Godard Adriaan van Reede (2 april 1622 - Kopenhagen 9 oktober 1691) was een van de belangrijkste diplomaten van de Staten-Generaal in de tweede helft van de zeventiende eeuw. Zijn echtgenote was Margaretha Turnor (1613-1700).
Levensloop Godard Adriaan was de tweede zoon van Goderd van Reede, heer van Amerongen (1593-1641) en van Anna van den Boetzelaer. Zoals gebruikelijk was bij Utrechtse adellijke families werd hij als kind al ingeschreven bij de Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht, daarnaast werd hij in 1632 als tienjarige benoemd tot Commandeur van de Commanderij van St. Jan (Ingen). In 1637 overleed zijn oudere broer Frederik Adolf van Reede (1614-1637) waardoor zijn toekomst drastisch veranderde.Toen zijn vader Godard van Reede op 3 oktober 1641 overleed, was Godard Adriaan zijn belangrijkste erfgenaam. Vanaf dat moment was hij Heer van Amerongen. Op 7 april 1642 werd hij beleend met Amerongen. Helaas erfde Godard Adriaan ook ruim 100.000 gulden aan schulden. Toen Godard Adriaan niet lang daarna in 1643 trouwde met de oudere maar zeer gefortuneerde Margaretha Turnor, loste dat veel van zijn problemen op. Margaretha had veel geërfd van Jacques Wijts (1579-1643), onder andere een schilderijencollectie en een huis aan de Kneuterdijk nr. 2 in Den Haag. Uit dit huwelijk werd één zoon geboren: Godard van Reede, die vanwege zijn overwinningen in Ierland in 1691 werd verheven tot 1ste Graaf van Athlone.
Tijdens het Rampjaar 1672/1673 was Van Reede diplomaat aan het hof van de Keurvorst van Brandenburg, Frederik Willem. De Fransen staken op 21 februari 1673 Kasteel Amerongen in brand. In de jaren erna bouwden Godard Adriaan en zijn vrouw het Kasteel opnieuw op.
Godard Adriaan van Reede overleed op 9 oktober 1691 in Kopenhagen. Hij werd begraven in Amerongen, waar nog steeds zijn rouwbord hangt. alt=Rouwbord met aan weerszijden acht familiewapens. In het midden een wit wapen met twee twee zwarte zigzaglijnen. Op het wapen een helmteken met twee zwarte vleugels. Het wapen wordt vastgehouden door twee griffioenen, onder het wapen hangt een olifant aan een blauw lint. Onder het wapen staat: Den welgeboren Heer Godard-Adriaan baron van Reede, Vrijheer van Amerongen, Ginkel, Elst etc. Ridder van de Koninklijke orde van den olifant, oudste presideerende van het lid der heeren edelen ende ridderschap deser provincie ende wegen de zelve gedeputeerde ter vergaderinge van de hoog mog. heeren staten generaal gedurende den tijd van XXXIV jaren, ende raad van staten der vereenigde nederlanden, etc. Na dat de eerste extraordinaris ambassade van den staat aan den koning van Hispanien, ende voor en na aan den kining van Denemarken, nevens veel andere importante lagtien gefungeert hadde. In zijn laatste overleden binnen Coppenhagen den IX> october N.S. M.DC.XCI.|miniatuur|Rouwbord van Godard Adriaan van Reede in de Andrieskerk in Amerongen.
Bestuurlijke carrière Al voor zijn 20ste verjaardag werd Godard Adriaan door Frederik Hendrik van Oranje benoemd tot Maarschalk van Montfoort. In februari 1642 werd hij beschreven in de Ridderschap van Utrecht en daardoor kon hij toetreden tot de Staten van Utrecht. Hiermee begon zijn bestuurlijke carrière.
