thumb|Stoomlocs (23 071, 50 3654 en TKP 23) van de VSM thumb|Duitse stoomlocs (52 532 en 52 8053) van de VSM. thumb|50 307, 52 8053 en rangeerloc NS 636 te Loenen ('Terug naar Toen' 2012). De Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM) is een stoomtreinmaatschappij die een toeristische treindienst exploiteert op de spoorlijn Dieren - Apeldoorn op de Veluwe in de Nederlandse provincie Gelderland.
De stoomtreinritten zijn populair bij toeristen en daarom rijdt de VSM van begin april tot eind oktober iedere zondag. In de zomer zelfs zeven weken lang zes dagen per week en rijdt de stoomtrein drie dagen per week door naar Dieren.
Geschiedenis De VSM is een vrijwilligersorganisatie en is opgericht in 1975. In het jaar daarvoor vatten enkele personen uit het lokale toeristische bedrijfsleven het plan op een nieuwe toeristische attractie op te richten in de vorm van een stoomtreindienst. De NS gaf toestemming om op de goederenspoorlijn tussen Apeldoorn en Dieren te rijden.NVBS: Op de Rails. Ouwerkerk, Hans: Vijftien jaar Veluwsche Stoomtrein Maatschappij.. 8-1990.
Treindienst De VSM doet in de normale (groene) dienstregeling de stations Apeldoorn, Beekbergen, Loenen en Eerbeek aan. Op de terugweg vanuit Eerbeek hebben de reizigers in Beekbergen 45 minuten de tijd om het Museumstoomdepot van de VSM te bezoeken. Daarna rijdt de trein nog op en neer naar Apeldoorn. In de zomer rijdt de stoomtrein zeven weken lang, zes dagen per week. Op de dinsdag, woensdag en donderdag ook naar Dieren.
Terug naar Toen Jaarlijks wordt in het eerste volle weekend van september het stoomtreinfestival 'Terug naar Toen' georganiseerd, waarbij alle bedrijfsvaardige locs en rijtuigen worden ingezet. De afgelopen jaren zijn tijdens het festival meer dan 10 stoomlocomotieven actief. Op de stations van Beekbergen en Loenen zijn tal van attracties en bezienswaardigheden te vinden zoals oude voertuigen, stoomwalsen, modelbanen e.d.
Hoogtepunt was een aantal jaar de laatste rit op zaterdagavond van Apeldoorn naar Beekbergen, met een trein getrokken door alle bedrijfsvaardige stoomlocomotieven. In 2005 en 2006 bestond deze trein uit 10 locomotieven, de Oostenrijkertrein en de Blokkendozentrein. In verband met de te grote publieke belangstelling is er in 2007 om veiligheidsredenen met deze traditie gebroken.
Werkplaatsen In Beekbergen bevindt zich aan de Dorpstraat van de bebouwde kom van Lieren een werkplaats voor regulair onderhoud aan het rollend materieel zoals locomotieven en rijtuigen. Het materieel dat op rijdagen wordt gebruikt wordt hier gestald. In Apeldoorn bevindt zich aan de Rijnstraat/Kanaal Zuid een werkplaats voor groot onderhoud en restauratiewerkzaamheden. Deze werkplaats is niet voor publiek toegankelijk. In Loenen bevindt zich bij het station, aan de kant van Beekbergen, een stallingloods. Deze loods is in 2025 en 2026 gerealiseerd om onderdak te brengen aan locomotieven en rijtuigen die niet ingezet worden. De loods is niet voor publiek toegankelijk.
Materieel De VSM startte de treindienst op 14 juli 1975 met de kort daarvoor verworven stoomlocomotief 094 055, afkomstig van de Deutsche Bundesbahn. Wegens de slechte staat waarin deze verkeerde, werd deze al in 1976 afgevoerd en vervangen door o.a. de locs 23 076 en 80 036. In de volgende jaren werd de collectie stoomlocomotieven verder uitgebreid. De VSM beschikt in 2023 over 17 stoomlocomotieven en 23 diesellocomotieven.Nederlandse Museummaterieel Database Voorts zijn er 33 spoorwegrijtuigen en vele goederenwagens.
Locomotieven De meeste stoomlocomotieven zijn afkomstig uit Duitsland, van de Deutsche Bundesbahn en de Deutsche Reichsbahn. Ook zijn er twee locs uit Polen en één uit Oostenrijk.
De VSM beschikt over stoomlocomotieven van de Duitse Baureihen 23, 41, 44, 50, 52, 52.80, 64, 65, 80 en de Poolse TKp 23 en TKp 5353. De meeste zijn gebouwd in de jaren veertig en vijftig. De oudste locomotief in het bezit van de VSM is de 80 036 uit 1929. Deze is sinds 1976 aanwezig.
