De Priesterbroederschap St. Pius X (Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X, FSSPX) is een vereniging van traditionele katholieke priesters en bisschoppen die in gemeenschap leven. De broederschap verzet zich tegen bepaalde constituties en decreten van het Tweede Vaticaanse Concilie, waaronder vooral die rond religieuze vrijheid, oecumene, en collegialiteit van de bisschoppen.Ruzie in de Kerk: paus Leo XIV dreigt met uitsluiting voor nieuwe bisschoppen van aartsconservatieve Priesterbroederschap Pius X, VRT NWS, 1 juli 2026Matthias Gaudron FSSPX, Katholieke catechismus over de kerkelijke crisis: IV. Het Tweede Vaticaanse Concilie, Mechelen: Uitgeverij Sint Rombout, 2020. De broederschap is vernoemd naar diens patroonheilige: Sint Pius X, een paus die bekend staat als bestrijder van het modernisme en als verdediger van de heiligheid van de priesterschap en van een waardige liturgie.
De broederschap werd op 2 juli 2026 door het Dicasterie voor de Geloofsleer van de Rooms Katholieke kerk schismatiek verklaard en haar bisschoppen geëxcommuniceerd, na de wijdingen in Écône een dag eerder. Víctor M. Card. Fernández, DECRETO, Dicasterie voor de Geloofsleer, 2 juli 2026. Víctor M. Card. Fernández, NOTA ESPLICATIVA, Dicasterie voor de Geloofsleer, 2 juli 2026. De broederschap zelf beschouwt deze excommunicaties als "onrechtvaardig en ongeldig".Davide Pagliarani, Brief aan de Heilige Vader naar aanleiding van het Decreet van het Dicasterie voor de Geloofsleer, FSSPX Actualités, 3 juli 2026.
Geschiedenis Stichting De broederschap werd door Marcel Lefebvre opgericht op 1 november 1970 in het bisdom Fribourg in Zwitserland. De stichting vond plaats tegen de achtergrond van de ingrijpende kerkelijke veranderingen die volgden op het Tweede Vaticaans Concilie, waaronder verschillende doctrinaire, liturgische en pastorale hervormingen (het zgn. Aggiornamento). Vanuit deze context groeide een protestbeweging die een fundamenteel kritische houding innam ten aanzien van de postconciliaire ontwikkelingen binnen de Katholieke Kerk, waaronder ook de Novus Ordo Missae, de hervorming van de liturgie van de misviering die tot vandaag de dag door de broederschap verworpen wordt. Binnen het katholieke traditionalisme groeide de FSSPX vervolgens uit tot een van de meest invloedrijke en omvangrijke traditionele katholieke gemeenschappen ter wereld, met een internationaal netwerk van seminaries, priorijen, scholen en apostolaten.
De verhouding tussen de broederschap en Rome verslechterde aanzienlijk toen Marcel Lefebvre op 30 juni 1988, zonder pauselijk mandaat, vier priesters van de FSSPX tot bisschop wijdde. Deze handeling werd door de Heilige Stoel beschouwd als een schismatieke daad, hoewel sommige kardinalen en canonisten deze kwalificatie hebben betwist.
Bisschopswijdingen 1988 en excommunicatie De hierdoor ontstane spanningen tussen de broederschap en het Vaticaan bereikten een eerste hoogtepunt naar aanleiding van de bisschopswijdingen van 1988. Paus Johannes Paulus II reageerde krachtig op deze ontwikkelingen. In het op 2 juli 1988 uitgevaardigde motu proprio Ecclesia Dei veroordeelde hij de bisschopswijdingen als een „schismatieke daad”, aangezien aartsbisschop Marcel Lefebvre zonder pauselijk mandaat vier bisschoppen had gewijd. Volgens de interpretatie van de Heilige Stoel vormde deze handeling een ernstige schending van het canonieke recht, waardoor Lefebvre, de medeconsecrerende bisschop en de nieuwgewijde bisschoppen van rechtswege (latae sententiae) de sanctie van excommunicatie ontvingen.
Hetzelfde motu proprio bood wel ruimte om de Tridentijnse ritus ('indultmissen') onder voorwaarden toe te staan. Bij dezelfde gelegenheid stelde de paus een commissie in, naar het motu proprio genoemd Pauselijke Commissie Ecclesia Dei die tot doel had de dialoog met de priesterbroederschap in stand te houden.