Voor zijn bestuurlijke en diplomatieke carrière kon Van Reede bogen op een sterk familienetwerk. De nestor van de familie van Reede, Johan van Reede van Renswoude, was tevens de nestor van de Utrechtse politiek. Diens oudere broer was als diplomaat betrokken bij de Vrede van Münster. Het familienetwerk was niet beperkt tot Utrecht, maar strekt zich ook naar het oosten uit. Zo zat de tak Van Reede tot Brandlicht in de Ridderschap van Münster.
In 1652 vaardigden de Staten van Utrecht Godard Adriaan af naar de Staten Generaal. Daar werden zijn diplomatieke gaven ontdekt. Naast verschillende diplomatieke missies was hij ook in de Republiek actief. Zo had hij de volgende functies:
1658: Commissaris tot de zeezaken/commissaris naar het Vlie 1658: Commissaris naar Maastricht 1662-1663: Commissaris tot de militaire zaken 1666: Commissaris naar Texel 1666: Gedeputeerde te velde 1677: Gecommitteerde naar Gelderland 1686: Gecommitteerde in de Raad van State 1689: Commissaris naar de landen van Overmaze en Maastricht
Tijdens alle binnen- en buitenlandse opdrachten bleef Van Reede actief in de Staten van Utrecht. In 1682 overleed Johan van Reede van Renswoude, president van de Staten van Utrecht. Willem III van Oranje besloot Everard van Weede van Dijkveld (1626-1702) als nieuwe president te benoemen. Dit was een grote teleurstelling voor Godard Adriaan.
Diplomatieke carrière In 1657 zonden de Staten Generaal Godard Adriaan voor het eerst naar het buitenland. Na deze eerste missie naar Denemarken zouden nog vele langere en kortere missies volgen:
jan.1656 - aug.1657: Extraordinair ambassadeur naar Zweden en Denemarken met Coenraad van Beuningen en Matthijs van Viersen. Doel is de handel naar de Oostzee open te houden en Dantzig te behouden. apr.1659: Vredesonderhandelingen in het Noorden. In 1660 onderscheidde Frederik III van Denemarken hem met de prestigieuze Orde van de Olifant. apr.1660 - 1661: Extraordinair ambassadeur naar Spanje. Dit was waarschijnlijk een bijzondere missie voor Godard Adriaan van Reede, want zijn zestienjarige zoon Godard van Reede reisde ook mee. Vondel schreef naar aanleiding van deze reis een lofdicht op Godard Adriaan. 1663: Commissaris naar de conferentie van Aken. apr.-nov.1665 en apr.1667 - nov.1668: Extraordinaris minister naar Denemarken. Opdracht was een bondgenoot te zoeken in de strijd tegen de Engelsen in de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog en de financiële afhandeling van de verleende hulp in 1658-1659. De Deense koning lijkt erg tevreden zijn met het werk van Godard Adriaan: in 1671 werd hij verheven in de Deense adel met de titel Baron (titel). Dit moet hem geholpen hebben in zijn diplomatieke carrière, want aan de meeste Europese hoven was de toegang sterk gebaseerd op adellijke achtergrond. mrt. - mei 1668: Extraordinair gedeputeerde naar Münster (stad). okt.1671 - aug. 1673: Commissaris naar Brandenburg. Godard Adriaan reisde via Keulen en Münster richting Berlijn en realiseerde zich dat een Franse aanval vanuit het Oosten zou kunnen komen en niet vanuit het Zuiden. Hij waarschuwde de Staten Generaal voor dit gevaar. Belangrijk doel tijdens deze missie was een alliantie te sluiten met Frederik Willem I van Brandenburg tegen de Fransen. Godard Adriaan ging mee met een omslachtige veldtocht richting de Republiek, waar het geallieerde leger nooit aan zal komen. Later regelde hij nog troepen voor het Staatse leger. Tijdens deze missie werd zijn familiehuis in Amerongen door de Fransen in brand gestoken. aug.1676 - aug.1677: extra-ordinaris envoyé naar de hertog van Brunswijk-Lünenburg-Celle en extraordinaris commissaris naar de Geallieerdendag in Bremen. okt.1679 - jan.1685: diverse positie in Duitsland (Brunswijk-Lünenburg-Celle, Münster, Brandenburg, Saksen). jul. - aug. 1686: extraordinaris envoyé naar Kleef. 1688: commisaris naar Saksen. mrt.1690 - 9 okt.1691: extraordinaris ambassadeur naar Denemarken. De opdracht was om Denemarken te bewegen te breken met Frankrijk en zich aan te sluiten bij een offensieve en defensieve alliantie tegen de Fransen. Bij deze missie nam Godard Adriaan zijn kleinzoon Godard Adriaan jr. mee. Op 9 oktober overleed Godard Adriaan in Denemarken.
