De voornaam Jan is een veel voorkomende mannelijke naam in Nederland, Duitsland, Vlaanderen, Tsjechië, Polen, en Scandinavië. De naam komt van Johannes, een naam die in het Nieuwe Testament van de Bijbel vaak voorkomt.JAN, De Geïntegreerde Taalbank De naam Johannes is op zijn beurt de Griekse vorm van het Hebreeuwse Jochanan, wat "God is barmhartig" betekent.
Varianten Andere Nederlandse vormen zijn: Johan, Hans, Han, Jannes.
Vrouwelijke vormen zijn Janneke, Jannie, Jans, Jansje, Jantje, Jannetje, Janna. Eveneens van Johannes afgeleid zijn Johanna, Hanna, Jo en Joke.
In het buitenland worden varianten van deze naam gebruikt: Frans Jean en Jehan, vrouwelijk Jeanet, Jeanne, Jehanne en Jeanette Engels John, Owen of Ian, vrouwelijk Jean, Johan en ook wel Jan Duits Johann, Hans, Hannes Spaans Juan ([χwaː(n)]) Italiaans Giovanni of Gian Gaelisch Seán, Eoin Portugees João Slavische talen Ivan Grieks Yannis of Yanis
Als het om een kind gaat, of de persoon in kwestie (erg) klein is, dan wordt er vaak -tje achter de naam gebruikt, dus "Jantje". "Jantje" kan ook een meisjesnaam zijn. Het komt bij meer namen voor dat de verkleinvorm als meisjesnaam wordt gebruikt.
In de Verenigde Staten is Jan een meisjesnaam (afkorting van Janice of Janet).
Afleidingen Deze typische Nederlandse voornaam is waarschijnlijk ook de helft van de oorsprong van het Amerikaanse woord Yankee. Ooit was New York een Nederlandse kolonie en na het "ruilen" van de stad met de Britten voor het behoud van de andere Amerikaanse kolonies waaronder Suriname, Guyana, Noord-Brazilië en de Antillen bleven er veel Nederlanders achter. De voornamen Jan en Kees waren zo typisch dat de nieuwe eigenaars, de Britten, de oorspronkelijk bewoners "Jan-Kees" noemden, een naam die in latere tijd is verbasterd tot Yankee. Na de Amerikaanse Burgeroorlog kreeg de naam een bredere betekenis als naam voor alle mensen in de noordelijke staten. Dankzij de Engelsen werd het tijdens en na de Tweede Wereldoorlog in het buitenland een naam voor alle Amerikanen.
Spreekwoordelijke Jannen Jan wordt/werd door veel Nederlanders als een typische voornaam voor een Nederlandse man gezien. (In België denkt men daar anders over: daar heten Nederlandse mannen bij voorkeur Kees.) Er komen daarom diverse spreekwoordelijke Jannen in het Nederlands voor, elk met hun typerende achternaam:
Jan en alleman - Iedereen Jantje Beton - Een kind dat opgroeit in een drukke stad, zonder speelmogelijkheden. (Ook een benaming voor de gelijknamige stichting) Jan Boezeroen - De Arbeider. Arbeiders waren toen de uitdrukking ontstond, herkenbaar aan hun boezeroen (een korte kiel met lange mouwen zonder kraag). Jan Contant - Iemand die altijd contant betaalt. Meestal gebruikt in de uitdrukking: Het is hier Jantje Contantje (hier moet je contant betalen.) Jan de Lichte - boef, bendeleider; naar een roman van Louis Paul Boon. Jan doedel; Jan joker; Jan jurk; Jan lul, Jan gat, Jan hen - Sukkel. Jan lul wordt ook wel eufemistisch Jan met de korte achternaam genoemd. Janhagel - gepeupel, ruw volk, zeelieden. Janklaassen - houterig, inhoudsloos persoon. Jan kordaat - Volgens E.J. Potgieter: een dappere kerel. De tegenpool van jan salie. Jantje-van-leiden - In de uitdrukking: zich met een jantje-van-leiden ervan afmaken (er met de pet naar gooien c.q. smoesjes verkopen). Naar Jan Beukelszoon van Leiden (1509-1536), die als een bedrieger werd beschouwd. Jan-met-de-pet - De gewone man. In Engeland: The man in the street ("de man in de straat"); The man on the Clapham omnibus ("de man in de bus naar Clapham"). Jantje lacht, jantje huilt - waarmee vaak een wispelturig kind wordt aangeduid. Jan lul - Bargoens voor iemand die voor gek staat, of in de context hij doet iets voor jan lul: handelingen verrichten die hun doel niet bereiken. Jan-met-de-korte-achternaam - Eufemisme voor jan lul, zie aldaar. Jan Modaal - Iemand met een modaal inkomen. In Duitsland: Otto Normalverbraucher. In de