Annemarie Minna Renée SchwarzenbachNa 1935 gebruikte ze als reporter en fotografe ook de naam Annemarie Clark. (Zürich, 23 mei 1908 – Sils im Engadin, 15 november 1942), was een Zwitserse (Duitstalige) schrijfster, journaliste, dichteres en fotografe, die vanaf 1935 de Franse nationaliteit had. Haar persoonlijke archieven zijn sinds 2025 als documentair werelderfgoed opgenomen in het Memory of the World-register van UNESCO.Annemarie Schwarzenbach and Ella Maillart: two women’s views on the world, Memory of the World, www.unesco.org
Overzicht Zij leek na haar wetenschappelijke promotie in de geschiedenis op 23-jarige leeftijd voorbestemd voor een universitaire carrière, maar gaf de voorkeur aan het schrijverschap. Zij schreef romans, verhalen, feuilletons en prozagedichten. Als reis- en fotojournaliste maakte ze reportages van haar lange autotochten door vele gebieden in Europa, het Midden-Oosten, Centraal-Azië, Afrika en de Verenigde Staten.
Haar fotogenieke, charismatische verschijning met androgyne trekken werd door velen (zowel mannen als vrouwen) als onweerstaanbaar beschouwd. Ze leefde vrijgevochten en had vele homoseksuele verhoudingen. Ze was als schrijfster zeer productief, maar leed ook aan ernstige depressies en verslavingen. Ze was fel antifascistisch tijdens het interbellum en in de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog. Met haar vermogende familie, die met nazi-Duitsland sympathiseerde, was de verstandhouding zeer problematisch, maar tot een definitieve breuk kwam het niet.
Annemarie Schwarzenbach stierf na een (later als "nogal dom" gekenschetst) fietsongeluk op 34-jarige leeftijd, vermoedelijk door verkeerde behandeling van haar hersenletsel. Een halve eeuw later ontstond een hernieuwde golf van belangstelling voor persoon en werk van de vergeten schrijfster, die een stroom van uitgaven, heruitgaven, biografieën en studies op gang bracht.
Voor sommigen werd ze postuum een androgyne cultfiguur doordat ze speelde met haar genderidentiteit, onder meer door haar (destijds ongebruikelijke) kortgeknipte kapsel en mannenkleren. Auteurs die sinds 1987 onderzoek naar haar avontuurlijke levensloop en levenswijze hebben gedaan bespeurden geen intersekse-conditie, en ook is niet gebleken dat ze transseksueel of transgender was (geformuleerd in 21e-eeuwse terminologie). Wel was ze trots als ze voor een man of jongen werd aangezien. Sommige commentatoren zijn van mening dat ze "als lesbisch en drugsverslaafd auteur" in de 21e eeuw nog steeds met seksistische normen wordt beoordeeld.Julia Diana Robertson: Annemarie Schwarzenbach Died Defying Sexist ‘Norms,’ Only to be Redefined, Postmortem, By Sexist ‘Norms’, The Velvet Chronicle, 28 maart 2019. Gearchiveerd op 9 oktober 2021.
Familieachtergrond Annemarie Schwarzenbach was een telg uit een zeer rijke familie van industriëlen in Zürich, een combinatie van 'oud geld' (de familie Wille met verbindingen naar het Duitse adelsgeslacht Von Bismarck) en 'nieuw geld' (de zakenfamilie Schwarzenbach).
Overgrootouders Annemaries overgrootouders François Arnold Wille (1811-1896) en Eliza Wille-Sloman (1809-1893) waren, net als zijzelf, een journalist en een romanschrijfster. Er lijken parallellen te bestaan tussen de omstandigheden, interesses en opvattingen van dit Duitse echtpaar en die van hun achterkleindochter, die pas jaren na hun dood geboren werd. Eliza Sloman, dochter van een rijke Hamburgse reder, had in haar jeugd eens met de wonderkinderen Frédéric Chopin en Franz Liszt mogen pianospelen. Haar eerste grote dichtwerk, Der Sang des fremden Sängers, werd kort na verschijnen in 1835 om politieke redenen door de Duitse censuur verboden omdat het te veel sympathie ('Polenschwärmerei') zou tonen voor de Poolse Novemberopstand die in 1830-1831 door tsaar Nicolaas I van Rusland was neergeslagen.
Als liberale voorstanders van democratie en persvrijheid tijdens de Vormärz vertrokken ze, teleurgesteld na de mislukte Maartrevolutie van 1848, met hun pasgeboren zoon Ulrich (Annemaries grootvader) uit Hamburg naar Zwitserland. Ze vestigden zich in 1851 op het landgoed Mariafeld in Meilen aan het Meer van Zürich. De literaire bijeenkomsten die zij organiseerden kregen de bijnaam 'Tafelrunde von Mariafeld'.Carl Helbling: Mariafeld. Aus der Geschichte eines Hauses. Fretz & Wasmuth, Zürich, 1951. Ze onderhielden nauwe connecties met vooraanstaande kunstenaars, onder wie Richard WagnerHans Bélart, Richard Wagners Beziehungen zu François und Eliza Wille. Carl Reissner, Dresden, 1914. die in 1868 op Mariafeld de laatste hand legde aan Die Meistersinger von Nürnberg,Walther J. Fuchs: Lake Zürich Guide: Ship Ahoy!, Digiboo, 2018, hoofdstuk Right shore: 5. Meilen (pdf). Franz Liszt, Mathilde Wesendonck, Heinrich Heine, Conrad Ferdinand Meyer,Stefan Graber, Basil Rogger, Kurt Werder, Hans Zeller (red.): Conrad Ferdinand Meyer - François und Eliza Wille. Briefe 1869 bis 1895. Benteli-Verlag, Bern, 1999. Georg Herwegh, Gottfried Semper en Gottfried Keller.
Grootouders thumb|left|Grootvader Ulrich Wille. Mariafeld werd later de woning van hun zoon generaal Ulrich Wille (1848-1925), opperbevelhebber van het Zwitsers leger tijdens de Eerste Wereldoorlog,Carl Helbling, General Ulrich Wille. Biographie. Fretz & Wasmuth, Zürich, 1957. en zijn vrouw gravin Clara von Bismarck (1851-1946). Zij was een dochter van de Pruisische luitenant-generaal Friedrich Wilhelm von Bismarck, een ver familielid van de Duitse rijkskanselier Otto von Bismarck. Generaal Wille was veel behoudender dan zijn ouders. Hij was omstreden omdat hij uitsluitend Hoogduits sprak en als 'deutschfreundlich' werd beschouwd. Hij had een uitgesproken sympathie voor het wilhelministische Duitse Keizerrijk, maar maakte zich voor en in de oorlog ook sterk voor de neutraliteit van Zwitserland.Hans Rudolf Fuhrer, Paul Meinrad Strässle (red.), General Ulrich Wille. Vorbild den einen - Feindbild den anderen. NZZ libro, Zürich, 2003.
Hij kreeg in 1923 op Mariafeld bezoek van Adolf Hitler, die hem op luide toon uiteenzette hoe hij Europa zou veroveren en korte metten zou maken met de Joden. Annemarie herinnerde zich (waarschijnlijk niet uit eigen waarneming) hoe haar grootvader met zijn handen voor zijn oren de kamer uitkwam en riep: "Um Gottes Willen, waarom moet die man de hele tijd zo schreeuwen?" Tegen zijn vrouw Clara, die Hitler in haar dagboek "uiterst sympathiek" noemde,Uit haar dagboek van 31 augustus 1923: "Hittler [sic] äusserst sympathisch! der ganze Mensch bebt, wenn er spricht; er spricht wundervoll", geciteerd in Alexis Schwarzenbach, "Zur Lage in Deutschland" - Hitlers Zürcher Rede vom 30. August 1923 in: Traverse : Zeitschrift für Geschichte, Band 13, 2006, Heft 1, p. 182. zou hij gezegd hebben: "Als ze dit doen, gaat alles verkeerd". Volgens een onbevestigd verhaal zou grootmoeder Clara Wille de vijftienjarige Annemarie op 30 augustus 1923 hebben meegenomen naar Hitlers optreden in de Villa Schönberg in Zürich. Omdat het aantal genodigden beperkt was tot slechts 40 potentiële geldschieters van de nationaalsocialistische beweging, die de Berlijnse "Bierkellerputsch" mogelijk moesten maken, is Annemaries aanwezigheid niet waarschijnlijk, ook al was haar 'Onkel Uli' de organisator.Voor de achtergrond van deze door haar oom Ulrich Wille junior georganiseerde gebeurtenis zie Valentin Rubin, Fundraising-Tour eines werdenden Diktators, Zürcher Geschichten, 5 juli 2018. In dit artikel wordt Clara Wille genoemd, maar niet haar kleindochter.
Na de dood van haar echtgenoot in 1925 verliet Clara Wille-gravin von Bismarck het landgoed Mariafeld in Meilen, dat tot op de huidige dag in het bezit van de familie Wille is gebleven. Ze trok als inwonende grootmoeder in bij het gezin van haar dochter Renée Schwarzenbach-Wille op het landgoed Bocken in Horgen. Ze overleefde haar kleindochter Annemarie en overleed in 1946 op 94-jarige leeftijd.
