miniatuur|Wapen van Australië
De geschiedenis van Australië beschrijft de ontwikkeling van de federatie Australië op het zuidelijk halfrond sinds de eerste menselijke bewoning.
Voor de Europese ontdekking van Australië
De eerste menselijke bewoners van het Australische continent en hun afstammelingen worden door de Engelsen sinds 1789 Aboriginals genoemd. In het Nederlands wordt ook de benaming Aborigines gebruikt. Het woord aborigines stamt van het Latijnse ab origine hetgeen van oorsprong betekent, dus de oorspronkelijke bewoners.
Volgens de theorieën zijn de Aborigines daar ongeveer 65.000 jaar geleden gearriveerd vanuit Zuidoost-Azië.https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/evidence-of-first-peoples. Gearchiveerd op 19 juni 2023. Op dat moment was het zeeniveau veel lager dan nu en bestonden er natuurlijke bruggen tussen Azië en Australië, maar toch moeten zij met behulp van een vaartuig het continent bereikt hebben. Zelfs bij een daling van de zeespiegel van 150 meter zouden er nog enkele zeestraten van ongeveer 100 km breedte moeten worden overwonnen. Ook in de ijstijd kon men niet met droge voeten van Indonesië naar Australië komen.
Toen de aarde later opwarmde, het ijs begon te smelten en het zeeniveau steeg, verdween ook de landbrug met Nieuw-Guinea. Door de geïsoleerde positie van Australië ontwikkelden de Aboriginals een eigen cultuur die duizenden jaren lang hetzelfde zou blijven. Rond het einde van de ijstijd, zo'n 15.000 jaar geleden, ontstond de Aboriginal-cultuur zoals wij die vandaag de dag kennen. Daarmee heeft Australië de langst doorlopende culturele geschiedenis ter wereld.https://web.archive.org/web/20200129140702/https://www.australie.nl/australie/reisgids/geschiedenis-van-australie/eerste-bewoners-van-australie/
Circa 500 v. Chr. werd er voor het eerst over een hypothetisch zuidelijk continent geschreven door de Grieken. Zij meenden dat aan de zuidelijke rand van de Indische Oceaan een continent moest zijn. Later meende men dat de Aarde, om 'in balans' te blijven, ongeveer evenveel land op het noordelijk als het zuidelijk halfrond moest hebben en er dus een grote landmassa op het zuidelijk halfrond moest zijn.Aristoteles, Meteorologica Book II 5. Gearchiveerd op 27 maart 2023. De Romeinen noemden het land Terra Australis oftewel Zuidland.William Eisler,The Furthest Shore: Images of Terra Australis from the Middle Ages to Captain Cook, Cambridge University Press, 1995, p. 10 Veel mensen waren gefascineerd door het onbekende land en gingen ernaar op zoek.
Europese ontdekking en kolonisatie thumb|Kaart met de ontwikkeling van koloniaal en post-koloniaal Australië
Hollandse ontdekkers In 1606 legde het Hollandse schip ‘Duyfken’ aanEncarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "§7.1 Ontstaan van de koloniën". Microsoft Corporation/Het Spectrum. in de Golf van Carpentaria in het noorden van Australië, tegenover Nieuw-Guinea. Kapitein Willem Jansz was niet erg gecharmeerd van het moerassige land met zijn vijandige bewoners, en keerde terug naar Bantam op Java. In 1616 bereikte een ander Nederlands schip Shark Bay (nu Denham) in het uiterste westen van Australië. Aan de hand van gegevens, verzameld tijdens die reizen, werd een der eerste kaarten van Australië gemaakt, namelijk de Caert van't Landt van d'Eendracht (1627). De volgende anderhalve eeuw bezochten nog diverse Nederlanders, Fransen en Engelsen dit land dat dan inmiddels “Nieuw Holland” genoemd werd, maar men voelde weinig behoefte het nogal barre land te verkennen of koloniseren.
