miniatuur|Maquette in het Nederlands Vestingmuseum van een vesting volgens het Oud-Italiaans stelsel: kleine bastions en lange courtines met in het midden een kat. thumb|Oud-Italiaans vestingstelsel in het Nederlands Vestingmuseum
Het Italiaans vestingstelsel of Oud-Italiaans vestingstelsel is een vroege vorm van vestingbouw met bastions, naar oorspronkelijk Italiaans ontwerp. Het is een vorm van een gebastioneerd vestingstelsel. Kenmerkend zijn de lange courtines met kleine bastions, voorzien van teruggetrokken flanken met daarin kazematten.
Aan het einde van de 15e eeuw moest men in Italië de stadsverdediging aanpassen, nadat daar voor het eerst het kanon werd ingezet. Men verlaagde de stadsmuur en brak waltorens tot op muurhoogte af om kanonnen een vrij schootsveld te geven. Zo kon het horizontaal schietende kanon zowel voor verdediging als voor aanval worden ingezet. De wiskunde werd gebruikt om rekening te houden met het schootsveld, waardoor de nieuwe karakteristieke stervorm van de vestingstad werd bepaald.
In de jaren 1560 ontstond uit het oude stelsel het Nieuw-Italiaans vestingstelsel, waarbij de citadel van Antwerpen uit 1567 als belangrijk voorbeeld geldt. Bij dit stelsel werd voor het eerst gebruikgemaakt van wiskundige verhoudingen, waarbij grotere bastions werden afgewisseld met even lange tussenliggende courtines.
Uit de Italiaanse stijl kwam later het Oud-Nederlands vestingstelsel voort.
Categorie:Vestingbouw Categorie:Vestingwerk