Kinderspelen is een schilderij uit 1560Rechtsonder gesigneerd: . van de Zuidnederlandse kunstschilder Pieter Bruegel de Oude. Het genrestuk, waarop meer dan tachtig verschillende kinderspelletjes te zien zijn, vormde waarschijnlijk een reeks met De strijd tussen Vasten en Vastenavond en De spreekwoorden, andere 'wemelbeelden' waarmee het eenzelfde formaat deelt. Het wordt gezien als een conversatiestuk dat via herkenbare ervaringen een geleerd gesprek op gang kon brengen. Het diende ook als morele spiegel, niet om de kinderlijke onschuld tot voorbeeld te stellen, maar eerder als bevraging of de volwassen kijkers hun tijd wel nuttiger doorbrachten.
Technische beschrijving en geschiedenis Het werk is een olieverfschilderij op eikenhout en is 118 cm hoog en 161 cm breed. Bilddatenbank, Kunsthistorisches Museum. In 1594 kwam het in bezit van aartshertog Ernst van Oostenrijk. Het werd door de Vlaamse kunstschilder Karel van Mander in zijn Schilder-boeck uit 1604 omschreven als een stuk "van allerley spelen der kinderen".Karel van Mander, Het leven van Pieter Brueghel, uytnemende Schilder van Brueghel, in: Het schilder-boeck, 1604, in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. Gearchiveerd op 15 juli 2023. Vandaag de dag bevindt het werk zich in het Kunsthistorisches Museum in Wenen.
Voorstelling Het schilderij biedt de hedendaagse toeschouwer een schat aan grotendeels verloren gegane informatie over spelletjes en vormen van vermaak waaraan Europese kinderen in de 16e eeuw plezier beleefden. Er worden meer dan tachtig verschillende kinderspelletjes getoond die vroeger in de Lage Landen werden gespeeld. Ze vinden plaats op een plein in een stad aan een rivier. We zien bijna 230 kinderfiguren en één volwassen persoon (een vrouw die een emmer water over twee jongens kapt - zie nr. 75). Sellink ontwaart ook volwassenen onder de spelende personen.
Lijst van spelen Victor de Meyere, daarin bijgevallen door Sandra Hindman, ontwaarde 91 verschillende spelletjes en bezigheden in het schilderij. Het overzicht hierna correspondeert met de nummering in de onderstaande afbeelding (begin linksonder).
gecentreerd|miniatuur|650x650px
NummerAfbeeldingSpel1100x100px Bikkelen2160x160px Speelpop3109x109px Poppenhuisje4122x122px Altaarspel, priestertje spelen5100x100px Uil en uilenkot6151x151px Spuitebus7100x100px Maskerspel8163x163px Schommelen9127x127px Drilnoot, draaimolentje maken van (noten)schelpen10147x147pxZeepbellen blazen en biezenhoed11235x235px Spelen met een (tamme) vogel12163x163px Klater, rammelaar, teerlingtopje13120x120px "Steentje, steentje om het been" (paard- of hondvormige steen aan poort gebonden)14100x100px Doop, doopstoet15100x100px Blindemannetje16100x100pxKinderstoel17100x100px Paar of onpaar, noten-patoten, laten raden hoeveel voorwerpen men in de hand heeft (cf. morra)18100x100pxStokpaardje19100x100pxKoele-koelemeien, kakkekoelemeien, kakkestoelemeien; jezusken in 't kapelleke, zeteltje, engeltje dragen20153x153px Trommel en fluit21100x100px Brij roeren, in een drol poken22120x120pxHoepel rollen23100x100pxRinkelhoep24100x100pxDoor 't bomgat roepen25123x123pxSchommelen, kistje-weegaard doen, wippen op een ton26174x174pxVarkensblaas opblazen27100x100pxBofkonten, wiegewagen, jonassen, kontje dossen28104x104px Bok, bok sta vast; scheer, hamer en mes; bok hoeveel horens29123x123pxWinkeltje spelen, pigmentverkoopster, baksteen fijnschrapen (boven Bruegels signatuur)30100x100pxMesje-steek, het mes slaan, zandhappertje (de verliezer moet het mes met zijn tanden uittrekken)31100x100pxMetselen, een