Afgezien van de ontdekkingen die gedaan zijn door de vele schepen die toevallig op de Australische kust terechtkwamen is er door de VOC acht keer een expeditie naar Australië georganiseerd:
1605-1606 Willem Jansz 1623 Jan Carstensz 1636 Gerrit Pool 1642-1643 Abel Tasman 1644 Abel Tasman 1696 Willem de Vlamingh 1705 Maerten van Delft 1756 Jan Etienne Gonsal
James Cook In 1768 ging de Engelsman James Cook met zijn Endeavour op expeditie naar Tahiti en Nieuw-Zeeland. Aan boord bevond zich ook een groepje wetenschappers, waaronder de amateurbotanicus Joseph Banks. De oostkust van het Australië werd bij toeval ontdekt. Cook ging aan land in Botany Bay (nu Sydney), claimde de gehele oostkust voor Engeland en noemde het gebied New South Wales. Bij terugkeer in Engeland in 1771 werd Banks beroemd om zijn ontdekkingen die hij mee terugbracht. Zijn opgetekende ervaringen en waarnemingen speelden 15 jaar later (1786) een cruciale rol in de beslissing om van Botany Bay een strafkolonie te maken.Beschrijving van den Togt naar Botany-Baaij; van de Oprechting der Engelsche Volkplanting aan Port-Jackson; en van de Luchtegesteldheid, Inboorlingen, Dieren, Voortbrengselen en andere Bijzonderheden van Nieuu-Zuid-Wales; door den Kapitein Watkin Tench, naar den Tweeden Druk uit het Engelsch Vertaald, en door den Vertaaler met een Aanhansel, de Jongste Berichten uit Port-Jackson enz. behelzende, vermeerderd, Amsterdam, Martinus de Bruijn, 1789: 183-212.
De Engelse regering zag in Australië een oplossing voor de overbevolkte Engelse gevangenissen, te meer omdat Engeland door het definitieve verlies van de koloniën in Noord-Amerika, die in 1783 onafhankelijk werden als de Verenigde Staten, daar geen gevangenen meer naar kon deporteren. Engeland besloot daarom strafkoloniën in Australië te stichten, waarvan in 1788 Port Jackson in de buurt van het huidige Sydney de eerste was. Nog voor 1800 begonnen ook vrije Engelsen zich er te vestigen; ze konden voor vrijwel niets stukken land aankopen van de Britse regering. thumb|Verslag in de Leeuwarder Saturdagse Courant, 18 november 1786 van het besluit van de Britse regering om een kolonie te stichten in Botany Bay.
Britten De Britse kolonisten eigenden zich direct het land en de waterbronnen van de inheemse bevolking, de Aboriginals, toe, en rechtvaardigden dit met de redenering dat deze inheemsen het begrip ‘landeigendom’ niet kenden en ‘dus’ wel verdreven konden worden.Lourandos, Harry, 1997. A continent of hunter-gatherers. Cambridge: Cambridge University Press. Verwoesting van land en voedselbronnen van de Aboriginals leidde tot hun verhongering; Aboriginals reageerden tot in de 19e eeuw met gewapend verzet en guerrillaoorlog; blanke kolonisten reageerden daar weer op met grote gewelddadigheid en willekeurige massaslachtingen, zoals in Pinjarra (1834), Myall Creek (1838), Battle Mountain (1884) en Coniston (1928). Schattingen zijn dat in 1770 de Aboriginal-bevolking ongeveer tussen de 300.000 tot 1 miljoen mensen teldeSTATISTICS ON THE INDIGENOUS PEOPLES OF AUSTRALIA, online op: abs.gov.au, en dat tegen het jaar 1900 90% daarvan was weggevaagd door de gevolgen van landdiefstal (tegen 1870 hebben de Europeanen zich alle vruchtbare gebieden toegeëigend), direct geweld en Europese besmettelijke ziekten. Tijdens de Australian frontier wars (1788-1934) schat men het aantal slachtoffers 40.000 Aboriginals en 2500 kolonisten.
In alle uithoeken van het continent ontstonden Britse kolonies: 1824 bij Brisbane (oost), 1829 bij Perth (zuidwest), 1835 Melbourne (zuidoost), 1836 bij Adelaide (zuid) en 1869 Darwin (noord). De ver van elkaar gelegen gebieden werden afzonderlijk bestuurd door een eigen gouverneur. Na 1855 kregen ze geleidelijk een grotere mate van zelfbestuur binnen het Britse rijk. In 1889 sprak Sir Henry Parkes, toenmalig minister-president van New South Wales, zich in de Tenterfield Oration uit voor het vormen van een federatie. De koloniën zagen om diverse redenen voordelen in samenwerking, en dit leidde in 1901 tot de oprichting, met toestemming van het Britse parlement, van de "Commonwealth of Australia" (Gemenebest van Australië) als gedeeltelijk autonoom gebied binnen het Britse rijk.
