thumb|Litho van het Mississippi River Squadron dat op 16 april 1863 de Zuidelijke blokkade bij Vicksburg probeert te doorbreken
De Vicksburgveldtocht was een reeks van manoeuvres en veldslagen in het westelijk deel van Amerika tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. Het hoofddoel van de Noordelijke veldtocht was de versterkte stad Vicksburg. Deze stad domineerde het laatste stuk van de rivier de Mississippi die in Zuidelijke handen was. Het Noordelijke Army of the Tennessee onder leiding van generaal-majoor Ulysses S. Grant veroverde de stad op de Zuidelijke luitenant-generaal John C. Pemberton.
De veldtocht kan ingedeeld worden in een aantal marineoperaties, troepenbewegingen, mislukte plannen en elf veldslagen in de periode vanaf 26 december 1862 tot 4 juli 1863. Militaire historici verdelen deze veldtocht in twee fasen namelijk de Operaties tegen Vicksburg (december 1862 tot januari 1863) en Grants operaties tegen Vicksburg (maart tot juli 1863).
Grant lanceerde een tangbeweging om de stad in te nemen. De ene helft van zijn leger onder leiding van generaal-majoor William T. Sherman zou langs de rivier de Yazoo oprukken om Vicksburg vanuit het noordoosten te benaderen. De andere helft onder bevel van Grant zelf zou langs de Mississippi Central Railroad oprukken. Dit plan zou niet slagen. Daarna probeerde Grant om toegang te krijgen tot de rivier ten zuiden van de Vicksburg batterijen. Ook deze vijf pogingen mislukten. Uiteindelijk slaagde een Noordelijke kanonneerboot erin om de Zuidelijke rivierblokkade te doorbreken. Ondertussen marcheerde Grant met zijn leger via Louisiana naar Vicksburg. Op 29 en 30 april zette Grant zijn leger over de Mississippi bij Bruinsburg. Een reeks van manoeuvres en schijnbewegingen had de Zuidelijken zand in de ogen gestrooid zodat de oversteek zonder verliezen kon gebeuren. De volgende 17 dagen veroverde Grant Jackson, Mississippi en won vijf veldslagen. Daarna kon de belegering van Vicksburg beginnen.
Na de overgave van Pembertons leger op 4 juli (één dag na de Noordelijke overwinning bij Gettysburg) in Vicksburg en het einde van het Beleg van Port Hudson op 9 juli was de volledige Mississippi in Noordelijke handen. Deze gebeurtenissen waren het keerpunt in de oorlog.
Achtergrond Bevelhebbers bij het beleg van Vicksburg Vicksburg was strategisch zeer belangrijk voor het Zuiden. President Jefferson Davis zei hierover: "Vicksburg is de nagel die de twee helften van het Zuiden samenhoud."Winschel, p. 14. Deze stad blokkeerde de Noordelijke doorvaart langs de Mississippi. Via deze stad kon de communicatie en bevoorrading tussen de verschillende Zuidelijke staten langs de rivier gemakkelijker verlopen. De stad kreeg de bijnaam Gibraltar van het Zuiden wegens de natuurlijke verdedigingsmogelijkheden. Het lag op een heuvel die uitzicht bood op een U-vormige bocht in de rivier. Ten noorden en ten oosten van Vicksburg lag de Mississippidelta (ook gekend als de Yazoodelta), een vrijwel ondoordringbaar moeras die 320 km lang en 80 km breed was. Op ongeveer 19 km van de stad, langs de rivier de Yazoo hadden de Zuidelijken geschut opgesteld bij Haynes Bluff.
De stad had al onder Noordelijk vuur gelegen. Toen admiraal David Farragut de rivier opvoer om New Orleans te veroveren, had hij op 18 mei 1862 de overgave van de stad geëist. Hij had echter te weinig middelen en mankracht om Vicksburg in te nemen. Daarom trok hij onverrichter zake terug. In juni 1862 keerde Farragut terug naar Vicksburg met een sterkere vloot. Hun bombardement tussen 26 en 28 juni haalde niets uit. De stad bleef stevig in Zuidelijke handen. Farragut liet de mogelijkheid onderzoeken om de versterkte stad te omzeilen door een kanaal te graven. Hierdoor zou Vicksburg letterlijk en figuurlijk een eiland worden. Op 28 juni begon een werkploeg onder leiding van brigadegeneraal Thomas Williams aan het graven van een kanaal. Veel arbeiders en soldaten stierven door uitputting of tropische ziekten. Het werk werd op 24 juli stilgelegd. Williams sneuvelde twee weken later in de Slag bij Baton Rouge.Ballard, p. 46-62; Bearss, vol. I, p. 437; VNMP article on Grant's Canal.
