij van Villers Abdij van Lobbes en Sint-Ursmaruskerk, Lobbes Voormalige abdijkerk Sint Gertrudis, Nijvel Voormalige abdijkerk Sint-Petrus en Sint-Remaclus, Stavelot Sint-Servaasbasiliek, Maastricht Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw, Maastricht Voormalige abdijkerk Aldeneik Voormalige abdijkerk Rolduc Voormalige abdijkerk Sint-Amelberga, Susteren Voormalige abdijkerk Sint-Odiliënberg
Beeldhouwkunst Gebeeldhouwde kapitelen in de crypte van de voormalige abdijkerk Rolduc (ca. 1140) Gebeeldhouwde kapitelen in het westwerk van de Sint-Servaasbasiliek, Maastricht (ca. 1140-50) Majestas Domini (12e-eeuws timpaan), Sint-Servaasbasiliek, Maastricht Westwerkaltaar met dubbelreliëf (12e eeuw), Sint-Servaasbasiliek, Maastricht Gebeeldhouwde kapitelen in de kooromgang van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, Maastricht (ca. 1150) Eed op de relieken ((12e-eeuws reliëf), Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw, Maastricht Vierdelig reliëf als koorafsluiting (12e eeuw) in Pieterskerk, Utrecht Vierge de Dom Rupert (12e-eeuws reliëf), Curtiusmuseum, Luik Pierre Boudon ((12e-eeuws reliëf), Curtiusmuseum, Luik Sedes sapientiae (ca. 1230), Sint-Janskerk, Luik Samson-portaal, voormalige abdijkerk Sint-Gertrudis, Nijvel Doopvont van Furnaux (provincie Namen)
Edelsmeedkunst Doopvont Sint-Bartolomeüskerk (Luik) door Reinier van Hoei Hadelinusschrijn in Visé Domitianusschrijn in Hoei Mengoldusschrijn in Hoei Noodkist, reliekschrijn van Sint-Servaas in Maastricht Kruistriptiek van Stavelot, Morgan Library, New York Draagaltaar van Stavelot, Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel Reliekhouder van paus Alexander, Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel Pinksterretabel (1160–1170), Musée national du Moyen Âge, Parijs Kruistriptiek van Sainte-Croix (1160-1170), Grand Curtius, Luik Voet van zogenaamd Kruis van Sint-Bertinus, Museum van Sint-Omaars Driekoningenschrijn in Keulen door Nicolaas van Verdun Karelsschrijn, reliekschrijn van Karel de Grote in Aken Maurusschrijn, Maaslands schrijn, sinds 1888 in Bečov nad Teplou, Tsjechië Odaschrijn in Amay Remaclusschrijn in Stavelot Kerkschat van Oignies te Namen door Hugo van Oignies
Overige kunstwerken Floreffe-bijbel, 12e eeuw Stavelot-bijbel, 11e eeuw Evangeliarium van Notger (10e-12e eeuw)
Afbeeldingen
Zie ook Romaanse architectuur → in Nederland en België Renaissance van de twaalfde eeuw Heimo-atelier
Categorie:Middeleeuwse kunst Categorie:Christelijke kunst Categorie:Cultuur in Limburg (Nederland) Categorie:Cultuur in Limburg (België) Categorie:Cultuur in Luik (provincie)