De Federale Gerechtelijke Politie (afgekort FGP, Frans: Police Judiciaire Fédérale) is een gespecialiseerde dienst binnen de Federale Politie van België. De dienst is verantwoordelijk voor het opsporen en bestrijden van ernstige en georganiseerde criminaliteit, het uitvoeren van complexe gerechtelijke onderzoeken en het verlenen van gespecialiseerde ondersteuning aan andere politiediensten en gerechtelijke autoriteiten. De Federale Gerechtelijke Politie maakt organisatorisch deel uit van de Algemene Directie van de Gerechtelijke Politie (DGJ), een van de drie algemene directies van de Federale Politie.
Geschiedenis
Ontstaan van de gerechtelijke politiediensten (19e–20e eeuw) De oorsprong van de gerechtelijke politiediensten in België gaat terug tot de 19e eeuw, toen gespecialiseerde politiediensten werden opgericht om gerechtelijke onderzoeken te ondersteunen. In 1919 werd de Gerechtelijke Politie bij de Parketten (GPP) opgericht. Deze dienst stond rechtstreeks ter beschikking van de parketten en had als belangrijkste taak het uitvoeren van strafrechtelijke onderzoeken onder leiding van het openbaar ministerie en onderzoeksrechters.
Naast de Gerechtelijke Politie bij de Parketten beschikte ook de Rijkswacht over eigen gerechtelijke onderzoekseenheden. Hierdoor bestonden er in België lange tijd meerdere politiediensten met overlappende bevoegdheden op het vlak van gerechtelijke opsporing.
Gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw groeide de kritiek op deze versnipperde structuur. De samenwerking tussen de verschillende politiediensten verliep soms moeilijk, en er was nood aan betere coördinatie bij de bestrijding van georganiseerde criminaliteit.
Politiehervorming en oprichting van de Federale Gerechtelijke Politie (2001) Na een aantal gerechtelijke en politieke crises in de jaren 1990, waaronder de Dutroux-affaire, werd een grondige hervorming van de Belgische politiediensten voorbereid. Deze hervorming werd vastgelegd in de zogenaamde Octopusakkoorden van 1998.
Op 1 januari 2001 trad de politiehervorming officieel in werking. De hervorming creëerde een geïntegreerde politiedienst op twee niveaus:
de Federale Politie de Lokale Politie
Binnen de federale politie werd de gerechtelijke pijler georganiseerd in de Algemene Directie van de Gerechtelijke Politie (DGJ). De voormalige Gerechtelijke Politie bij de Parketten en de gerechtelijke diensten van de Rijkswacht werden samengevoegd in deze nieuwe structuur.
De operationele gerechtelijke diensten werden ondergebracht in de Federale Gerechtelijke Politie (FGP), met directies in de verschillende gerechtelijke arrondissementen van België. Deze hervorming moest zorgen voor betere samenwerking, een efficiëntere inzet van middelen en een duidelijker bevoegdheidsverdeling tussen lokale en federale politiediensten.
Verdere ontwikkeling en specialisatie Sinds haar oprichting heeft de Federale Gerechtelijke Politie zich steeds verder gespecialiseerd in de bestrijding van ernstige en georganiseerde criminaliteit. Nieuwe vormen van criminaliteit, zoals cybercriminaliteit, internationale drugshandel en mensenhandel, vereisten een steeds hogere mate van expertise en internationale samenwerking.
Binnen de Algemene Directie van de Gerechtelijke Politie werden verschillende gespecialiseerde centrale directies opgericht die ondersteuning bieden aan de operationele diensten. Deze diensten leveren onder meer forensische expertise, technische ondersteuning en analyse van criminele netwerken.
Daarnaast werkt de Federale Gerechtelijke Politie nauw samen met internationale organisaties zoals Europol en Interpol, vooral bij onderzoeken naar grensoverschrijdende criminaliteit.
Huidige rol Vandaag speelt de Federale Gerechtelijke Politie een centrale rol in de bestrijding van complexe en georganiseerde criminaliteit in België. De dienst ondersteunt lokale politiezones, voert grootschalige gerechtelijke onderzoeken uit en werkt nauw samen met het Federaal Parket, parketten en onderzoeksrechters.
Door de toenemende internationalisering van criminaliteit en de digitalisering van de samenleving blijft de Federale Gerechtelijke Politie haar structuren en methodes verder ontwikkelen om nieuwe veiligheidsuitdagingen aan te pakken.
Taken De Federale Gerechtelijke Politie is verantwoordelijk voor het opsporen en onderzoeken van ernstige, georganiseerde en gespecialiseerde vormen van criminaliteit in België. De dienst werkt onder het gezag van het Openbaar Ministerie en onderzoeksrechters, en maakt deel uit van de Federale Politie.
