De Nachten was een jaarlijks alternatief literair-muzikaal festival dat vanaf 1996 doorging in Antwerpen, en dat werd georganiseerd door Villanella en 5voor12. Vanaf 1998 ging het festival door in deSingel, aanvankelijk in januari maar vanaf 2009 in november. Na vijftien edities hielden De Nachten op te bestaan. In totaal bezochten meer dan 75.000 bezoekers het festival. De Nachten was in Vlaanderen een voortrekker op het vlak van de programmatie van simultane optredens op meerdere podia en de combinatie van muziek, literatuur, performance en audiovisuele projecties.
De Nachten stonden gekend als een unieke mengeling van literatuur en alternatieve muziek. Hoewel tijdens het festival heel wat mensen aantraden die actief zijn/waren in de artistieke schemerzone, wilden de organisatoren niet rechtstreeks aanzetten tot genreversmelting en meer interdisciplinaire samenwerking tussen woordkunstenaars, beeldenmakers en muzikanten. Hun doel was het realiseren van een vorm van drempelverlaging, waarbij bepaalde kunstvormen toegankelijker werden gemaakt voor een breed publiek van nieuwsgierigen.
In het begin was het cross-overconcept vrij vernieuwend, maar de laatste jaren raakte er sleet op. De organisatoren stopten in 2010 met hun festival omdat ze niet langer de pioniersgeest konden bewaren. Bovendien was het aantal bezoekers gedaald. Verder speelden ook de stijgende artiestengages en de gesatureerde concertmarkt mee in hun beslissing om ermee op te houden. Volgens sommigen was er ook concurrentie van het gelijkaardige Crossing Border-festival, maar dit werd ontkend door de organisatoren van De Nachten.
Met de stopzetting is een festival verdwenen dat in zijn gloriedagen internationale coryfeeën zoals Nick Cave, Blixa Bargeld, Jamie Lidell, Spiritualized en Mercury Rev op het programma had. Belgische groepen zoals Sioen, Das Pop, Ozark Henry, Admiral Freebee, en Fixkes hebben er al vroeg in hun carrière gespeeld. Mauro Pawlowski werd door de organisatoren uitgeroepen tot de Koning van De Nachten omdat hij niet alleen tijdens verschillende edities optrad, maar bovendien vaak ook meerdere keren tijdens eenzelfde editie. Het festival heeft ook een belangrijke rol gespeeld in de carrière van Dead Man Ray, en nadien van DAAN. Schrijvers moesten op De Nachten vaak de confrontatie aangaan met een publiek dat hen van haar noch pluim kende. Intussen gevestigde schrijvers als Christophe Vekeman, Yves Petry, Dimitri Verhulst en Tom Naegels hebben op De Nachten geleerd het podium en de zaal te bespelen.
Geschiedenis 1996 De eerste editie van De Nachten (24 februari 1996) stond in het teken van de Antwerpse expressionistische dichter Paul van Ostaijen. Het festival vond plaats in het historische goederenstation Antwerpen-Zuid aan de Ledeganckkaai, een leegstaand gebouw dat met afbraak bedreigd werd (maar inmiddels gerestaureerd is).
Onder meer De Kakkewieten verzorgden een optreden. Het was vooral een literair gebeuren met optredens van Jean-Marie Berckmans, Herman Brusselmans, Gust Gillis, Johan Joos, Tom Lanoye, Paul Mennes en Elvis Peeters, maar ook acteur Julien Schoenaerts en muzikanten Die Anarchistische Abendunterhaltung, Tom Barman, Johan De Smet, Circus Bulderdrang, Luk Mishalle, Mauro Pawlowski, Niek Roseeuw, dj Jan Van Biesen & Louis Katorz en Daan Vandewalle waren erbij. Er waren ongeveer 800 bezoekers.
1997 In 1997 verhuisde het festival naar het Cultureel Centrum van Berchem.
Optredende schrijvers waren Jean-Marie Berckmans, Paul Bogaert, Bart Chabot, Jules Deelder, Luc De Vos, Didi de Paris, Paul Mennes, Jeroen Olyslaegers, Elvis Peeters, Ward Ramaekers, Serge Simonart, Hettinga Tsjebbe (samen met muzikant Basile Maneka Lukadi), Manon Uphoff, Serge Van Duijnhoven en Jeroen Vermeiren. Ook Circus Bulderdrang, Sammy D, Dead Man Ray (allereerste optreden), Pierre Elitaire, Flat Earth Society, tekenaar Gummbah, Herr Seele, Mad Dog Loose & gasten, Ozark Henry, Mauro Pawlowski, Plastic Fish Factory, Bé Plouvier en Dr. Olive, Rex, Starfish Pool, Tumbleweed (van Stef Kamil Carlens) en Jan Van Biesen, Frank Vander Linden met Tom Pintens en Tine Reymer, en Guy Van Nueten (The Sands) traden op.
