miniatuur|Gespiraalde klokkentoren miniatuur|Maquette van de klokkentoren te Niedermorschwihr miniatuur|De gedraaide torenspits van binnen
Een gedraaide toren(spits), getordeerde of schroefvormige toren(spits) is een toren waarvan de spits in spiraalvorm gedraaid is. Deze is doorgaans gedekt met leien. Er zijn ongeveer honderd torens van dit type in Europa bekend.
Oorsprong Er zijn twee verschillende verklaringen van de draaiing: Sommige zijn gebouwd als architectonische prestatie. Voorbeelden zijn in Frankrijk de torens van Mouliherne en Fontaine-Guerin in Anjou, Treignac in Corrèze en Saint-Outrille in Cher. Een niet-kerkelijk gebouw is het huis van de Compagnons du Devoir in Nantes. In Duitsland is een stadspoort van Duderstadt in de vijftiende eeuw gedraaid gebouwd. Andere zijn door de tijd heen zo geworden. De toren van de kerk van Saint-Étienne in Fougeré (Maine-et-Loire) werd door vier wervelstormen getroffen in 40 jaar tijd.
Volgens de 19e-eeuwse architect Viollet-le-Duc zijn sommige torens schroefvormig geworden omdat het hout slecht gedroogd is. Het is bewezen dat de structuur van oudere torens uit het lood kan raken. Hout werkt bijna altijd en de werking is niet symmetrisch. Een rotatie van 1/20 graad aan de basis kan leiden tot een verdraaiing van 45 graden aan de top van de spits. De verdraaiing van de Notre-Dame in Puiseaux in Loiret is te wijten aan het op een verkeerde wijze drogen van hout.
Door een te zwaar gewicht van de dakbedekking kan de spits vervormd worden en ook instorten. Soms worden er bij de dakbedekking materialen gebruikt die afwijken van de oorspronkelijk geplande materialen. Dit is waarschijnlijk het geval met de kerktoren van St Mary and All Saints in het Engelse Chesterfield, waarbij in de 17e eeuw de dakleien vervangen werden door loden platen, met sterke vervorming als gevolg.
Achthoekige torens Een aantal van de getordeerde torens heeft een achtzijdige spits. Een achtkantige toren is opgebouwd met: Een verticale balk in het midden van de torenspits. Deze vormt het middelpunt van de constructie. Op deze balk rust het gewicht van het frame Verschillende steunbalken (schoren of korbelen), die zijn vastgezet aan alle zijden van het dak en de verticale balk en het algemene kader versterken Dwarsbalken die voorkomen dat de constructie gaat 'werken'. Een dwarsbalk is het sterkst met een hoek van 45 graden. In achthoekige torens kunnen de dwarsbalken een grotere hoek hebben, waardoor ze makkelijker kunnen verdraaien.
Het gewicht van de torenspits moet gelijkmatig over het metselwerk van de onderliggende stenen torenbasis verdeeld zijn, anders kan dat het metselwerk zijn dragende functie niet goed uitoefenen. Wanneer deze constructie niet in orde is, kan een deel van de torenspits verzakken, met draaiing als gevolg.
Verspreiding in Europa thumb|Bord geplaatst bij de ingang van een dorp met een gedraaide torenspits. thumb|Geen toren, maar een spits toelopend gedraaid baldakijn in de Sint-Janskathedraal van Den Bosch Er zijn twee concentraties van gedraaide torens in Europa, een in Frankrijk omgeving Baugé (te Anjou) en de andere in België in de omgeving van Herve in de provincie Luik.
Er bestaan er een stuk of honderd gedraaide torens die verdeeld zijn over de volgende landen. Frankrijk: meer dan 65 Duitsland: 22 Oostenrijk: 7 België: 12 Groot-Brittannië: 3 Zwitserland: 4 Denemarken: 2 Italië: 1
In 2003 was een honderdtal torens geregistreerd bij de vereniging Les clochers tors d'Europe. Daarvan zijn er 31 bewust gedraaid gebouwd en 50 als gevolg van externe invloeden uit vorm geraakt. De meeste zijn piramidevormig; die van Kopenhagen en Rome zijn van steen. Ze zijn als volgt verdeeld: achthoekige torens (94 van de 101) zeshoekige torens (3: Dinéault, Échirolles en Nogent-sur-Vernisson) vijfhoekige toren (1: Nantes) vierkante torens (3 : Aubigny-sur-Nère, Niedermorschwihr en Orléans)
Het materiaal waarmee de torenspitsen bekleed zijn, is meestal leisteen, maar er worden ook dakpannen, houten dakspanen (shingles) en metalen platen gebruikt (koper, zink of lood).