Ulrich Wille junior (1877-1959), Annemaries 'Onkel Uli', bewoonde Mariafeld met zijn gezin na het vertrek van zijn moeder Clara. Hij werd in 1933 Oberstkorpskommandant in het Zwitserse leger. In 1942 werd hij ontslagen door Henri Guisan, opperbevelhebber in Zwitserland tijdens de Tweede Wereldoorlog, omdat hij nazi-gezind was en pleitte voor een Anschluss naar Oostenrijks voorbeeld.Beat Grossrieder, Der Mann, der Hitler in die Schweiz holte, Beobachter, 5 april 2012.
Gezin Schwarzenbach thumb|left|Renée en Alfred Schwarzenbach, 1933.Foto A. Schwarzenbach Annemaries ouders (1874-1940) en (1883-1959) behoorden tot de rijke Zwitserse bovenklasse. Moeder Renée was succesvol als springruiter in de internationale paardensportMax E. Ammann: Die virtuelle 'Hall of Fame' des Pferdesports (3. Teil). Springreiten 1919 bis 1939, onder het kopje Drei Schweizer Amazonen. Pferdewoche, 25 november 2015. Gearchiveerd op 4 augustus 2016. en ook actief in de amateurfotografie.Alexis Schwarzenbach: Bilder mit Legenden von Renée Schwarzenbach-Wille, Scheidegger & Spiess, Zürich, 2001. Haar omvangrijke collectie familiefoto's is in 2005-2006 interessant genoeg bevonden om er in Winterthur een expositie aan te wijden.R.S. – Photo Albums by Renée Schwarzenbach-Wille, Fotomuseum Winterthur | Saturday, 03.12.2005 – Sunday, 19.02.2006. Ze wordt beschreven als een dominante, impulsieve vrouw die zich vooral door instincten liet leiden.Alexis Schwarzenbach: Die Geborene. Renée Schwarzenbach-Wille und ihre Familie. Scheidegger & Spiess, Zürich, 2004. Zij was haar man en kinderen op fanatieke wijze toegewijd, maar combineerde dat met een decennialange relatie met de Duitse sopraan Emmy Krüger, een vooraanstaande operazangeres bij de Bayreuther Festspiele en Kammersängerin bij de Münchner Hofoper, die met goedvinden van haar echtgenoot Alfred Schwarzenbach vrijwel bij het gezin hoorde.Charles Linsmayer: Annemarie Schwarzenbach. Ein Kapitel tragische Schweizer Literaturgeschichte. Huber, Frauenfeld, 2008. Renées politieke voorkeur voor het nationaalsocialisme, die ze deelde met Emmy Krüger, leverde explosieve conflictstof op met haar dochter Annemarie. thumb|Zijdefabriek van Robert Schwarzenbach & Co. in Thalwil, 1920. Annemaries vader, de textielmagnaat Alfred Emil Schwarzenbach, was een van de meest vermogende Zwitsers. Hij was met zijn twee broers eigenaar van de grootste zijdefirma ter wereld Robert Schwarzenbach & Co.Het familiebedrijf handelt in 2024 nog steeds in zijde, maar produceert sinds 1981 niet meer zelf. in Thalwil, met vestigingen in Zwitserland, Duitsland, Frankrijk, Italië en de VS. Het bedrijf droeg die naam sinds 1892, maar was al in 1832 door zijn grootvader opgericht. Hij gold als een hoogst intelligente, strikt rationeel denkende man die zijn dochter zeer na stond, al begrepen ze elkaar vaak niet. Volgens sommige auteurs werd hij thuis volledig overvleugeld door zijn echtgenote. Hij steunde haar nationaalsocialistische opvattingen, maar droeg dat niet openlijk uit om de relaties met buitenlandse handelspartners niet te verstoren. Zoals de meeste Zwitserse grootindustriëlen was Schwarzenbach, die in 1940 overleed, voorstander van 'accommodatie' en samenwerking met nazi-Duitsland.
Annemarie Schwarzenbach groeide op als miljonairsdochter tussen drie broers en een zuster. De oudste zoon Robert Ulrich ('Robuli', 1904-1973) was vanaf de geboorte slechthorend en had vermoedelijk een vorm van wat later autisme is gaan heten. Hij woonde al vroeg niet meer thuis. De geconsulteerde psychotherapeut, de beroemde Carl Gustav Jung, diagnosticeerde hem als "imbeciel", wat hij volgens modernere inzichten over verstandelijke beperkingen niet was. Met haar derde broer Hans Robert ('Hasi', 1913-1993) voelde ze zich het meest verwant, met haar tweede broer Alfred Friedrich ('Freddy', 1911-1998) het minst en dat was geheel wederzijds. Haar twee jaar oudere zus Suzanne Amalia (1906-1999), die zich na haar huwelijk in Zweden vestigde, vernoemde haar in 1928 geboren dochter naar Annemarie.Zie Alexis Schwarzenbach: Die Geborene, 2004, en Auf der Schwelle des Fremden, 2011.