De belangrijkste taken van de Federale Gerechtelijke Politie zijn het uitvoeren van complexe gerechtelijke onderzoeken, het verzamelen van bewijsmateriaal en het ondersteunen van gerechtelijke autoriteiten bij strafrechtelijke procedures. De dienst behandelt voornamelijk dossiers die een nationale of internationale dimensie hebben, meerdere gerechtelijke arrondissementen bestrijken of een hoge mate van gespecialiseerde expertise vereisen.
Daarnaast levert de Federale Gerechtelijke Politie gespecialiseerde ondersteuning aan andere politiediensten, in het bijzonder aan de Lokale Politie. Deze ondersteuning kan onder meer bestaan uit forensisch onderzoek, technische analyses, observaties en het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden.
De Federale Gerechtelijke Politie is onder meer betrokken bij de bestrijding van verschillende vormen van zware criminaliteit, waaronder:
georganiseerde drugshandel mensenhandel en mensensmokkel terrorisme cybercriminaliteit financiële en economische criminaliteit wapenhandel ernstige vormen van fraude en corruptie
Bij onderzoeken met een internationale dimensie werkt de Federale Gerechtelijke Politie samen met buitenlandse politiediensten en internationale organisaties zoals Europol en Interpol.
Organisatie De Federale Gerechtelijke Politie vormt de gerechtelijke pijler van de Federale Politie en maakt deel uit van de Algemene Directie van de Gerechtelijke Politie (DGJ). Deze directie is een van de drie algemene directies van de federale politie, naast de Algemene Directie van de Bestuurlijke Politie en de Algemene Directie van het middelenbeheer en de informatie.
De centrale leiding van de Federale Gerechtelijke Politie bevindt zich in Brussel en staat onder leiding van een directeur-generaal, die wordt bijgestaan door een staf en verschillende ondersteunende diensten voor onder meer personeelsbeheer, logistiek, ICT, financiën en communicatie.
Structuur Op operationeel niveau bestaat de Federale Gerechtelijke Politie uit 18 directies, verdeeld over twee niveaus:
Gedeconcentreerde gerechtelijke directies (FGP’s) Centrale directies
Gedeconcentreerde gerechtelijke directies In elk gerechtelijk arrondissement van België is een gedeconcentreerde directie van de Federale Gerechtelijke Politie (FGP) gevestigd. Deze directies worden geleid door een gerechtelijk directeur en zijn verantwoordelijk voor het uitvoeren van opsporings- en gerechtelijke onderzoeken onder leiding van het parket of een onderzoeksrechter.
De gedeconcentreerde directies behandelen vooral complexe dossiers die de capaciteit van de lokale politie overstijgen of gespecialiseerde expertise vereisen. Daarnaast leveren zij ook ondersteuning aan lokale politiezones, bijvoorbeeld via forensische laboratoria, operationele en strategische analyses, computercrime-eenheden en technische interceptie van communicatie.
Centrale directies Naast de regionale directies beschikt de Federale Gerechtelijke Politie over centrale directies in Brussel die gespecialiseerd zijn in bepaalde vormen van criminaliteit of specifieke onderzoeks- en ondersteuningsmethoden. Deze diensten leveren expertise, coördinatie en operationele steun aan de gedeconcentreerde directies en andere partners binnen de geïntegreerde politie.
Voorbeelden van gespecialiseerde centrale diensten zijn onder meer:
de Centrale Directie van Operaties inzake Gerechtelijke Politie (DJO), die ondersteuning biedt bij complexe operaties en bijzondere opsporingsmethoden; de Centrale Directie van de Technische en Wetenschappelijke Politie (DJT), die verantwoordelijk is voor forensisch en wetenschappelijk onderzoek; gespecialiseerde diensten voor de bestrijding van zware en georganiseerde criminaliteit, financiële criminaliteit en criminaliteit tegen personen of goederen.
DGJ 3.0-model Sinds 2020 werkt de Federale Gerechtelijke Politie met een vernieuwd organisatiemodel, vaak aangeduid als DGJ 3.0. Dit model structureert de werking rond vijf kernpijlers:
gespecialiseerd onderzoek gespecialiseerde technieken intelligence coördinatie strategie
Dit model moet de samenwerking tussen verschillende diensten verbeteren en de capaciteit versterken om complexe en georganiseerde criminaliteit doeltreffend te bestrijden.
Zie ook
Federale Politie Lokale Politie Federaal Parket
Categorie:Politie in België