De draairichting is per land verschillend: In Duitsland draait 63% van rechts naar links. In Oostenrijk en Zwitserland draait 100% van rechts naar links. In België draait 75% van links naar rechts. In Frankrijk draait 78% van links naar rechts.
Overzicht Duitsland De volgende tabel bevat de 22 bekende gedraaide torens van Duitsland: Gebouw Plaats Deelstaat Coördinaten Opmerkingen Foto Protestante kerk Karlsruhe-Grötzingen Baden-Württemberg Achthoekige toren gebouwd op een vierkante basis, bedekt met terracottategels en draaiing van links naar rechts van 45 graden (één achtste). 90px Protestante Sint-Petrikerk Burgwedel Nedersaksen De kerk dateert uit de 15e en 16e eeuw, met een achthoekige spits op een vierkante toren, met draaiing van rechts naar links, sinds 1950 met koperen platen bedekt. 90px Stadspoort Duderstadt Nedersaksen Gebouwd in 1343, verwoest in 1424, en draaide in de loop van de eeuwen. In 1874 werd de torenspits eraf gehaald om te voorkomen dat ze zou instorten. De draaiing is niet veranderd en gaat van links naar rechts met 45 graden (één achtste). In 1949 werd de toren geïnspecteerd door een architect die concludeerde dat de draaiing te wijten was aan fouten tijdens de bouw. 90px Sint-Sixtuskerk Northeim Nedersaksen Torenspits van 62 meter hoog, gebouwd in de vijftiende eeuw, de toren meet 33 meter, was oorspronkelijk bedekt met houten dakleien en is sinds 1836 bedekt met leisteen. Oorsprong van de draaiing is onduidelijk. 90px Sint-Janskerk Sandstedt Nedersaksen De kerk dateert uit 1420, een vierkante toren, bekroond door een achthoekige torenspits, rustend op een afgeknotte piramide, hij is bedekt met koperen platen en de draaiing is van rechts naar links met 60 graden (één zesde). 90px Sint-Jacobskerk Stolzenau Nedersaksen De kerk dateert uit 1590, de toren werd herbouwd in 1679 en behield zijn vorm, met een hoogte van 48 meter waarvan 33 meter voor de spits. De spits is achthoekig, bedekt met leisteen, en draait van rechts naar links met 45 graden (één achtste). Oorsprong van de draaiing is onduidelijk. 90px Sint-Janskerk Uslar Nedersaksen De kerk stamt uit 1428. 90px Maria Schneekerk Kleinochsenfurt Beieren Toren met vierkante voet met daarboven een zeer slanke torenspits, bedekt met leien, draaiing gaat van rechts naar links. De draai is toevallig. 90px Kerktoren Breidenbach Hessen Achthoekige toren boven een vierkante basis die is bevestigd op een afgeknotte piramide. De draaiing gaat van rechts naar links met 45 graden (één achtste). De oorsprong is onduidelijk. 90px Kerk Münzenberg Hessen Kerkje uit de 13e eeuw. De klokkentoren met een vierkante basis is bekroond door een grote achthoekige torenspits die van rechts naar links draait met 45 graden (één achtste). 90px Sint-Pancratiuskerk Kaisersesch Rijnland-Palts Toren in Romaanse stijl, bekroond door een spits die draait van links naar rechts. De draaiing lijkt vrijwillig te zijn. 90px Sint-Clemenskerk Mayen Rijnland-Palts De kerk dateert uit 1350, de torenspits werd gedraaid in de tijd, de kerk was gebombardeerd tijdens de Tweede Wereldoorlog. De gedraaide toren werd herbouwd tussen 1950 en 1953. De hoogte is 51 meter waarvan 20 meter voor de spits. De spits draait een kwartslag van links naar rechts en heeft een kantel tot een meter zeventig. 90px Kerktoren Alverdissen Noordrijn-Westfalen De kerk werd gesloopt in 1842, waarbij alleen de klokkentoren overbleef waarvan de basis vierkant is, bekroond door een achthoekige torenspits bedekt met platen van zandsteen, de draaiing loopt van links naar rechts met een draai van 45 graden (één achtste). 90px Sint-Johannes de Doperkerk Delbrück Noordrijn-Westfalen De toren heeft gediend als verdedigingstoren en wordt bekroond door een spits bedekt met koperen platen. De draaiing loopt van links naar rechts. 