waterput maken32100x100pxHaartje-pluk, aan de haren trekken33100x100pxTorren vangen, vliegen slaan34167x167px Duivekater35100x100px't Blindemannetje ronddragen, heven, mannetje tillen36100x100pxHaasje-over37100x100pxTouwtrekken, trekken over de lijn of over de steen, riemtrekken te paard38100x100pxSpitskar, rijschenkelen, door schoppende benen lopen (cf. spitsroeden lopen)39118x118px Zichzelf in een knoop leggen, tabak rollen, kopje duikelen40145x145pxHandstand, perenboom staan, hille billen41107x107pxKoprol42100x100pxOver het hek klauteren43100x100pxPaardje rijden op het hek44100x100px Bruid en bruidegom spelen, rozen- en klaprozenblaadjes strooien over een bruidsstoet45100x100px Blindpotten, blind ei slaan, piñata46169x169pxSteltlopen (laag)47100x100pxBlindenhoedje met slofkentrek, vluchten, zagjagen, brooiken-bijt48100x100pxHoopjes schieten, walnoten werpen49143x143pxRonddraaien, dansen50171x171pxSteltlopen (hoog)51100x100pxBalk, rekturnen52158x158pxEen bezem balanceren53100x100pxKalfje vet, zakdragen54/55100x100px Draaitol (werptol, kapnon / zweeptol, drijftol, kletsnon)56100x100px Wie zit er in mijn blauwe toren? Wie zal ik kiezen?57147x147pxKlepbord, ratelen58100x100pxSteekspel, tornooien59100x100pxIn het zand spelen, putjes graven en kastelen bouwen60/61112x112pxDe berg is mijn62100x100pxRokken laten zwieren, boeffen maken, aaien en blaaien, molen spelen63160x160pxBoomklimmen64100x100pxZwemmen met varkensblaas65109x109pxPootje baden66100x100pxZwemmen van de kant67100x100pxNa het baden68100x100pxMuurtje-bots, bocce, leren ballen zo dicht mogelijk bij de kleine bal gooien69100x100pxPlassen70100x100pxKootspel, kotenspel, vorm van kegelen71100x100pxKlinkerdspel, klink slaan, estafette lopen72100x100pxKnikkeren, putjes stekken, negenpetten73100x100pxKatje, katje koningstoeltje, de onttroonde koning, duivel aan een koord, twee aan een koord (rollenspel)74127x127pxTegen het kelderluik oplopen75100x100pxVechten, worstelen (een vrouw kapt water op de vechters)76128x128pxHoed op een stok draaien77106x106pxProcessie spelen78100x100pxRattenstaart, zwaan-kleef-aan, Hansje sjokken (rollenspel)79114x114pxPortier spelen, bezoek ontvangen80100x100pxNalopertje, eerste mannetje achterna, katje jagen81100x100pxIemand van de bank duwen82167x167pxPaardje, koetje, kalfje; paardrijden in de nek83100x100px Balletje steken; duike duike reve; stom-en-ambacht84100x100pxRos Beiaard en de Vier Heemskinderen85100x100pxVuurtje stoken86115x115pxTakkenbossen dragen voor het vuur87120x120pxFakkel dragen88100x100pxAan de deur zingen89100x100pxWandelen90100x100pxWimpel uithangen, papieren lint laten wapperen91113x113pxKorven langs een koord doen bewegen (Sint-Niklaasmanden met roede en schoenen?)
Zie ook Kinderspel Nederlandse Spreekwoorden
Literatuur Victor de Meyere, De Kinderspelen van Pieter Bruegel den Oude verklaard, Antwerpen, 1941 Walter S. Gibson, Bruegel, 1977, p. 65-89 Sandra Hindman, "Pieter Bruegel's Children's Games, Folly, and Chance", in: The Art Bulletin, 1981, nr. 3, p. 447-475 Jean-Pierre Vanden Branden, "Les jeux d'enfants de Pierre Bruegel", in: Philippe Ariès en Jean Claude Margolin, Les jeux à la Renaissance, 1982, p. 499-525 Edward Snow, Inside Bruegel. The Play of Images in Children's Games, 1987, Manfred Sellink, Bruegel. Het volledige werk, 2011, p. 153 Amy Orrock, "Homo ludens: Pieter Bruegel's Children's Games and the Humanist Educators", in: Journal of Historians of Netherlandish Art, 2012, nr. 2.
Categorie:Werk van Pieter Bruegel de Oude Categorie:1560-1569 Categorie:Schilderij in het Kunsthistorisches Museum