De VOC-mentaliteit is een term die in 2006 werd geïntroduceerd door de Nederlandse minister-president Jan Peter Balkenende. Balkenende reageerde met zijn uitspraak op Femke Halsema tijdens de algemene politieke beschouwingen van 28 september naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2007 in de Tweede Kamer tijdens de Algemene beschouwingen over de opbloei van de werkgelegenheid.
Halsema reageerde op Balkenende over de economische opleving:
Balkenende verwees hiermee naar de Vereenigde Oostindische Compagnie (of VOC). Dit handelsbedrijf, de eerste naamloze vennootschap met vrij verhandelbare aandelen ter wereld met vestigingen in meerdere landen, werd door Balkenende gezien als een bedrijf met handelsgeest, daadkracht en durf.
Door anderen werd het geassocieerd met een gewelddadige handelwijze en kolonisatie.
Het was niet de eerste keer dat Balkenende sprak over een 'VOC-mentaliteit':VOC mentaliteit ????, Volkskrant-blog, 28 september 2006 op 26 april 2006 gebruikte hij de term toen hij de Nederlandse creatieve industrie roemde,Balkenende: Bill Gates vindt dat Nederland het goed doet, 26 april 2006 een dag later omschreef hij ermee de handelwijze van John de MolDavidoffs archief en in juni 2006 zei hij: "Ik wil weer een VOC-mentaliteit".
De uitspraak van Balkenende bracht Hans Goedkoop op het idee om een televisieserie over de Gouden eeuw te maken.De Gouden Eeuw, Han Ceelen, VPRO Gids 48, 8 t/m 14 december 2012. Geraadpleegd 14 december 2012
Categorie:Uitdrukking in het Nederlands Categorie:Nederlands politiek jargon Categorie:Vereenigde Oostindische Compagnie