De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst is een Nederlandse publicatiereeks van de rijksoverheid, waarin uitvoerige beschrijvingen zijn opgenomen van aangewezen rijksmonumenten.

Ontstaansgeschiedenis De reeks werd voorafgegaan door de Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst, waarvoor de basis werd gelegd in 1903 met de oprichting van een rijkscommissie onder voorzitterschap van Pierre Cuypers en met als secretaris Jan Kalf. Tussen 1908 en 1933 verschenen in het kader van de eerste, voorlopige inventarisatie van potentiële rijksmonumenten elf delen: voor elke provincie een deel; voor de provincies Noord-Holland en Limburg vanwege de omvang verdeeld in twee stukken. De uiteindelijke serie kan gezien worden als het resultaat van de selectieprocedure, waarbij een keuze is gemaakt uit de "voorloopige lijst". (1997): 'De monumentenlijst. Van Voorloopige Lijst tot relationele databank', in: Jaarboek Monumentenzorg 1997. In dienst van het erfgoed, pp. 112-128. Waanders Uitgevers, Zwolle / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist (online tekst op dbnl.org).

De definitieve reeks zou volgens plan ook uit 11 delen bestaan (voor elke toenmalige provincie), waarbij elk deel zou worden verdeeld in meerdere banden ("stukken" genoemd, soms weer onderverdeeld in "onderdelen" of "afleveringen"). Omstreeks 1970 is deze rigide indeling losgelaten (zie bijvoorbeeld Amsterdam en Friesland). Na 2003 is geen deel meer verschenen. De reeks is niet voltooid. Zo zijn de provincies Zeeland, Drenthe en Flevoland, alsmede een groot aantal steden in andere provincies niet vertegenwoordigd.

Bibliografie van de voorlopige lijst Deel I: Utrecht (1908) Deel II: Drenthe (1909) Deel III: Zuid-Holland (1915) Deel IV: Gelderland (1917) Deel V: Noord-Holland 1e stuk: Noord-Holland, uitgezonderd Amsterdam (1921) 2e stuk: Amsterdam (1928) Deel VI: Zeeland (1922) Deel VIII: Limburg (1926) 1e stuk: Amby-Meer 2e stuk: Meerloo-Zwalmen Deel IX: Friesland (1930) Deel X: Noord-Brabant (1931) Deel XI: Groningen (1933)

Bibliografie van de definitieve reeks Onderstaand overzicht is mogelijk onvolledig.

Deel I: Noord-Brabant 1e stuk: De monumenten in de voormalige baronie van Breda (1912/1973) - Jan Kalf De Sint Janskathedraal te 's-Hertogenbosch (1985) - C.J.A.C. Peeters Het Land van Maas en Waal (1986) - A.G. Schulte Het paleis van Hendrik III, graaf van Nassau te Breda (1999) - G.W.C. van Wezel De Onze-Lieve-Vrouwekerk en de grafkapel voor Oranje-Nassau te Breda (2003) - G.W.C. van Wezel

Deel II: Utrecht 1e stuk: gemeente Utrecht 1e aflevering: De gemeente Utrecht (1956) - E.J. Haslinghuis 2e aflevering: De Dom van Utrecht (1965) - E.J. Haslinghuis en C.J.A.C. Peeters Utrecht. De huizen binnen de singels. Beschrijving (1989) - Marceline Dolfin, E.M. Kylstra en Jean Penders Utrecht. De huizen binnen de singels. Overzicht (1989) - Marceline Dolfin, E.M. Kylstra en Jean Penders De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk (1989) - Catharina L. van Groningen De Utrechtse heuvelrug. De Stichtse Lustwarande. Buitens in het groen (1999) - Catharina L. van Groningen De Utrechtse heuvelrug. De Stichtse Lustwarande. Dorpen en landelijk gebied (2000) - Catharina L. van Groningen

Deel III: Gelderland 1e stuk: Het Kwartier van Nijmegen Onderdeel 1, Bommeler- en Tielerwaard, 1e aflevering - Bommelerwaard (1932/1974) - F.A.J. Vermeulen Onderdeel 1, Bommeler- en Tielerwaard, 2e aflevering - Tielerwaard (1946/1975) - F.A.J. Vermeulen Onderdeel 2, De Betuwe benevens o.m. de graafschappen Buren en Culemborg (1968) - R.F.P. de Beaufort en Herma M. van den Berg Onderdeel 3, Het Rijk van Nijmegen, westelijk gedeelte (1982) - A.G. Schulte Onderdeel 4, Het Rijk van Nijmegen, oostelijk gedeelte en de Duffelt (1983) - A.G. Schulte Onderdeel 5, Het Land van Maas en Waal (1986) 2e stuk: Het Kwartier van Zutphen (1958) - E.H. ter Kuile

Deel IV: Overijssel 1e stuk: Twente (1934/1971) - E.H. ter Kuile 2e stuk: Zuid-Salland (1964) - A.C.F. Koch en E.H. ter Kuile 3e stuk: Noord- en Oost-Salland (1974) - E.H. ter Kuile

Deel V: Limburg 1e stuk: Maastricht (van 1926-1953 verschenen in vijf afleveringen; in 1974 ongewijzigd heruitgegeven als De monumenten in de gemeente Maastricht in twee delen) Maastricht, 1e aflevering (1926) - E.O.M. van Nispen tot Sevenaer Maastricht, 2e aflevering (1930) - E.O.M. van Nispen tot Sevenaer Maastricht, 3e aflevering (1935) - E.O.M. van Nispen tot Sevenaer Maastricht, 4e aflevering (1938) - E.O.M. van Nispen tot Sevenaer Maastricht, 5e aflevering (1953) - E.O.M. van Nispen tot Sevenaer 2e stuk: Noord-Limburg (1937/1971) - J.H.A. Mialaret 3e stuk: Zuid-Limburg uitgezonderd Maastricht Zuid-Limburg, 1e aflevering (1962) - J.F. van Agt Zuid-Limburg. Vaals, Wittem en Slenaken (1983) - J.F. van Agt Margraten, Mheer en Noorbeek (1991) - A.G. Schulte Landgoed Sint-Gerlach. Kruispunt van culturen in het Land van Valkenburg (1999) - A.G. Schulte

Deel VI: Groningen 1e stuk: Oost-Groningen (1940) - M.D. Ozinga

Deel VII: Zuid-Holland 1e stuk: Leiden en Westelijk Rijnland (1944) - E.H. ter Kuile De Alblasserwaard (1992) - Catharina L. van Groningen Voorne-Putten (1992) - Peter Don Gouda (2001) - Wim Denslagen

Deel VIII: Noord-Holland 1e stuk: Waterland en omgeving (1953) - J.F. van Agt 2e stuk: Westfriesland, Tessel en Wieringen (1955) - Herma M. van den Berg Amsterdam Amsterdam. Burgerweeshuis (1975) - R. Meischke Amsterdam. Het R.C. Maagdenhuis en het St. Elisabeth-gesticht (1980) - R. Meischke

Friesland Noordelijk Oostergo. Ferwerderadeel (1981) - Herma M. van den Berg Noordelijk Oostergo. Dongeradelen (1983) - Herma M. van den Berg Noordelijk Oostergo. Dantumadeel (1984) - Herma M. van den Berg Kollumerland en Nieuw Kruisland, voorafgegaan door Overzicht van de bouwkunst in Noordelijk Oostergo (1989) - Herma M. van den Berg

Externe links

Categorie:Rijksmonument Categorie:Boekenreeks