De archeologische monumenten Vorstengraf Oss en De Zevenbergen zijn twee gebieden met grafheuvels, urnenvelden en vlakgraven uit de Nederlandse bronstijd (Nederrijnse urnenveldencultuur) en vroege Nederlandse ijzertijd (vroege Hallstattcultuur). Ze worden tegenwoordig gescheiden door snelwegen maar vormden mogelijk ooit een groter complex.
Het Vorstengraf bij Oss is de grootste grafheuvel van Nederland. De heuvel was drie meter hoog en had een diameter van 54 meter. Het graf werd ontdekt en onderzocht in 1933 en herontdekt in 1997.
In Nederland zijn uit deze periode rijke grafheuvels gevonden in Wijchen, Baarlo, Ede, Venlo en Rhenen. De vondsten wijzen op contacten met het Alpengebied.
Omgeving thumb|250px|Luchtfoto van het Vorstengraf met kringgreppel- en vlakgraven, de Zwaardweg loopt door de omtrek van de heuvel en links is de snelweg te zien Het Vorstengraf en De Zevenbergen zijn gelegen aan het knooppunt Paalgraven. Dit knooppunt is vernoemd naar de paalkransen omringde grafheuvels die bij de Zevenbergen zijn gevonden. Deze graven zijn aangelegd in de periode van de Vroege Bronstijd tot de Vroege IJzertijd, dus van 2000 v.Chr. tot 700 v.Chr.
Het is goed mogelijk dat de Vorstengrafheuvel en De Zevenbergen oorspronkelijk aaneengesloten lagen, maar door de grote ingrepen voor wegenaanleg is onderzoek van het tussenliggende gebied onmogelijk.
Op zo'n 700 meter ten zuiden van De Zevenbergen is een laat-neolithische grafheuvel uit 2.500 tot 2000 v.Chr. aangetroffen.
Ten oosten van het grafveld werden resten van een landweer aangetroffen, die waarschijnlijk aansluit op de landweer die in 1978 ten zuiden van het aangrenzende Berghem werd gevonden.
Ten noorden van het Vorstengraf is een bronzen bijl uit de 16e eeuw v.Chr. aangetroffen. Dit was een vochtig terrein, aangenomen wordt dat het om een depotvondst gaat.
In 2009 werd een tweede vorstengraf ontdekt op enkele honderden meters van het Vorstengraf.Tweede Vorstengraf ontdekt in Oss De vondsten uit dit graf (heuvel 7 van De Zevenbergen) zijn overgebracht naar Museum Jan Cunen.Rijk Vorstengraf uit de prehistorieRijk Vorstengraf uit de prehistorieRijk vorstengraf uit de prehistorie ontdekt in Oss
In de omgeving van beide Vorstengraven werden andere grafheuvels aangetroffen. De groepen grafheuvels liggen op een hoog gedeelte van de Maashorst. De verschillende vondsten zijn in 2010 gepresenteerd in Museum Jan Cunen.Van vorstengraf tot heiligdom In 2014 werd het gebied toegankelijk voor toeristen.VVV De Maashorst - uniek paalgravenmonument geopend
In 2011 werd bekendgemaakt dat er in 2010 ook een vorstengraf is ontdekt in Uden.Uniek Vorstengraf gevonden in MaashorstVorstengraf Uden gepresenteerd Het Vorstengraf Uden maakt onderdeel van het prehistorische grafveld Slabroekse Heide op de Maashorst. Deze "vorst" werd echter niet gecremeerd, maar begraven. Hierdoor is het uniek in Nederland.Vorstengraf Maashorst uniek voor Nederland De vondsten worden gepresenteerd in het Museum voor Religieuze Kunst.Kijken naar het Vorstengraf
Vorstengraf Oss thumb|250px|Vorstengraf met replica's van de vondsten, de stalen plaat laat een doorsnede zien van twee heuvels thumb|250px|Het kromgesmeed ijzeren zwaard in het Rijksmuseum van Oudheden, Leiden thumb|250px|Kringgreppel- en vlakgraven bij het Vorstengraf (op de oorspronkelijke plaats)
Eerste vondsten In 1933 werden prehistorische potten gevonden bij de aanleg van een woonwagenkamp op de Osse Heide. De archeoloog Jan Hendrik HolwerdaEen eeuw grafheuvelonderzoek door het Rijksmuseum van Oudheden werd ingelicht, maar hij vond het niet nodig om naar de opgraving te komen. Het gebied werd onderzocht en het zogeheten Vorstengraf werd blootgelegd, de enorme heuvel was omstreeks 600 v.Chr. opgeworpen uit plaggen.
