Anesthesie (van het Griekse ἀναισθησία, "geen gewaarwording") is het proces om de waarneming van pijn en andere negatieve gevoelens te blokkeren. Hierbij worden middelen toegediend die het bewustzijn onderdrukken, de zogeheten 'anesthetica'. Dit stelt patiënten in staat om chirurgische en andere pijnlijke procedures te ondergaan zonder dat hun verdere schade wordt aangedaan. Vaak is een neveneffect het blokkeren van ander lichamelijk gevoel, en van motoriek.
De medisch specialisten die zich gespecialiseerd zijn in het beleid van verdovingsmiddelen (anesthesiologie) zijn anesthesioloog of anesthesist.Wie is de anesthesist?, UZ Leuven
Anesthesie in de 12e eeuw Uit opgravingen blijkt dat reeds in de 12e eeuw in een augustijnenklooster in Soutra (Schotland), verdoving werd gebruikt tijdens operaties. Hiertoe werden verdovende kruiden gebruikt. Pas na de kruistochten raakten moderne technieken, zoals verdoving door opium, bekend. Hoogstwaarschijnlijk hadden de Arabieren deze kennis op hun beurt gehaald bij de Chinezen.
Vormen van Anesthesie Er zijn verscheidene vormen van anesthesie: algehele anesthesie of narcose met dampvormige anesthetica of intraveneuze anesthetica; een heel lichte narcose wordt wel een roesje genoemd; regionale anesthesie – met verlies van gevoel en vaak beweging in een groter gebied van het lichaam, zoals een arm, been of het onderlichaam, door selectieve blokkade van delen van het ruggenmerg of van de zenuwbundels die het “gebied” innerveren, dat wil zeggen, de zenuwbundels die instaan voor de gewaarwording van pijn in de betreffende lichaamsregio; lokale anesthesie – met verlies van gevoel in een klein deel van het lichaam door plaatselijke toediening van een lokaal anestheticum zoals bij het hechten van een wondje of het trekken van een kies.
In deze tabel staan de meest voorkomende anesthesievormen. Naam Soort Techniek Indicatie Voordelen NadelenOogdruppelsOppervlakte-anesthesie(eventueel continu) druppelen in het oogIngrepen in het oogKort, veiligmag niet chronisch worden toegepastSprayOppervlakte-anesthesielidocaïnespray in mond en/of luchtwegenOnderzoek van bijvoorbeeld de stembandenKort, veiligInfiltratieLokale anesthesieVerdovingsvloeistof wordt, eventueel met adrenaline, onder de te verdoven huid gespoten Kleine wondjes, zetten van botbreuken in de pols Eenvoudig, werkt maar kortBij grote wonden is te veel lidocaïne nodigInfiltratieLokale anesthesieVerdovingsvloeistof wordt, eventueel met adrenaline, in de botbreuk gespoten zetten van botbreuken bijvoorbeeld in de polseenvoudig Niet heel effectiefInfiltratieLokale anesthesieVerdovingsvloeistof wordt, eventueel met adrenaline, onder de keelamandel gespoten tonsillectomie bij volwasseneneenvoudig InfiltratieLokale anesthesieRond de wortel van kies of tand, diffundeert door het bottandartsbehandeling bovenkaakOberstanesthesieZenuwblokMet twee prikken worden de vier zenuwtakken langs vinger of teen uitgeschakeldIngrepen aan vingers of tenen, bijvoorbeeld aan de nagelseenvoudignare prikkenverdoving onderkaak (tandarts)blokkade in mandibularis (onderkaak)Verdovingsmiddel waar deze takken het schedelbot verlatenRetro- of peri-bulbairbloknervus blokkadeverdoving gevoelszenuw oogInjectie langs het ooggrotere oogheelkundige ingrepenPlexus brachialisblokkaderegionaal blokverdoving grote zenuwstammen in de hals ("interscalenus" voor schouder, infraclaviculair (onder het sleutelbeen) voor de elleboog, in de oksel voor de handbij ingrepen aan de arm of hand als algehele anesthesie ongewenst isPriktechniek noodzakelijk, anders niet zonder risicoIntraveneuze anesthesievlg August BierOnder bloedleegte wordt verdovingsvloeistof in de aderen van bijvoorbeeld de arm gespotenrelatief eenvoudigBeperkte tijd, daar de arm wordt afgebondenPlexus lumbosacralisblokkade Lumbaal/psoasblok Ischiadicusblok (achterzijde) en femoralisblok (voorzijde); in de knieholte of in de enkelBij pijnlijke ingrepen, ook als langdurig pijnstilling nodig is, bijvoorbeeld bij prothesegewenningvoorlichting Sint-Elisabethziekenhuis HerentalsEpiduraalanesthesieregionale anesthesieVerdovingsvloeistof wordt op het harde ruggenmergsvlies aangebracht mbv een ruggenprik, waarbij een slangetje wordt aangebrachtBevalling, keizersnede, operaties aan het onderlichaam en de benen bij kwetsbare patiënten of op verzoekGeen narcoserisico bij patiënt en eventueel het ongeboren kind; kan zo lang als nodig is en op elk moment afgebrokenSoms liquorlekkage waardoor hoofdpijn; priktechniek nodig; verlamd onderlichaam tijdens de anesthesie (kan slecht persen!)Spinale anesthesieregionale anesthesieVerdovingsvloeistof wordt in de liquor gebrachtals epiduraalEenvoudiger te prikken, gebied waar verdoving werkt is te bepalen met stand van het bedNiet te onderbreken of te verlengen, patiënt kan niet met hoofd naar beneden, verlamde benen zolang de anesthesie duurt.NarcoseAlgehele anesthesie Meestal worden meerdere middelen toegepast: slaapmiddel, pijnbestrijding, spierverslapperBij grotere en desgewenst bij kleinere ingrepenRisico zeer klein maar niet afwezig.
Anesthetica Een overzicht van anesthetica (middelen die het bewustzijn onderdrukken) staat hieronder: groep voorbeelden Ethers: di-ethylether, vinylether Haloalkanen: chloroform, desfluraan, enfluraan, halothaan, isofluraan, methoxyfluraan, sevofluraan, trichloroethyleen Barbituraten: hexobarbital, methohexital, narcobarbital, thiopental Opioïden: alfentanil, fentanyl, heroïne, methadon, pethidine, remifentanil, sulfentanil Overigen: droperidol, esketamine, etomidate, gammahydroxyboterzuur, ketamine, lachgas, propanidid, propofol, dexmedetomidine, salvinorin A en B
Externe links Gidsen voor de patiënt en meer op anesthesie betrekking hebbende informatie (uit web.archive.org) Geschiedenis van de anesthesie
Categorie:Geneeskundige behandeling Categorie:Anesthesiologie