Verenigde Staten: Joe Sixpack. Ome Jan: De bank van lening of lommerd. Jan Rap en zijn maat - Achterbuurtvolk of asocialen. Mogelijk afkomstig van rapaille. Bredero voerde al een Jan Rap op in Klucht van een huysman en een barbier. P.A. De Genestet gebruikte de term voor iemand die volgens hem al te snel/rap nieuwe wetenschappelijke inzichten omarmt ten koste van religieuze opvattingen. Het laatste couplet van zijn gedicht "Jan Rap" in de bundel Leekedichtjens, Rijmen en Dichten, zoo oude als nieuwe uit 1860 begint met de woorden: Jan Rap is zeer vrijzinnig, zeer! / Lichtzinnig, wel te weten: / Zoo zijn er - ja! zoo zijn er meer, / Die liberaal zich heeten!. Yvonne Keuls hield de uitdrukking levend door de uitdrukking in 1977 als titel voor een boek te gebruiken. Met betrekking tot de omstreden Nederlandse politicus Hans Janmaat werd in de jaren 1980 ook wel de uitdrukking Janmaat en zijn rap gebruikt. Jan salie - Lamlendig persoon. Van W.D. Hooft verscheen in 1622 De klucht van Jan Saly. E.J. Potgieter maakte de uitdrukking in 1841 opnieuw populair door zijn boek Jan, Jannetje en hun jongste kind. De lamlendigheid van een volgende generatie wordt sindsdien vaak aangeduid als jansaliegeest; inmiddels zijn verwijten als patatgeneratie echter populairder. Mogelijke herkomst: saliemelk was melk waarin saliebladeren waren geweekt. Het werd gedronken door kinderen; "echte" mannen dronken bier. Jantje van Sluis, het beeldje van een klokkeman uit Sluis Jan Splinter - Iemand die tot de echte minima behoort. Vanaf 1561 komen er in Nederlandse geschriften al uiteenlopende Jan Splinters voor. De uitdrukking zo komt Jan Splinter door de winter betekende oorspronkelijk: zo los je een probleem op. In december 1982 gebruikte het Tweede Kamerlid Marcel van Dam de woorden in een Kamerdebat met minister-president Ruud Lubbers. De cynische draai die Van Dam aan het spreekwoord gaf bleef hangen. De betekenis veranderde in: de laagstbetaalden trekken altijd aan het kortste eind. Jan-stavast, de tegenpool van jan salie Jan Steen - Een huishouden van Jan Steen wil zeggen dat het een puinhoop is. De schilder Jan Steen stond namelijk bekend om zijn schilderijen van chaotische huishoudens. Jantje secuur - iemand die alles even nauwgezet, precies of pietluttig doet. Hij is boven Jan - Hij heeft de problemen opgelost. jongens van Jan de Witt - aanduiding voor flinke mensen; mensen op wie je kunt bouwen en die de handen uit de mouwen steken.Meestal - maar zeer waarschijnlijk ten onrechte verwijzend naar 's Hollands raadspensionaris Johan de Witt. Over de herkomst ervan, zie: https://www.dbnl.org/tekst/stoe002nede01_01/stoe002nede01_01_1044.htm
Bekende Jannen Heersers Jan de Blinde (1296-1346), koning van Bohemen en graaf van Luxemburg (1310-1346) Jan van Bourgondië (1404/1410-1479), bisschop van Kamerijk, 1439-1479 Juan van Oostenrijk (1547-1578), Spaans legerleider en landvoogd van de Nederlanden, 1576-1578 Jan zonder Vrees (1371-1419), hertog van Bourgondië en graaf van Vlaanderen en Artesië, 1404-1419
Hertogen van Brabant en Limburg Jan I (1254-1294), 1267-1294, van Limburg vanaf 1288 Jan II de Vreedzame (1275-1312), 1294-1312 Jan III (1300-1355), 1312-1355 Jan IV (1403-1427), 1415-1427
Engeland Jan zonder Land (1167-1216), koning van Engeland, 1199-1216 Jan van Gent (1340-1399), hertog van Aquitanië, 1362-1375
Frankrijk Jan I (1316), kroonprins Jan II (1319-1364), koning van Frankrijk, 1350-1364
Graven van Henegouwen, Holland en Zeeland Jan van Avesnes (1218-1257), graaf van Henegouwen, 1250-1257 Jan I van Holland (1284-1299), graaf van Holland, 1296-1299 Jan II van Avesnes (ca. 1248-1304), (als Jan I) graaf van Henegouwen, 1280-1304, (als Jan II) graaf van Holland en Zeeland, 1299-1304