De VSM bezit een grote en brede collectie Nederlandse diesellocomotieven uit de jaren vijftig. De diesellocomotieven zijn afkomstig van de Nederlandse Spoorwegen. Er zijn locomotoren (NS 200), rangeerlocs (NS 500) en lijndiesellocs (NS 2200 en NS 2400). Van de serie 2400 bezit de VSM de unieke 2530 met lagere motorhuiven en een hogere cabine. Hierdoor heeft de machinist een aanmerkelijk beter uitzicht dan bij de rest van de serie. De 2530 was oorspronkelijk lila geschilderd, en reed tot augustus 2019 bij de VSM in de bruine kleur die zij in de jaren zestig had. Sinds september 2019 rijdt de 2530 weer in de oorspronkelijke lila kleur.
Sinds mei 2018 beschikt de VSM ook over een ex-Amerikaanse loc NS 2000, een type dat uit Nederland was verdwenen, maar waarvan een soortgenoot uit de Verenigde Staten is gehaald.
Foto's
Materieeloverzicht TractievoertuigenNMLD Nummer Bouwjaar (fabriek) Opmerkingen AfbeeldingStoomlocomotieven DB 23 071 1956 (Arnold Jung Lokomotivfabrik) Dienstvaardig 160px DB 23 076 1956 (Arnold Jung Lokomotivfabrik) Dienstvaardig 160px DR 41 241 1940 (AEG) Dienstvaardig 160x160pxDR 44 1931940 (Fried. Krupp Aktiengesellschaft Essen)Ex VSM, sinds 2022 van de BEM - Bayerisches Eisenbahnmuseum e.V.kaderloos|160x160px DR 44 1085 1942 (Lokomotivfabrik Floridsdorf) Buiten dienst 160px DR 44 1593-1 1943 (Societé Alsacienne de Constructions Mecaniques) Dienstvaardig 160px DR 50 307 1940 (Lokomotivfabrik Floridsdorf) Wacht op revisie, ex-50 3564 160px DR 50 0073-2 1943 (Societé Franco-Belge)Sinds 2020 in bruikleen aan de ZLSM in Simpelveld en is naar de ZLSM overgebracht. Buiten dienst, ex-Vennbahn 50 3666. Oliestook 160x160px DR 50 3520 1941 (Berliner Maschinenbau) Ex VSM, sinds 2022 van de BEM - Bayerisches Eisenbahnmuseum e.V.kaderloos|159x159pxDR 50 36181942 (Skoda Lokomotivbau Pilsen)Gesloopt kaderloos|158x158px DR 50 3654-6 1942 (Berliner Maschinenbau) Dienstvaardig 160px DR 50 3681-5 1940 (Henschel & Sohn) Buiten dienstkaderloos|162x162pxDR 52 5321943 (L. Schwartzkopff)Bij de ZLSM in Simpelveldkaderloos|164x164px DR 52 3879 1944 (Lokomotivfabrik Floridsdorf) Buiten dienst, ex-SSN 52 3879 160px DR 52.8010 1943 (Lokomotivfabrik Floridsdorf) Buiten dienstkaderloos|158x158px DR 52.8053 1943 (Henschel & Sohn) Wacht op revisie 160px DR 52.8091 1943 (Lokomotivfabrik Floridsdorf) Buiten dienst 160px DR 52.8139 1943 (Arnold Jung Lokomotivfabrik) Dienstvaardig 160px DB 64 415 1936 (Arnold Jung Lokomotivfabrik) Dienstvaardig 160px DB 65 018 1955 (Kraus Maffei) Sinds oktober 2019 aanwezig bij de VSM. Bedrijfsvaardig, voor 10 jaar gehuurd van de Stoom Stichting Nederland. Laatste uit een serie van 18. 160px DB 80 036 1928 (Hohenzollern AG) In revisie 160px DB 094 055 1921 (Hanomag) In 1976 gesloopt 160px RAG 777 1953 (Krupp) In 1981 verkocht aan SSTT 160px PKP TKp 23 1957 (Chrzanów) Wacht op revisie 160px PKP TKp 5353 1957 (Chrzanów) Buiten dienst 160pxLocomotoren en rangeerlocomotieven NS 116 1930 (Schwarzkopff) Dienstvaardig 160px NS 218 1935 (Werkspoor, Amsterdam) Dienstvaardig 160px NS 225 1935 (Werkspoor, Amsterdam) Dienstvaardig 160px NS 265 1936 (Werkspoor, Amsterdam) Dienstvaardig kaderloos|160x160px NS 289 1938 (Centrale Werkplaats NS, Zwolle) Verkocht, staat nu in Winterswijk