1998 De derde editie van De Nachten vond plaats op 23 en 24 januari 1998, en voor de eerste keer in kunstencentrum deSingel. De locatie indachtig, werd er gekozen voor een internationale context.
Op de editie van 1998 traden de schrijvers Kader Abdolah, Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes, Nicole Blackman (samen met muzikant Scanner), Carla Bogaards, Paul Bogaert, Pieter Boskma, Aat Ceelen, William Cliff, Miguel Declerq, De Dichters uit Epibreren, Luc Devos, Jip Golsteijn, Peter Holvoet-Hanssen, Jeroen Olyslaegers, Mustafa Stitou, Manon Uphoff, Serge Van Duijnhoven (met dj Dano), Rob Van Erkelens, Ruben Van Gogh, Peter Verhelst en Joost Zwagerman op.
Op het programma stonden ook de muzikanten Blixa Bargeld, Stef Kamil Carlens (met acteur Dirk Roofthooft), Eavesdropper (met schrijver Paul Mennes), dj DNA, dj Low, dj Grazhoppa & Marie Daulne, Pee Gonzalez, 't Hof van Commerce, JMX, Junkie XL, Kiss My Jazz, Klezmic Noiz, Mitsoobishy Jacson, Napkin vs. Soda,Mauro Pawlowski & David Sardy, An Pierlé, Tine Reymer & Tom Pintens & Tomas De Smet, Rude Boy, David Shea, Soulwax, Starfish Pool (live muzikale begeleiding bij de film Pantserkruiser Potemkin), Stilluppsteypa, Daan Stuyven & Rudy Trouvé & Bart Maris, Vandal X, Frank Vander Linden, Zap Mama en Zita Swoon.
Ook werd de video dial H-I-S-T-O-R-Y (Johan Grimonprez) vertoond. Ontwerpster An Huybens stuurde modellen in het publiek en er was ook de permanente tentoonstelling Project Doos, een poging om de beeldende kunst uit het museum te halen. De presentatie was in handen van Luc Janssen.
Organisatie: Villanella i.s.m. deSingel en 5 voor 12.
1999 De editie 1999 ging de geschiedenis in als het jaar van Nick Cave, Mercury Rev, Dead Man Ray en John Parish. Dead Man Ray begeleidde At the drop of a head, de Engelse versie van Bobbejaan Schoepens cultfilm Café zonder bier. John Parrish voorzag met prominente vrienden (Alison Goldfrapp, Mauro Pawlowski, Eric Drew Feldman, Adrian Utley (Portishead) en de ritmesectie van PJ Harvey) de film ‘Rosie’ van Patrice Toye van klank en (bewerkt) beeld.
Andere optredende muzikanten waren Black Pig Liberation Front, David Bovée & Anja Kowalski, Brekbit, Samantha Coerbell, Def P & Onderhonden, De Kakkewieten, De Ysfabrik, Dimensional Holophonic Sound feat. Jack Dangers, dj4T4, dj Grazhoppa, dj Lefto, dj Low, dj Raphaël, Dogbowl, Eavesdropper, Fence, Flowers for Breakfast & The Onion Brass Band, The Flying Dewaele Brothers, Krab (Aarich Jespers Quintet), Lester Lewitt, Talma Meindert and the Negroes, New Wet Kojak, Ozark Henry, Anton Price, Solex X, Souterrain Squad, Syncopated Elevator Legacy, Luc Van Acker (met Blue Monk) en Vandal X. Op deze eerste editie in deSingel werd een poging gedaan 'hedendaagse muziek' te brengen, met Boenox, ChampdAction en Ictus. De organisatoren wilden hiermee de link tussen techno en elektronica sterker maken, techno een geheugen geven en geluidsexperimenten uit de jaren vijftig en zestig die hun tijd ver vooruit waren, in een context plaatsen.