Federatie De eerste jaren (1901-1914) In 1901 keurde Australië een federale grondwet goed en werd een zelfregerend deel (dominion) van het Britse Rijk. De Protectionistische Partij won de eerste verkiezingen in maart 1901. Onder leiding van Edmund Barton vormden de protectionisten een coalitie met de Australische Labour-partij. Deze partij had een stevige basis in de vakbonden. Een van de eerste wetten die het nieuw gevormde Australische parlement aannam was de Immigration Restriction Act. Het doel van de wet was de om de immigratie van – niet-blanke – Aziaten tegen te gaan. Daarom stelde zij dat immigranten een Europese taal machtig moesten zijn. De test zou na verloop van tijd in het Engels worden afgenomen. Pas in de jaren vijftig zou de wet worden ingetrokken.
De zes Australische kolonies hadden voor 1901 allen manschappen geleverd voor de Britse strijdkrachten om mee te vechten in de Boerenoorlog in Zuid-Afrika. De Britse regering vroeg in 1902 om meer troepen. De Australische overheid reageerde door een nationaal contingent te sturen.
Al snel na de Boerenoorlog voelde Australië de noodzaak de verdediging van het eigen grondgebied ter hand te nemen. Door de vorming van de Engels-Japanse alliantie in 1912 trok de Britse Royal Navy haar grootste slagschepen terug uit de Grote Oceaan. Daardoor voelde Australië zich kwetsbaar. Een indrukwekkend bezoek van de Amerikaanse Great White Fleet in 1908 benadrukte voor de Australische regering de waarde van een sterk leger en een sterke Australische marine en begon met de bouw daarvan. Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog had Australië bijna tweehonderdduizend manschappen onder de wapenen.
Op het zuidelijke deel van het ten noorden van Australië gelegen Nieuw-Guinea was in 1884 een Brits protectoraat gevormd. Brits-Nieuw-Guinea werd in 1902 onder Australisch gezag en bestuur geplaatst.
Eerste Wereldoorlog (1914-1918) Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 betekende automatisch dat Australië als Brits dominion in de oorlog betrokken raakte. Meer dan vierhonderdduizend Australische mannen op een bevolking van bijna vijf miljoen mensen dienden tussen 1914 en 1918 als vrijwilliger in het Britse leger. Meer dan achtduizend Australiërs verloren het leven tijdens de gevechten rond Gallipoli aan de Turkse kust. Veel Australiërs dienden in Frankrijk, terwijl een deel achterbleef in het Midden-Oosten. Bij de Slag om de Somme in juli 1916 verloren de Australian Imperial Forces meer dan vijfduizend manschappen. De AIF stond onder leiding van generaal William Birdwood en later generaal sir John Monash. Deze laatste nam het gezag over in de laatste maanden van de oorlog en maakte naam vanwege een aantal opzienbarende overwinningen. Gedurende de hele oorlog verloren meer dan zestigduizend Australiërs het leven en meer dan honderdzestigduizend raakten gewond.
Interbellum (1918-1939) Tijdens de Vredesconferentie van Parijs in 1919 vertegenwoordigden premier Billy Hughes en de voormalige premier Joseph Cook Australië. Het was de eerste keer dat Australië eigenhandig een internationaal verdrag afsloot. Hughes en Cook eisten tijdens de conferentie hoge herstelbetalingen van Duitsland. Hughes wilde dat Australië een eigen vertegenwoordiging zou krijgen in de nieuw gevormde Volkerenbond. Alle Duitse bezittingen in de Pacific waren kort na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog al ingenomen door Duitsland, Australië en Nieuw-Zeeland. In het Verdrag van Versailles kreeg Australië zeggenschap over Duits Nieuw-Guinea, de Bismarck Archipel en Nauru.
Na de oorlog leidde Billy Hughes een nieuwe conservatieve coalitie. Deze werd gevormd door de Nationalistische Partij, voortgekomen uit de oude Liberale Partij, en elementen van de Labour-partij die waren afgesplitst vanwege de invoering van de dienstplicht. Hughes' regering kreeg direct te maken met een grote ramp. Twaalfduizend Australiërs verloren het leven door de uitbraak van de Spaanse griep.