Prins-bisschoppen van Luik Johannes Agnus, 623-629 Jan van Rummen (na 1188-1238), 1229-1238 Jan van Edingen (?-1281), 1274-1281 Jan van Vlaanderen (ca. 1250-1291), 1282-1291 Jan van Arkel (1314-1378), 1364-1378, tevens bisschop van Utrecht, 1342-1364 Jan van Beieren 'zonder Genade' (ca. 1374-1425), 1389-1418 Jan van Wallenrodt (?-1419), 1418-1419 Jan van Heinsberg (ca. 1396-1459), 1419-1455 Jan van Horne (1450-1505), 1483-1505 Johan Lodewijk van Elderen (1620-1694), 1688-1694 Johan Theodoor van Beieren (1703-1763), 1744-1763 Jean-Évangéliste Zäpfel (1736-1808), als bisschop, 1802-1808
(mark)graven van Namen Jan I (1267-1330), 1305-1330 Jan II (1311-1335), 1330-1335 Jan III (?-1429), 1418-1429
Graven van Nassau Jan I van Nassau-Siegen (1339-1416), 1350/51-1416 Jan II "met de Helm" van Nassau-Siegen (?-1443), 1416-1443, samen met Adolf I, Engelbrecht I en J(oh)an III Jan III "de Jongere" van Nassau-Siegen (?-1430), 1416-1430, samen met Adolf I, J(oh)an II en Engelbrecht I Jan IV van Nassau-Siegen (1410-1475), 1442-1475, samen met Hendrik II Jan V van Nassau-Siegen (1455-1516), 1475-1516 Jan VI "de Oude" van Nassau-Siegen (1536-1606), 1559-1606 Jan VII "de Middelste" van Nassau-Siegen (1561-1623), 1606-1623 Jan VIII "de Jongere" van Nassau-Siegen (1583-1638), 1623-1638 Zie voor de overige graven van Nassau met de voornaam Jan: Jan van Nassau
Heersers van Spanje Juan de Borbón (1913-1993), infante van Spanje Juan Carlos I van Spanje (1938), koning van Spanje, 1975-2014
Bisschoppen van Utrecht Jan I van Nassau (ca. 1230-1309), 1267-1290, elect Jan II van Sierck (?-1305), 1291-1296 Jan III van Diest (?-1340), 1322-1340 Jan IV van Arkel (1314-1378), 1342-1364, tevens prins-bisschop van Luik Jan V van Virneburg (?-1371), 1364-1371, tevens bisschop van Münster Jan VI van Bruhesen (1527-1600), 1592-1600 Johannes van Neercassel (1625-1686), 1663-1686 Johannes van Bijlevelt (1671/2-1727), 1717-1727 Joannes Antonius Maggiora (??), 1775-1776 Joannes Zwijsen (1794-1877), 1853-1868 Joannes Jansen (1868-1936), 1930-1936 Johannes de Jong (1885-1955), 1936-1955 Johannes Willebrands (1909-2006), 1975-1983
(Leen)heren Van Arkel Jan I (ca. 990-1034), ook van Heukelom, ?-1034, eerste generatie Jan II (ca. 1010-1077), 1034-? Jan III (?-1115/8), ? - 1115/8 Jan IV (ca. 1085-1143), 1115/8-? Jan V (ca. 1105-?), Jan VI (?-1227), ?-1227 Jan VII (?-1234), ?-1234 Jan I (VIII) De Sterke (ca. 1233-1272), 1253-1272, tweede generatie Jan II (IX) (?-1297), 1269-1297 Jan III (X) (ca. 1280-1324), 1297-1324 Jan IV (XI) (?-1360), 1326-1360 Jan V (XII) (1362-1428), tevens ambachtsheer van Haastrecht en Hagestein en stadhouder van Holland, Zeeland en Friesland, 1396-1412
Sporters Jan Vertonghen (1987), Belgisch voetballer voor Tottenham Hotspur en het nationale elftal Jan Ceulemans (1957), Belgisch voetballer Jan Eriksson (1967), Zweeds voetballer Jan Furtok (1962), Pools voetballer Jan Huisjes (1951), Nederlands wielrenner Jan Jansen (1945), Nederlands baanwielrenner Jan Janssen (1940), Nederlands wielrenner Jan Karaś (1959), Pools voetballer Jan Knippenberg (1948-1995), Nederlands ultraloper Ján Kocian (1958), Slowaaks voetballer en voetbaltrainer Jan Kromkamp (1980), Nederlands voetballer Jan Lammers (1956), Nederlands autocoureur Jan Mulder (1945) Nederlands voetballer en columnist Jan Raas (1952), Nederlands wielrenner Jan Rem (1929-2014), Nederlands atleet Jan Smeekens (1987), Nederlands schaatser Jan Ullrich (1973), Duits wielrenner Jan Urban (1962), Pools voetballer en voetbalcoach Jan Vennegoor of Hesselink (1978), Nederlands voetballer Jan de Vries (1944), Nederlands motorcoureur Jan Wouters (1960), Nederlands voetballer en voetbaltrainer Jan Oblak (1993), Sloveense voetballer /doelman
Overige personen Jan Jan Akkerman (1946), Nederlands gitarist Jan Blokker (1927–2010), Nederlands schrijver, journalist en columnist Jan Boezeroen (1933–2025), artiestennaam van een Nederlandse zanger Jan Bucquoy (1945), Belgisch filmregisseur en auteur Jan Pieterszoon Coen (1587-1629), Nederlands koopman en commandeur en gouverneur-generaal van de VOC (Nederlands-Indië) Jan Amos Comenius (1592-1670), Tsjechisch filosoof, theoloog en pedagoog