In de herfst van 1862 werd generaal-majoor Henry W. Halleck gepromoveerd tot opperbevelhebber van alle Noordelijke legers. Op 23 november vond een ontmoeting plaats tussen Grant en Halleck. Grant kreeg de opdracht en de nodige vrijheid en middelen om Vicksburg in te nemen via de Mississippi. Halleck zou later kritiek krijgen op het feit dat hij Vicksburg niet aanviel vanuit Memphis, Tennessee. Hij was ervan overtuigd dat Vicksburg via een marineoperatie kon ingenomen worden. Het eventuele succes die kon geboekt worden in de zomer van 1862, kon niet verwezenlijkt worden in november. De Zuidelijken hadden de stad zwaar versterkt.
Het leger van Grant marcheerde in Zuidelijke richting langs de Mississippi Central Railroad. Holly Springs werd uitgebouwd als voorpost. Grant plande een tangbeweging om Vicksburg in te nemen. Zijn belangrijkste officier, generaal-majoor William T. Sherman zou met vier divisies (32.000 soldaten) langs de rivier oprukken. Terwijl Grant met de overige troepen (40.000 soldaten) verder langs de spoorweg zou oprukken naar Oxford, Mississippi. Daar zou hij de verdere ontwikkelingen afwachten. Grant hoopte het Zuidelijke leger in de richting van Grenada, Mississippi te lokken.
De Zuidelijke strijdkrachten in Mississippi werden aangevoerd door luitenant-generaal John C. Pemberton, een officier uit Pennsylvania die voor het Zuiden vocht. Pemberton had ongeveer 12.000 soldaten in Vicksburg en Jackson. Generaal-majoor Earl Van Dorn beschikte over 24.000 soldaten in Grenada.
Ondertussen kreeg ook de politieke elite interesse voor Vicksburg. President Abraham Lincoln schreef: "Vicksburg is de sleutel. De oorlog kan niet gewonnen worden indien we deze sleutel niet op zak hebben." Ook Lincoln zag wel iets in een tangbeweging, maar dan langs beide zijden van de rivier. Generaal-majoor John A. McClernand kon Lincoln ervan overtuigen dat hij een leger langs de rivier kon leiden en Vicksburg innemen. Lincoln keurde dit voorstel goed. Hij zou generaal-majoor Nathaniel P. Banks stroomopwaarts langs de rivier laten oprukken vanuit New Orleans. McClernand trok zijn leger samen bij Memphis. In Washington was Halleck onzeker over McClernand en gaf het bevel van alle troepen in handen van Grant. McClerands troepen werden in twee gesplitst. Sherman kreeg de ene helft en McClernand, onder Grants bevel, kreeg de andere helft toegewezen. Deze situatie zou tijdens de veldtocht regelmatig tot wrijvingen leiden tussen Grant en McClernand.
Veldslagen in de operaties tegen Vicksburg, december 1862 tot januari 1863 thumb|400px|operaties tegen Vicksburg en Grants operaties in de Bayou. De volgende slagen maken deel uit van de fase "Operaties tegen Vicksburg" in de Vicksburgveldtocht.
Slag bij Chickasaw Bayou (26 december tot 29 december 1862) Sherman ontscheepte drie divisies bij Johnson's Plantation langs de Yazoo om Vicksburg vanuit het noordoosten te benaderen. Op 27 december had hun voorhoede de moerassen bij Walnut Hills bereikt. Deze waren versterkt door de Zuidelijken. Op 28 december mislukten verschillende pogingen om rond de verdedigingswerken te geraken. De volgende dag gaf Sherman het bevel om de stellingen aan te vallen. Deze frontale aanval werd afgeslagen met zware verliezen.NPS Chickasaw Bayou.