Verzoening door Benedictus XVI Begin 2009 hief paus Benedictus XVI de van rechtswege opgelegde excommunicatie van de leden van de broederschap op. Deze opheffing viel ongelukkigerwijze samen met een interview dat een van de bisschoppen van het broederschap, Richard Williamson, daags daarvoor aan de Zweedse televisie had gegeven. Hierin bagatelliseerde hij de Holocaust. De broederschap distantieerde zich van de uitspraken van mgr. Williamson, en de superieur-generaal, mgr. Fellay, bood zijn excuses aan voor de uitspraken van zijn collega-bisschop.Bishop Fellay's Apology for Holocaust Statements Bisschop Williamson werd in 2012 uit de Priesterbroederschap gezet wegens ongehoorzaamheid en onrespectvol gedrag tegenover de Generaal-Overste.
Dialoog In het Interviewboek Licht der Wereld, dat in 2011 verscheen, toonde paus Benedictus zich bijzonder ongelukkig over deze samenloop van omstandigheden. Niettemin ging de dialoog tussen Rome en de voormannen van de priesterbroederschap door. In de zomer van 2011 legde de toenmalige prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, kardinaal William Levada, een lijst met voorwaarden vast waaraan de priesters van de Broederschap zouden hebben te voldoen, alvorens ze weer in volledige communio met de Kerk van Rome zouden staan. Hij deed dit voorafgaand aan een gesprek met een delegatie van de priesterbroederschap. Een aantal voorwaarden had betrekking op de erkenning van de uitkomsten van het Tweede Vaticaans Concilie, waarbij de verklaringen over de liturgie, de godsdienstvrijheid en de verhouding tot andere religies een belangrijke rol spelen. De toenmalige prefect, kardinaal Gerhard Ludwig Müller, zei op 22 december 2013 dat de leiders van de broederschap, ondanks de opheffing van de excommunicatie door paus Benedictus, nog steeds in sacramenteel schisma met de katholieke Kerk zijn. Dat houdt in dat zij door hun schorsing de sacramenten niet legaal mogen toedienen. Hij gaf aan dat de deur open staat voor de broederschap als ze aan de voorwaarden voldoen die het Vaticaan hen in 2011 oplegde. De broederschap ziet deze voorwaarden echter als onacceptabel, waardoor het zogezegde schisma bleef bestaan.
In 2015 stuurde het Vaticaan mgr. Athanasius Schneider naar twee seminaries van de broederschap in de Verenigde Staten en in Frankrijk. Als afgezant van het Vaticaan zag Schneider geen gewichtige redenen om de broederschap niet canoniek te erkennen en om de verzoening te realiseren. Als gevolg hiervan verleende paus Franciscus in het kader van het Jaar van Barmhartigheid (2016) aan alle priesters en bisschoppen van de broederschap de volmacht om het sacrament van de biecht geldig af te nemen. Hiervoor mochten geschorste priesters alleen in geval van nood de biecht horen. Franciscus heeft na het einde van het Jaar van Barmhartigheid deze bijzondere jurisdictie voor de biecht blijvend verlengd.
In augustus 2016 bood Franciscus volgens mgr. Guido Pozzo, de secretaris van de Pauselijke Commissie Ecclesia Dei, de broederschap een personele prelatuur aan om de volledige communio met de Kerk te herstellen. Daarbij heeft het Vaticaan bevestigd dat de documenten van het Tweede Vaticaans Concilie niet doctrinair van karakter zijn, en dus door de broederschap niet meer aanvaard hoeven te worden om volledig deel uit te maken van de Rooms-Katholieke Kerk.
Onder paus Franciscus kregen katholieke gelovigen in 2016 een dispensatie om hun biecht bij priesters van de broederschap uit te voeren, en in 2017 werd het aan priesters van de broederschap toegestaan om huwelijken bij te wonen en de bijbehorende mis te vieren alsook, indien er geen diocesane priester te vinden is, het huwelijk zelf te bedienen. Paus Franciscus, MISERICORDIA ET MISERA, LITTERAE APOSTOLICAE, geraadpleegd op 2 juli 2026.
Bisschopswijdingen 2026 en excommunicatie Ondanks de door paus Benedictus XVI genomen eerste stappen tot verzoening bleven er spanningen tussen de priesterbroederschap en Rome. De broederschap ontbeerde een canonieke status, hetgeen impliceerde dat zij zich buiten de rechtsorde van de Katholieke Kerk bevond.https://kro-ncrv.nl/rome-doet-pius-x-broederschap-een-aanbod Werkelijke toenadering bleef moeilijk, ondanks de bloei van de broederschap, die in 2026 733 priesters en 264 seminaristen telde.
