De Göktürken (Oud Turks: 𐱅𐰇𐰼𐰜:𐰉𐰆𐰑𐰣 Türük Bodun ; Chinees: 突厥 Tūjué) ook bekend als Koktürks, Hemelse Turken of Blauwe Turken, waren een Turks volk in middeleeuws Binnen-Azië. De Göktürken, onder leiding van Bumin Qaghan (gestorven in 552) en zijn zonen, volgden het kaganaat van de Rouran op als de belangrijkste macht in de regio en stichtten het Eerste Turkse kaganaat, een van de vele nomadische dynastieën die de toekomstige geografische ligging, cultuur en dominante overtuigingen van de Turkse volkeren zouden vormgeven.
Op het hoogtepunt strekte de invloedssfeer van de Göktürken zich uit van de Chinese Muur tot aan de Zwarte Zee in wat vandaag de dag Oekraïne heet. Voorts was het in die periode een van de eerste keren dat de verschillende Turkse volkeren samenwerkten in plaats van elkaar te bestrijden in kleinere stamverbanden.
Oorsprong De Göktürk-heersers stammen af van de Ashina-clan, waarvan de eerste vermeldingen dateren uit 439. Het Boek van de Sui meldt dat op 18 oktober 439 de Toba- heerserBeiwei Taiwudi van Noord-Wei Juqu Mujian van Noordelijke Liang in oostelijk Gansu omverwierp, waarna 500 Ashina-families naar het noordwesten vluchtten naar het kaganaat van Rouran in de omgeving van Gaochang.
Volgens het Boek van de Zhou en Geschiedenis van het Noorden was de Ashina-clan een onderdeel van de Xiongnu -confederatie, meer specifiek de noordelijke Xiongnu-stammen, of zuidelijke Xiongnu “die zich langs de noordelijke Chinese grens vestigden”, aldus Edwin G. Pulleyblank. Deze opvatting wordt echter betwist. Er werd ook verondersteld dat de Göktürken afkomstig waren uit een obscure Suo-staat (索國) (* sâk) die ten noorden van de Xiongnu lag en gesticht was door de Saken of Xianbei. Volgens het Boek van de Sui en de Tongdian waren zij "gemengde Hu (barbaren)" (雜胡) uit Pingliang (平涼), nu in Gansu, Noordwest-China. Wijzend op de associatie van de Ashina met de noordelijke stammen van de Xiongnu, hebben sommige onderzoekers voorgesteld dat de Göktürken in het bijzonder tot de Tiele-confederatie behoorden, die eveneens met de Xiongnu geassocieerd was, door middel van een voorouderlijke lijn. Lee en Kuang (2017) stellen echter dat Chinese bronnen de door Ashina geleide Göktürken niet beschrijven als afstammelingen van de Dingling of behorend tot de Tiele-confederatie.
Chinese bronnen verbonden de Hu aan hun noordelijke grens met de Xiongnu, net zoals Grieks-Romeinse geschiedschrijvers de Pannonische Avaren, Hunnen en Hongaren "Scythen" noemden. Dergelijke archaïsering was een veelvoorkomend literair thema, dat een vergelijkbare geografische oorsprong en nomadische levensstijl impliceerde, maar geen directe verwantschap.
Als onderdeel van het heterogene kaganaat van de Rouran woonden de Turken generaties lang ten noorden van het Altaigebergte, waar ze "metaalbewerking verrichtten voor de Rouran". Volgens Denis Sinor vertegenwoordigde de machtsovername van de Ashina-clan een "interne revolutie" in het Rouran-kaganaat, en geen externe verovering.
Volgens Charles Holcombe was de vroege Turkse bevolking tamelijk heterogeen, en waren veel van de namen van Turkse heersers, waaronder die van de twee stichtende leden, niet eens Turks. Dit wordt ondersteund door bewijs uit de Orchoninscripties, die verschillende niet-Turkse lexemen bevatten, mogelijk Oeraalse of Jenisejische woorden. Peter Golden wees erop dat de kagans van het Turkse kaganaat, de Ashina, van wie de etnische afkomst onbekend is, Iraanse en Tochaarse titels aannamen. Volgens de turkoloog Wolfgang-Ekkehard Scharlipp waren veel gangbare termen in het Turks van Iraanse oorsprong. Welke taal de Ashina oorspronkelijk ook spraken, zij en degenen over wie zij heersten, zouden uiteindelijk allemaal Turks spreken, in verschillende dialecten, en in brede zin een gemeenschappelijke cultuur creëren.
Eerste Rijk der Göktürken 552-581
Het eerste rijk der Göktürken duurde van 552 tot 581, waarna het uiteenviel in het Oostelijke Turkse kaganaat en het Westelijke Turkse kaganaat.
Oostelijke en Westelijke kaganaten In 581 viel het eerste rijk uiteen in het Oostelijke Turkse kaganaat en het Westelijke Turkse kaganaat.
Tweede Rijk der Göktürken 681-745
Zie ook Gökturks Orchoninscripties