Briefwisselingen Als diplomaat was het schrijven van brieven een kerntaak van Godard Adriaan. Hij bewaarde van veel brieven die hij schreef de minuten (kladjes) en hij bewaarde ook de brieven die hij ontving. Deze omvangrijke collectie geeft een goed inzicht in de diplomatie in de 17e eeuw. Voor zover we weten ging zijn echtgenote nooit mee op missie. Het echtpaar schreef veel brieven aan elkaar, waarvan er van Margaretha, zijn echtgenote, bijna 500 bewaard zijn gebleven. Helaas heeft zij zijn brieven niet bewaard, maar alleen haar brieven geven al een mooi inkijkje in het dagelijks leven van een adellijke familie in de 17e eeuw. Ook schreef Godard Adriaan met zijn zoon en kleinkinderen. In het boek Rampjaar 1672 van Luc Panhuysen worden de brieven van zijn echtgenote Margaretha en van zijn zoon Godard geschreven in de aanloop van en tijdens het rampjaar 1672 gebruikt als leidraad voor dit boek. alt=Een kasteel met middenvoor een toren met daarin een poort. Links een gebouw met een trapgevel en daarachter nog een toren. Rechts nog twee gebouwen. Voor het kasteel staat een muur met daarin een poort.|miniatuur|Kasteel Amerongen voor de grote brand van 1673, Roelant Roghman, 1646/1647. Rondom de herbouw van Kasteel Amerongen schreef Godard Adriaan ook veel brieven. Als hij van huis was schreef hij vooral met de uitvoerders van de bouw (zijn vrouw, zijn secretaris en timmerman Schut). Daarnaast is er uitgebreide correspondentie over de levering van bouwmaterialen en correspondeerde hij over de bouw met Michiel Matthias Smidts, bouwmeester van de Frederik Willem I van Brandenburg, en Johan Maurits van Nassau-Siegen en anderen.
Kasteel Amerongen Van Reede woonde op kasteel Amerongen en op de Kneuterdijk in Den Haag, op de hoek van de Plaats. Het kasteel in Amerongen stamde uit de 13de eeuw en was een waterburcht. Toen er kanonnen kwamen, werden de muren verstevigd. Toen de Van Reede's er woonden bestond het uit enkele gebouwen die om het binnenplein stonden. In het midden was een poortgebouw met een toren. Boven de poort was een wapenschild met het alliantiewapen van Goderd van Reede en Anna van den Boetzelaar, vastgehouden door twee leeuwen.In de periode 1645-1671 besteedde Margaretha veel geld aan het verfraaien van kasteel en de verwerving van landgoed. Een aantal rommelige uitbouwsels werd vervangen door een nieuwe vleugel met verdiepingen en een trapgevel.
Literatuur 'Amerongens makelaarschap en afwezigheid', in: Coen Wilders, Patronage in de provincie. Het Utrechtse netwerk van stadhouder Willem III. Amsterdam, 2015, p. 94-117. Luc Panhuysen, Rampjaar 1672: hoe de Republiek aan de ondergang ontsnapte. Amsterdam, 2009.
Externe links Website DBNL Mijn heer en lieste hartge; De brieven van Margaretha Turnor
Reede, Godard Reede, Godard Categorie:Heer van Amerongen Categorie:Heer van Ginckel Categorie:Ridder in de Orde van de Olifant