Op 13 februari 1933 werd een bijzondere vondst gedaan. Twee gravers waren naar de Zevenbergen gestuurd door heemkundige F. Bloemen van de Oudheidkamer van Wijchen om tijdens de graafwerkzaamheden voor de aanleg van het woonwagenkamp poolshoogte te nemen. Er waren al enkele urnen gevonden. Toen de gravers aankwamen, was er al een groot gedeelte van de heuvel afgegraven. Ze vonden iets blinkends en belden in een naburige herberg naar de heer Bloemen, die het Rijksmuseum van Oudheden inschakelde. De volgende dag arriveerde de Leidse archeoloog F.C. Bursch en de opgraving werd voortgezet. De vondst werd in papier omhuld en ingesmeerd met gips, daarna werd het op een stalen plaat geschoven en op de vrachtwagen geplaatst.Kleine geschiedenis van Nederland; De tijd van jagers en boeren tot begin jaartelling, Arie Wilschut, 2009,
Het vorstengraf bevatte een bronzen wijnemmer (situla) waarin zich een kromgesmeed ijzeren Mindelheim-zwaard, versierd met goud, uit 700 v.Chr.Een vorstengraf uit Oss bevond. Holwerda vermeldde nog enkele onherkenbare klompen roest en nam niet de moeite ze verder te onderzoeken. Het zwaard is een van de oudste ijzeren voorwerpen van Nederland en geen ander in Nederland gevonden zwaard uit de prehistorie is afgewerkt met goud. In het oorsprongsgebied (Zuid-Duitsland) werden zwaarden niet gebogen of werden ze gebroken, wat waarschijnlijk gebeurde om te voorkomen dat de geest van de overledene het zwaard nog kon gebruiken. De vondst is overgebracht naar het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden.Vondsten uit Oss Daar is een tentoonstelling met de vondsten te bekijkenHet Vorstengraf van Oss
In Leiden werd de situla onderzocht. De bronzen urn is waarschijnlijk afkomstig uit het oostelijk Alpengebied; situlae werden daar gebruikt bij drinkfeesten en als grafgift meegegeven. De emmers werden in het oorsprongsgebied gebruikt voor wijn of mede. In het Vorstengraf is de situla echter gebruikt als urn; het bevatte (naast het kromgesmede zwaard) gecremeerde beenderen.
In de jaren zestig werden de door Holwerda als klompen roest omschreven vondsten nader onderzocht. De wijnemmer bevatte ook een mes, een scheermes, twee paardenbitten, een ijzeren kokerbijl, drie kledingspelden, een paardentuig, ijzeren objecten met onbekende functie, restanten van een houten object, een slijpsteen, leerbeslag, een versierd bot, bronzen ringen, een ovaal plaatje, weefsel en een versierde bronzen dop (mogelijk paardentuig). De twee paardenbitten wijzen erop dat de overledene zich liet voortbewegen in een wagen die getrokken werd door twee paarden (in een Vorstengraf in Wijchen werd een wagen aangetroffen).
Het is onbekend of de crematieresten van een man of vrouw zijn, maar aangenomen wordt dat het om een man gaat. De wervelkolom is verbeend. Het zwaard werd in 1993 gerestaureerd.
De vondst was van nationaal belang,Vorstengraf van Oss maar de archeologische vindplaats stond niet langer in de belangstelling. Op de plek van het Vorstengraf kwam later een autokerkhof/sloperij.Archeologisch onderzoek Oss-Vorstengrafdonk 1997-2005 het gebied moest (door de vervuiling ontstaan door dit bedrijf) later worden gesaneerd.Oss - Vorstengrafdonk (2003-2004)Sanering Vorstengraf
Herontdekking Het Vorstengraf werd in 1997 herontdekt, op de plaats waar de school in het woonwagenkamp had gestaan, en werd verder onderzocht. Er bleek slechts een kwart van de heuvel bewaard gebleven, de rest is verloren gegaan door wegenaanleg.
Onderzoek wees uit dat de Vorstengrafheuvel aangelegd is op een oudere grafheuvel. De oudere grafheuvel heeft een diameter van 14 meter en stamt uit de Bronstijd, ca. 1800 v.Chr. Opmerkelijk is dat de locatie van de urn van de vorst niet, zoals gebruikelijk, centraal in de heuvel is bijgezet. Het lijkt alsof de oudere begraving doelbewust gemeden is, ondanks de lange periode die tussen beide begravingen lag.
Van 1997 tot 2005 werd in totaal ruim 5 kilometer aan proefsleuven gegraven in het omringende gebied. Het gebied rond het Vorstengraf ligt op de Peelrandbreuk en daalt van 26 meter naar 11 meter binnen een afstand van enkele honderden meters.
Restauratie 250px|thumb|doorsnede van het Vorstengraf, de bovenste traptrede markeert de omtrek van een oudere grafheuvel, met op de achtergrond de replica van de bronzen wijnemmer met (kromgesmeed) ijzeren zwaard De grafheuvel is sinds juli 2003 (gedeeltelijk) gerestaureerd,Stichting Vorstengraf Oss een gedeelte van de omtrek van de heuvel is aangegeven met palen. De Zwaardweg loopt door de omtrek van de Vorstengrafheuvel, een stalen plaat aan de overzijde van deze weg geeft de hoogte van het oorspronkelijke maaiveld van het toenmalige landschap aan. Met de bovenste trede van de trap is de omtrek van de oudere grafheuvel aangegeven.
Het Vorstengraf met daaronder het bronstijdgraf en ijzertijdgraven is op het oorspronkelijke niveau aangelegd en het hele grafveld ligt nu ca. 1 meter hoger dan de rest van het huidige landschap. Er is een gedeelte van een dubbele zware palenrij gereconstrueerd, deze allee liep naar het Vorstengraf. In de omgeving zijn tevens enkele kringgreppel- en vlakgraven gereconstrueerd.
In de doorsnede van de heuvel zijn twee replica's van vondsten aangebracht.Brabant: Vorstengraf Oss
Urnenveld Ten oosten en zuiden van het Vorstengraf werd een urnenveld uit de Late Bronstijd en Vroege IJzertijd gevonden. Crematieresten zijn in een urn of doek bijgezet. Soms werd er geen gebruik gemaakt van een opgeworpen heuvel (vlakgraven). Vrij snel na de oprichting van het Vorstengraf is dit grafveld buiten gebruik geraakt.
Paalkransheuvels thumb|250px|Gereconstrueerde paalkransheuvels nabij het Vorstengraf, oorspronkelijk lagen deze paalkransheuvels zuidelijker (nu het tracé van de snelweg) In de omgeving van het Vorstengraf zijn twee paalkransheuvels afgegraven, hier werden de resten van twee jonge mannen gevonden. De palen hebben volgens archeologen waarschijnlijk een rituele functie gehad. Een van de heuvels is omgeven door een ovale greppel. Deze paalkransheuvels zijn gereconstrueerd op een plek ten westen van het Vorstengraf. De oorspronkelijke vindplaats van deze paalkransheuvels is zuidelijker en ligt onder het huidige tracé van de snelweg.
Replica rand van de situla en kromgesmeed zwaard Voor het museum Jan Cunen in Oss is op de rotonde een enorme replica van het kromgebogen zwaard geplaatst in een opstaande rand van de situla geplaatst. Het is vijf meter hoog. Op de middag voor de onthulling zijn er mini-situla's begraven door schoolkinderen uit de buurt.Archeologie Magazine Q1 2019
De Zevenbergen 250px|thumb|Knooppunt Paalgraven in 2002; het gebied van De Zevenbergen is bebost Het gebied De Zevenbergen (ook wel De Zeven Bergen, gelegen bij de buurtschap Zevenbergen, of de paalgraven) ligt op een afstand van zo'n 400 meter van het Vorstengraf. Vanaf de snelweg zijn de gereconstrueerde heuvels van De Zevenbergen zichtbaar. Het gebied ligt ingesloten tussen snelwegen, maar is via een voetgangersbrug toegankelijk.
Het gebied werd tussen 1810 en 1837 bebost. Bij heideontginning werden in 1837 enkele crematieurnen aangetroffen. De urnen zijn destijds in stukken geslagen, C.R. Hermans noteerde de vondst. Het gebied is in 1964 en 1965 onderzocht en daarbij werden zeven grafheuvels aangetroffen. Er werd één heuvel compleet afgegraven, een andere heuvel gedeeltelijk en een derde werd in kaart gebracht.
In 1969 werd het terrein opnieuw onderzocht. Provinciaal archeoloog Beex wees tien heuvels aan, maar er zijn geen bronnen om deze opnieuw aan te wijzen. Het terrein werd echter wettelijk beschermd, waardoor de snelweg om het gebied werd geleid (het gebied rond het Vorstengraf werd hierbij echter over het hoofd gezien, waardoor toch veel verloren is gegaan).