Optredende schrijvers waren Kader Abdolah, Emerald Beryl, Nicole Blackman (met Mark Blasquez), Paul Bogaert, Pieter Boksma, Hafid Bouazza, Martin Bril, Miguel Declercq, Lernert Engelberts, Peter Holvoet-Hanssen, Gylan Kain, Gerrit Komrij, Marc Kregting, Bart Meuleman, Tom Naegels, Jef Rademaekers, H.H. ter Balkt, Dirk Van Bastelaere (met een project rond de Zapruderfilm over de moord op John F. Kennedy, Oscar Van den Boogaard, Peter Verhelst, Tommy Wieringa, Vanessa Williams, Menno Wigman. De editie van De Nachten van 1999 gaf het startschot voor het Louis-Paul Boon jaar, maar greep ook terug naar het opzet van de eerste editie waarin getracht werd de literaire erfenis van Paul van Ostaijen opnieuw sprankelend te maken. Teksten van Boon werden in de gangen van deSingel geprojecteerd en geconfronteerd met het werk van Paul van Ostaijen. Hiervoor werden de minder bekende schrijfsels 'Het mannetje met de bolhoed' en 'De atoombom' gebruikt, waaruit Boons bewondering voor van Ostaijen blijkt. Geprogrammeerde dj’s kregen ook gesproken fragmenten van Boon en mixten die tussen hun platen.
De organisatoren schrapten De Ysfabriek van de affiche omwille van de manier waarop Vital Baeken, de leider van het ‘dadaïstisch’ gezelschap, in zijn krantencolumn kritiek had geleverd op hoe Villanella De Ysfabriek had geëngageerd voor De Nachten.
Het festival opende in 1999 een bijhuis in Paradiso, Amsterdam.
Organisatie: Villanella i.s.m. deSingel en 5 voor 12.
2000 In de winter van 2000 werden het concept van De Nachten overgenomen in een tournee door Vlaanderen. Het resultaat was negen keer een reisversie van De Nachten (o.a. in Ancienne Belgique, Brussel). In deSingel te Antwerpen vond deze vijfde editie plaats op 28 en 29 januari 2000. De Nachten On Tour was veel kleinschaliger en vooral bekend omwille van de live uitzendingen op Studio Brussel, samen goed voor veertien uur radio.
Deelnemende schrijvers waren Vital Baeken, Peter Holvoet-Hanssen (samen met de Periwinkles), Tom Lanoye, Paul Mennes, Bart Meuleman (samen met Sen Jan), Erwin Mortier, Tom Naegels, Margherita Pasquini, Hagar Peeters, Yves Petry, Jef Rademaekers, Dirk Van Bastelaere (samen met Jess), Christophe Vekeman, Peter Verhelst (samen met Eric Joris) en Dimitri Verhulst (samen met Elise de Vliegher). Het muzikale deel werd verzorgd door 2000 Monkeys / Stephen Duncan, 9mm Crew, Ben Christophers, Consolidated, Daddylonglegs feat. Howie B, Doughty (Soul Coughing), JF Muck, Neotropic vs Flash Didact, Orange Black en Mauro Pawlowski (solo), An Pierlé, Pinback, David Shea, Solid vs Green*, Soulwax feat. the Flying Dewaele Brothers, Daan Stuyven & Herman Gillis, The The, Think of Megafanfare, Thou feat. John Parrish, Tin Foil Star en Vive La Fête.
Organisatie: Villanella i.s.m. deSingel en 5 voor 12.
2001 De zesde editie van De Nachten vond plaats op 12 en 13 januari 2001 in deSingel. Het centrale thema was 'Verwacht het onverwachte'.
er waren optredens van 9MM Crew, Jef Aerts & KolinskyDimitri, Atomic, Vitalski, Bar8, Ben Christophers, Club Brussel, Consolidated, Daddy Long Legs feat. Howie B, Doughty (Soul Coughing), Stephen Duncan/2000 Monkeys, El Tattoo del Tigre, Flash Didact vs Neotropic, Gonzo Circus met o.a. Didi De Paris, Peter Holvoet-Hansen & De Periwinkles, JF Muck, Kamagurka, Tom Lanoye & Paul Mennes, Ramses Meert & Christophe Deboeck, Marco Mertens, Bart Meuleman & Sen Jan, Erwin Mortier, Mouse Analyse, My Morning Jacket, Tom Naegels, Orange Black, Hanneke Paauwe, Margherita Pasquini, Mauro Pawlowski solo, Hagar Peeters, Yves Petry, An Pierlé, Pinback, Jef Rademaekers, David Shea, Solid vs Green, Soulwax featuring de Flying Dewaele Brothers, Daan Stuyven en Herman Gillis, The The, Think of Megafanfare, Thou (band) featuring John Parish, Tin Foil Star, Dirk Van Bastelaere & Jess, Ann Van Wesemaele, Christophe Vekeman, Peter Verhelst & Eric Joris, Dimitri Verhulst/Elise de Vliegher, Vive la Fete.
Organisatie: Villanella i.s.m. deSingel en 5 voor 12.
2002 De zevende editie van De Nachten vond plaats op 25 en 26 januari 2002 in deSingel in Antwerpen. Deze editie draaide rond 'Arabische schrijvers en dichters van bij ons'.