90px Sint-Lambertuskerk Düsseldorf Noordrijn-Westfalen Toren met vierkante basis gegarneerd met torentjes op elke hoek en een achthoekige torenspits bedekt met leisteen, die loopt van links naar rechts, de top is bedekt met een kroon van kleine torens, een aan elke kant. Hij werd meerdere malen verbouwd, waarbij de vorm draaide. 90px Kerk Sint-George Hattingen Noordrijn-Westfalen 90px Evangelische kerk Hausberge Noordrijn-Westfalen ? 90px Sint-Petrus en Pauluskerk Heiden-Lage Noordrijn-Westfalen De toren, gebouwd in 1594, werd meerdere malen beschadigd, werd herbouwd in 1663, waarbij zijn gedraaide vorm behouden bleef. Hij heeft een vierkante basis, bekroond door een afgeknotte piramide met een achthoekige torenspits, bedekt met leisteen en draait een kwart van links naar rechts. 90px Sint-Nicolaskerk Lemgo Noordrijn-Westfalen De kerk dateert uit de 12e eeuw en heeft het twee klokkentorens. Alleen de rechter heeft een gedraaide spits. Hij werd herbouwd in 1663 na een storm. Het is een vierkante toren met een spits bedekt met zinken platen. De hoogte is 60 meter waarvan ongeveer 30 meter voor de spits. De spits draait van links naar rechts met 45 graden (één achtste). 90px Sint-Petrikerk Mülheim an der Ruhr Noordrijn-Westfalen Verdwenen 90px Sint-Petrikerk Ballstädt Thüringen Toren met een vierkante basis met een slanke torenspits bedekt met tegels, en een draai van rechts naar links. 90px
Engeland De volgende tabel bevat de drie bekende gedraaide torens van Engeland: Gebouw Plaats Graafschap Coördinaten Opmerkingen Foto Sint-Maria en alle heiligenkerk Chesterfield Derbyshire Scheve gedraaide toren en bedekt met loodplaten met een gewicht van vijftig ton. De structuur is doorgezakt door het overmatige gewicht van de dakbedekking. 90px Sint-Pieterskerk Barnstaple Devon De kerk werd gebouwd in het begin van de veertiende eeuw, de toren werd gerestaureerd in de zestiende eeuw. De torenbasis is vierkant. De torenspits is bedekt met loodplaten en draait van rechts naar links. 90px Sint-Mariakerk Cleobury Mortimer Shropshire Kerk uit de 14e eeuw, de toren bedekt met houten tegels, en draait van links naar rechts. 90px
Oostenrijk De volgende tabel bevat de zeven bekende gedraaide torens van Oostenrijk: Gebouw Plaats Deelstaat Coördinaten Opmerkingen Foto Sint-Nicolaaskerk Bad Ischl Opper-Oostenrijk Toren met vierkante basis, een afgeknotte puntgevel, bekroond door een achthoekige torenspits die draait van rechts naar links. In 1649 was de toren al gedraaid, de oorsprong van deze draaiing is echter onbekend. 90px Sint-Rupertkerk Wagrain Salzburg ? De toren dateert uit de tweede helft van de 15e eeuw en bestaat uit een vierkante toren, versierde gevels aan elke zijde en bekroond door een met leisteen bedekte achthoekige torenspits die draait van links naar rechts. 90px Sint-Oswaldkerk Alpbach Tirol Toren heeft een vierkante basis met een zeer slanke met groene leisteen bedekte torenspits die draait van rechts naar links met 45 graden (één achtste). 90px Parochiekerk Mayrhofen Tirol De achthoekige torenspits bedekt met groen leisteen, draait van rechts naar links met 45 graden (één achtste). 90px Parochiekerk Sint-George en Nicolaas Oetz Tirol Vierkante torenbasis en een zeer slanke torenspits, bedekt met rode dakpannen. Hij draait van rechts naar links, een datum aangeduid op de spits lijkt erop te wijzen dat de toren in 1893 werd gerestaureerd. 90px Parochiekerk Virgen Tirol De toren heeft een vierkante basis met versierde gevel en wordt bekroond door een achthoekige torenspits bedekt met groen leisteen, en draait van rechts naar links. 90px Parochiekerk Zell am Ziller Tirol De vierkante torenbasis met versierde geveltop wordt bekroond door een spits bedekt met groen leisteen en met een draaiing van rechts naar links over 45 graden (één achtste). Het dak lijkt te zijn vernieuwd in 1995 (datum op het dak). 90px
België De volgende tabel bevat de tien bekende gedraaide torens van België, waarvan er zeven zich in de provincie Luik bevinden: