De Cathédrale Notre-Dame de Reims (Nederlands: Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Reims) is een kathedraal uit de 13e eeuw in de Franse stad Reims. Het is een van de voornaamste gotische bouwwerken van Frankrijk. De kathedraal is historisch van belang omdat hier de koningen van het koninkrijk Frankrijk werden gekroond en de episode met Jeanne d'Arc zich hier afspeelde.
Het aantal beelden dat deze kathedraal siert is groter dan bij enige andere Europese kathedraal. Het beeldhouwwerk van de kathedraal van Reims wordt beschouwd als een belangrijk voorbeeld van middeleeuwse beeldhouwkunst. Het centrale portaal aan de westgevel is gewijd aan de maagd Maria. Vooral het beeld van de "Engel met de glimlach" is beroemd, het is het symbool geworden van de stad Reims. Door de architectuur en de 2303 beelden werd de kathedraal, samen met het voormalige klooster van Saint-Remi en het paleis van Tau, in 1991 toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.
Geschiedenis Bouw Deze kathedraal werd gebouwd na de Notre-Dame van Parijs en de kathedraal van Chartres, maar vóór de kathedralen van Straatsburg, Amiens en Beauvais. Het huidige bouwwerk verving een basiliek die in 1211 door brand werd verwoest. Het bevindt zich op de plaats waar Clovis I in 496 zou zijn gedoopt. Latere Franse vorsten werden hier gekroond. Het gebouw werd grotendeels in de 13e eeuw voltooid, behalve de westgevel. Die werd in de 14e eeuw gebouwd, nadat het schip was verlengd om aan de talrijke kerkgangers plaats te kunnen bieden. De kathedraal is in 1457 voltooid. In 1481 verwoestte een brand de oorspronkelijk aanwezige vieringtoren. De huidige klokkentoren en de beide grote torens in de oostgevel komen uit de 15e-eeuw.
De bouw kostte uiteraard veel geld en de stadsbewoners werden gedwongen hieraan mee te betalen, door middel van belastingheffing door de koning en het verlangen van betaling voor religieuze diensten door de Rooms-Katholieke Kerk. Toen in 1233 de belastingen wéér verhoogd werden kwamen de inwoners in Reims in verzet. Ze verdreven de kanunniken uit de stad en wierpen barricades op van bouwmateriaal. Die heeft drie jaar lang geduurd, totdat de koning met harde hand liet ingrijpen. Burgers die hun stem door het protest hadden laten horen, kregen hoge boetes opgelegd en hun huizen werden met de grond gelijk gemaakt. De bouw van de kathedraal kon weer worden hervat.
Stijl De Notre-Dame is een van de zuiverste voorbeelden van een gotische kathedraal. De driedeling van de kerk, een middenschip met twee zijbeuken, is herkenbaar in de westgevel. De gevel is geen massieve muur, in tegenstelling tot de oudere, romaanse kerken. Boven de gevel bevindt zich nog binnen de gotische portaalspitsboog een roosvenster. Midden boven het hoofdportaal is nog een groter roosvenster aangebracht. De galerij der koningen heeft een beeld van de doop van Clovis I en standbeelden van zijn opvolgers. Ook aan de binnenkant van de oostgevel zijn vele kleine beeldjes in nissen geplaatst.
De façades aan de noord- en zuidzijde zijn ook versierd met beelden. De noordkant bevat beelden van de belangrijkste bisschoppen van Reims, een afbeelding van het Laatste Oordeel en een Jezusfiguur (le Beau Dieu). De zuidfaçade heeft een roosvenster met profeten en apostelen.
Beschadigingen Eerste Wereldoorlog De kathedraal werd door de Duitsers met artillerievuur bestookt tijdens de Eerste Wereldoorlog. De restauratie in de jaren 20 en 30 werd bekostigd met hulp van Amerikaanse mecenassen, waaronder de familie Rockefeller.
Glas-in-loodramen Ondanks de vernielingen in de 18e eeuw vooral tijdens de Franse Revolutie zijn er in de kerk nog een groot aantal glas-in-loodramen uit de 13e eeuw, die nu geplaatst zijn in de lichtbeuk van het schip, in het koor en in de dwarsbeuken. Na het einde van de Eerste Wereldoorlog zijn in de jaren 30 het kleine roosvenster in het middenportaal van de westgevel alsook ramen in de zijportalen, het roosvenster in de zuidelijke dwarsbeuk aangebracht; in de jaren 50. '60 en '70 volgen er nog een aantal, waaronder het “champagneraam”. De vensters in drie van de straalkapellen zijn van de Duitse kunstenaar Imi Knoebel, geplaatst in 2011 en 2015. De vensters uit 2015, waarvoor de kunstenaar vergoeding weigerde en die geplaatst werden op kosten van het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken, golden als gebaar van verzoening voor de verwoesting van de kathedraal een eeuw eerder.
Het bekendst zijn de vensters van Marc Chagall in de middelste straalkapel, die in 1974 ingewijd werden: de 'boom van Jesse', 'de twee testamenten' en 'de grote momenten van Reims'.Les conditions artistiques, administratives et historiques de la réalisation des vitraux de Marc Chagall à la cathédrale de Reims. Gearchiveerd op 15 september 2016. De Duitse minimalist Imi Knoebel vervaardigde in 2011 zes ramen voor zijkapellen, en in 2015 nog eens drie voor de Jeanne-d’Arc-kapel.
Daken De nok van het dak is versierd met driepassen en Franse lelies, die eraan herinneren dat hier Franse koningen werden gekroond. Deze elementen zijn in 1924-1926 in het kader van de herstelwerkzaamheden na de Eerste Wereldoorlog weer aangebracht; de oorspronkelijke versiering was tijdens de Franse Revolutie verloren gegaan. De klokkentoren is boven de viering gebouwd.
Engel met de glimlach miniatuur|Een 14e-eeuws altaarstuk geïnspireerd door "de engel" nu in bezit van The Cloisters, NY. miniatuur|links|De gerestaureerde Engel met de glimlach op de gevel miniatuur|links|De "tweelingzuster" van de Engel met de glimlach: de engel Gabriel
De Engel met de glimlach, ook de glimlach van Reims genoemd (L'ange au sourire), is een beeld waarvan het origineel tussen 1236 en 1245 gehouwen is.Frédéric Delouche, Jacques Aldebert, Histoire de l'Europe, De Boeck Université, 1997, p. 150. Het bevindt zich in het noordelijke portaal van de westgevel van de kathedraal. De naam is pas sinds de Eerste Wereldoorlog in zwang.
De engelen van de kathedraal van Reims waren al in de 19e eeuw bij de kenners bekend vanwege hun gracieuze glimlach. Eugène Viollet-le-Duc (1814-1879) was niet zozeer geïnteresseerd in dit beeld als wel in de hele verzameling engelbeelden.Viollet-le-Duc, Eugène-Emmanuel, Dictionnaire raisonné de l’architecture française du 11e au 16e siècle, Paris, B. Bance, 1854, réed. 1967, t. 8, p. 148. Andere kenners, zoals Emile Mâle, merken op dat "Saint Nicaise, met opgeheven hoofd in een heroïsche blijmoedigheid voortschrijdt tussen twee engelen die hem toelachen"Vrij vertaald citaat uit: Mâle, Emile: L'Art religieux au 13e siècle en France, 1898, p. 362. en dat "de Kathedraal van Reims bij uitstek de kathedraal van de engelen is. En dat van de beelden in de apsis tot aan die van de Verkondiging men in de steeds duidelijker uitdrukking van de glimlach een ontwikkeling kan waarnemen in de manier van beeldhouwen en de stijl van weergeven van de draperie".Vrij vertaald citaat uit: Michel, André: Histoire de l'Art depuis les premiers temps chrétiens jusqu’à nos jours, t.II., Paris, Librairie Armand Colin, 1906, p. 153. Vele andere auteurs hebben over de "Engel met de glimlach" gepubliceerd.* Antelme, Robert, « L'ange de Reims » in Remue.Net 23 août 1996 Destremeau, Frédéric: "L'Ange de la cathédrale de Reims ou 'Le sourire retrouvé'" in Bulletin de la Société de l'Histoire de l'Art français, 1998, p. 309-324 Harlaut, Yann: Naissance d'un mythe. L'Ange au Sourire de Reims , 2008, 144 p. Sarazin, Charles: "Le Sourire de Reims" in Sourire de Reims, N° 2, avril 1929, 4 p. Gearchiveerd op 3 augustus 2020.
Op 19 september 1914 werd tijdens een artilleriebeschieting het tot op dat moment anonieme beeld van de Engel onthoofd doordat een brandende balk van het gebint erop viel.Sarazin, Charles, "Le Sourire de Reims", in Sourire de Reims, nº 2, avril 1929, 4 p. Het hoofd viel uiteen in een twintigtal stukken, die door toedoen van een geestelijke werden opgeslagen in de kelders van het bisschoppelijk paleis.Livre d'Or du Clergé et des Congrégations. Bonne Presse. 1925, ParisTravaux de l'Académie nationale de Reims. P. Giret, Académie nationale de Reims. 1875, Reims. . Source: Bibliothèque nationale de France https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb34368590sL'Illustration, n° 3742, du 21 novembre 1914, p. 381, a publié une photographie de l'abbé R. Thinot, montrant les dégâts causés par un obus allemand le 12 novembre 1914 Het verhaal van de beschadiging, het terugvinden van de resten.Ange au sourire, article de Yann Harlaut docteur en histoire de l’université de Reims. werd door de Franse propaganda lange tijd gebruikt als symbool voor de Franse genius als aanklacht tegen de vernieling van Frans erfgoed door het Duitse leger. Na de oorlog werden de resten met behulp van een afgietsel, dat aanwezig was in het Museum van Franse monumenten, weer samengevoegd en werd het nieuwe hoofd op 3 april 1926 op zijn plaats teruggezet.L’Illustration, 3 avril 1926.
Labyrint miniatuur|Labyrint geprojecteerd in de kathedraal thumb|links|Labyrint van de kathedraal
De vloer van de kathedraal van Reims werd ooit gesierd door een labyrint in de tegelvloer van het derde en vierde travee van het schip.Description détaillée du labyrinthe de la cathédrale de Reims. Gearchiveerd op 15 juli 2023. Het werd in 1779 op basis van een besluit van het kapittel vernield.Histoire et description du labyrinthe sur le site de la Direction des affaires culturelles Champagne-Ardenne.
Tegenwoordig wordt de grafische voorstelling van dit labyrint, 45° gekanteld, in Frankrijk gebruikt als logo om historische monumenten aan te duiden.
Kroningen van Franse monarchen in de kathedraal van Reims Er waren drie kroningen voordat de kathedraal van Reims was gebouwd. 1027: Hendrik I gekroond door Ebales I van Roucy 1059: Filips I gekroond door Gervais de Belleme 1129: Filips van Frankrijk gekroond door Reinoud II
De kroningen vonden daarna in de kathedraal van Reims plaats. 1131: Lodewijk VII gekroond door paus Innocentius II 1179: Filips II gekroond door Willem van Champagne 1223: Lodewijk VIII gekroond door Willem van Joinville 1226: Lodewijk IX gekroond door Jacques de Bazoches 1271: Filips III gekroond door Milon de Bazoches 1286: Filips IV gekroond door Pierre Barbet 1315: Lodewijk X gekroond door Robert de Courtenay-Champignelles 1317: Filips V gekroond door Robert de Courtenay-Champignelles 1322: Karel IV gekroond door Robert de Courtenay-Champignelles 1328: Filips VI gekroond door Guillaume de Trie 1350: Jean II gekroond door Jean II de Vienne 1364: Karel V gekroond door Jean III de Craon 1380: Karel VI gekroond door Richard Picque 1429: Karel VII gekroond door Renault de Chartres 1461: Lodewijk XI gekroond door Jean II Jouvenel des Ursins 1484: Karel VIII gekroond door Petrus de Laval 1498: Lodewijk XII gekroond door Guillaume Briçonnet 1515: Frans I gekroond door Robert de Lenoncourt 1547: Henri II gekroond door Karel van Lotharingen 1559: Frans II gekroond door Karel van Lotharingen 1561: Karel IX gekroond door Karel van Lotharingen 1575: Henri III gekroond door Lodewijk van Lotharingen 1610: Lodewijk XIII gekroond door François de Joyeuse 1654: Lodewijk XIV gekroond door Simon Legras 1722: Lodewijk XV gekroond door Armand Jules de Rohan-Guémené 1775: Lodewijk XVI gekroond door Charles Antoine de La Roche-Aymon 1825: Karel X gekroond door Jean-Baptiste de Latil
Afmetingen thumb|Grondplan
Afmetingen van de kathedraal vergeleken met die van enkele andere beroemde kathedralen in Frankrijk: lengte buitenwerks: 149,17 m; Notre-Dame van Parijs 130 m; Notre-Dame van Amiens 145 m lengte binnenwerks: 138 m hoogte van het schip: 38 m; Notre-Dame van Parijs 33 m; Notre-Dame van Amiens 42 m; Kathedraal Saint-Pierre van Beauvais 48 m hoogte van de zijbeuken van het schip: 16,5 m breedte van het schip 14,65 m; Kathedraal Saint-Étienne van Sens 15,25 m; Notre-Dame van Parijs 12 m lengte van de dwarsbeuk: 61 m breedte van de dwarsbeuk: 30,70 m