Tijdens deze periode had Grants leger het zwaar te verduren. Zijn communicatielijnen werden aangevallen door Van Dorn en Nathan Bedford Forrest die het depot van Holly Springs vernietigde. Zonder deze voorraden kon hij Sherman niet verder ondersteunen en werd het plan opgegeven.
Begin januari arriveerde McClernand in Memphis met zijn XIII Corps onder leiding van brigadegeneraal George W. Morgan. Op 4 januari gaf hij het bevel aan Sherman om zich bij hem aan te sluiten. McClernand doopte zijn 32.000 man sterke leger om tot het Army of the Mississippi. Dit was een directe provocatie aan het adres van Grant. Sherman kon alleen maar het bevel uitvoeren van een hogere officier. Hij stelde voor om een gezamenlijke leger- en marineoperatie uit te voeren tegen Fort Hindman bij Arkansas Post bij de samenvloeiing van de Mississippi en de Arkansas. Dit fort werd gebruikt als basis voor Zuidelijke kanonneerboten. Grant werd niet op de hoogte gebracht van deze expeditie.Ballard, p. 147-49.
Slag bij Arkansas Post (9 januari tot 11 januari 1863) In de loop van de avond op 9 januari 1863 zette Rear Admiral David Dixon Porter Noordelijke troepen aan land bij Arkansas Post. Daarna marcheerden de soldaten richting Fort Hindman. Shermans korps overrompelde de vijandelijke voorposten. De Zuidelijken trokken zicht terug binnen de muren van het fort. Op 10 januari liet Porter de Noordelijke vloot opstomen naar het fort. Na een bombardement trok hij zich tegen valavond terug. Vanaf 11 januari bombardeerde de Noordelijke artillerie het fort vanaf de overzijde van de rivier. De Noordelijke kanonneerboten sloten zich aan bij het bombardement terwijl de rest van de vloot langs het fort voer. Na een aanval van de Noordelijke infanterie hees de commandant van het fort de witte vlag hijsen. Hoewel de Noordelijke verliezen hoog waren en deze overwinning geen meerwaarde betekende om Vicksburg in te nemen, werd er toch een vijandelijk fort ingenomen. Dit betekende dat de scheepvaart minder hinder zou ondervinden.NPS Arkansas Post.
Toen Grant van deze operatie op de hoogte gebracht werd, was hij ontevreden over McClernand gedrag. Volgens Grant kon dit de operaties tegen Vicksburg in gevaar gebracht hebben. Dankzij de overwinning van Sherman, nam Grant geen sancties. Hij stuurde McClernand weg en nam zelf het algemeen bevel op zich.
Grants operaties in Bayou (januari tot maart 1863) Tijdens de wintermaanden nam Grant enkele initiatieven om de inname van Vicksburg voor te bereiden. Grant stippelde een strategie uit waarbij bestaande en nog aan te leggen waterwegen gebruikt zouden worden om zijn troepen zodanig te positioneren dat hij Vicksburg kon omsingelen en innemen. En dit zonder de directe route te nemen via de Mississippi die onder zware Zuidelijke bewaking stond.
Grants kanaal De eerste poging om een kanaal te graven over de De Sotolandtong (waarop Vicksburg gelegen was) werd opgegeven in juli 1862 door Farragut en Williams. Op aandringen van president Lincoln en Grant zetten Shermans soldaten de werkzaamheden aan het kanaal verder. Sherman doopte het kanaal "Butler's Ditch" naar Benjamin Butler die de originele opdrachtgever was. Initieel was het kanaal 1,80 m diep en 1,80 m breed. Na een inspectie van Grant kreeg Sherman het bevel om het kanaal tot 180 m te verbreden en tot 2,10 m uit te diepen. Al snel werd dit het Grants kanaal genoemd. De werkzaamheden waren niet afgestemd op de hydrologie van de rivier. Een plotse stijging in het waterpeil doorbrak de dam aan het uiteinde van het kanaal en overstroomde de volledige regio. Het kanaal liep vol met water en sedimenten. Om het project nog te redden, werden twee grote pompen aangevoerd. Deze pompen kwamen echter onder Zuidelijk vuur te liggen. De pompen werden opnieuw weggehaald. Eind maart werd het project opgegeven. De restanten zijn nog te zien in het Vicksburg National Military Park in Louisiana.Bearss, vol. I, p. 436-50; VNMP article on Grant's Canal.
Lake Providence-expeditie