Op 2 februari 2026, een anderhalf jaar na het overlijden van een van haar bisschoppen, Bernard Tissier de Mallerais, maakte de Broederschap bekend, indien noodzakelijk, opnieuw bisschoppen te zullen wijden zonder pontificaal mandaat, wat wederom excommunicatie van rechtswege met zich zou meebrengen.https://www.kn.nl/verdieping/analyse/pius-x-broeders-zetten-relatie-met-vaticaan-op-scherp-nieuwe-bisschopswijdingen-aangekondigd/ Dit stuitte op openbare kritiek vanuit de hoogste rangen binnen de Curie, waaronder Kardinaal Gerhard Müller en kardinaal Robert Sarah.https://www.ewtn.lc/nieuws/kardinalen-laken-geplande-bisschopswijdingen-priesterbroederschap-st-pius-x/
Reeds in 2025 werd bekendgemaakt dat het bestuur van de broederschap opnieuw in onderhandeling was getreden met het Vaticaan door gesprekken met kardinaal Víctor Manuel Fernández, prefect van het Dicasterie voor de Geloofsleer. Hierbij werd vooral gekeken naar de reactie van de nieuwe paus, Leo XIV.https://www.otheo.be/nieuws/lefebvristen-dagen-paus-leo-uit-met-aangekondigde-bisschopswijdingen Daarbij waarschuwde mgr. Bernard Fellay dat priesters en leken mogelijk opnieuw aan excommunicatie zouden kunnen worden blootgesteld.https://thecatholicherald.com/article/bishop-fellay-warns-sspx-faithful-over-possible-excommunication
Ondanks de waarschuwingen werden op 1 juli 2026 de volgende priesters in Écône tot wijbisschop gewijd zonder pauselijk mandaat:https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/07/02/vaticaan-ex-communicatie-groepering-st-pius/https://nos.nl/artikel/2621171-bisschoppen-gewijd-zonder-toestemming-vaticaan-leidt-tot-breuk-met-de-kerk Pascal Schreiber Michael Goldade Michel Poinsinet de Sivry (is tevens districtsoverste van de Benelux) Marc Hanappier
Tijdens de liturgie van de wijding luidde het antwoord op de vraag of er een apostolisch mandaat is, in plaats van het gebruikelijkelijke "habemus" als volgt: "Het is de katholieke en Roomse Kerk, altijd getrouw aan de heilige tradities ontvangen van de Apostelen, die in geheel uitzonderlijke omstandigheden eist dat wij zorg dragen voor het behoud van deze heilige tradities [...] Aangezien de gezagsdragers van de Kerk sinds het Tweede Vaticaans Concilie tot op heden bezield zijn door een geest die tegengesteld is aan die van het Geloof, en handelen tegen de heilige Traditie [...] achten wij het voor God een heilige plicht jegens de heilige Kerk en jegens de zielen om over te gaan tot de consecratie van bisschoppen die volledig trouw zijn aan de heilige Traditie en aan het bestendige Leergezag van de Kerk. [...] Overeenkomstig deze dwingende eis van de katholieke en Roomse Kerk, die altijd getrouw is, kiezen wij deze vier hier aanwezige priesters tot hulpbisschoppen van de Priesterbroederschap Sint-Pius X, met als enig en uitsluitend doel de heilige Roomse Kerk te dienen." « Habetis mandatum apostolicum ? » | Déclaration lue avant les consécrations épiscopales, FSSPX Actualités, 2 juli 2026.
De dag na de wijding vaardigde de Dicasterie voor de Geloofsleer de excommunicatie uit van de twee wijdende bisschoppen en de vier gewijde bisschoppen. Bovendien benadrukt het Vaticaan dat dit ook geldt voor alle priesters en formeel bij de broederschap aangesloten gelovigen, wat niet te verwarren is met gelovigen die louter hun missen bijwonen. In een brief aan de paus beschreef de Generaal-overste Davide Pagliarani de excommunicaties als "onrechtvaardig en ongeldig" en de situatie als "uiterst tragisch", desondanks belooft hij dat ze de sancties "niet met bitterheid of verzet zullen ontvangen". In dezelfde brief schrijft Pagliarini dat ze "op geen enkele manier pretenderen de plaats van de Kerk in te nemen" en dat ze "geen andere ambitie hebben dan haar trouw te blijven".
Structuur en organisatie