kaderloos|162x162px NS 306 1938 (Centrale Werkplaats NS, Zwolle) Motorblok zit in de 307 160px NS 306/307 1940 (Werkspoor, Amsterdam) Dienstvaardig 160px NS 309 1940 (Werkspoor, Amsterdam) Dienstvaardig 160px NS 321 1940 (Werkspoor, Amsterdam) Dienstvaardig 160px NS 532 1954 (English Electric) Dienstvaardig 160px NS 604 1956 (English Electric) Gesloopt kaderloos|159x159px NS 618 1956 (English Electric) Buiten dienst kaderloos|159x159px NS 636 1956 (English Electric) Dienstvaardig 160px NS 650 1956 (English Electric) In revisie 160px NS 661 1957 (English Electric) Gesloopt in 2015 160px TM 565 (H. Breuer & Co) Buiten dienst 160pxMAK 4000231959 (Machinenbau Kiel)In 2006(?) naar HKS metals Amsterdam kaderloos|160x160pxDeutz 55779 (ESSO)1954 (Deutz)Ging in 2012 naar DSP in Tilburgkaderloos|162x162pxDiesellocomotieven NS 2019 1943 (Whitcomb) Buiten dienstHistorische Bevrijdingslocomotief terug op Nederlandse bodem; 29-05-2018 160px NS 2203 1955 (Allan Rotterdam) Buiten dienst 160px NS 2207 1955 (Allan Rotterdam) Buiten dienst 160px NS 2233 1956 (Allan Rotterdam) Dienstvaardig 160px NS 2299 1959 (Allan Rotterdam) Dienstvaardig 160px NS 2412 1954 (Alsthom) Dienstvaardig 160px NS 2459 1956 (Alsthom) Dienstvaardig 160px NS 2530 1957 (Alsthom) Dienstvaardig 160pxDR 100 093-21968 (LEW)Buiten dienst, in 1995 naar VEB tractiekaderloos|164x164px
Motorrijtuig Nummer Tractie Naam Bouwjaar Opmerkingen Afbeelding T 6 Diesel 1936 Op 4 augustus 1975 arriveerde in Apeldoorn motorrijtuig T6 van de Mindener Kreisbahnen. De VSM verwierf dit rijtuig van de Noord Nederlandse Museumbaan. Het motorrijtuig kwam alleen in 1976 in die functie in dienst. Hij werd begin 1980 gesloopt. 160px M 1503 Diesel 'Uil' 1955 In 1955 door Talbot (Aken) als VT3 gebouwd voor de AG Ruhr-Lippe-Eisenbahnen. In 1967 naar de Hümmlinger Kreisbahn. In 1971 naar de SHM. In 1982 naar VSM, in 1984 ook bij de Hoogovens.Op de Rails, 2-1984Langs de Rails Gesloopt in 1994. kaderloos|163x163px
Rijtuigen De VSM beschikt over een grote collectie rijtuigen. In de stoomtreindienst worden met name de 'Oostenrijkers' ingezet. Deze tweeassige rijtuigen zijn in de jaren vijftig door de Österreichische Bundesbahnen gebouwd op oude onderstellen. Met hun open balkons zijn ze bij het publiek populair.
Aan Nederlands materieel heeft de VSM zes rijtuigen van het type 'Blokkendoos' (mat '24), rijtuigen uit de jaren twintig die oorspronkelijk in elektrische treinen reden. Hieronder is ook de B 8501: een van de rijtuigen uit het prototype Blokkendoos-treinstel uit 1924. Er zijn ook 10 rijtuigen van het type 'bolkop', waaronder de ABC 7301, het oudste en laatste vooroorlogse rijtuig van dit type, drie rijtuigen Plan D en zes Plan K.
Naast deze rijtuigen beschikt de VSM over de 'blauwe trein', een luxe trein samengesteld uit restauratierijtuigen van de Compagnie Internationale des Wagons-Lits en van Oost-Duitse oorsprong. Deze trein wordt met name gebruikt voor gezelschapsritten en sinds 2009 ook voor brunch- en dinerritten op feestdagen.
Behalve de bedrijfsvaardige rijtuigen heeft de VSM een slaaprijtuig, dat tijdens meerdaagse ritten op het hoofdspoornet door VSM-vrijwilligers gebruikt wordt, en een aantal niet-bedrijfsvaardige Oost-Duitse rijtuigen.