Op 20 augustus 2009 werden er in Afghanistan presidentsverkiezingen gehouden, tegelijk met de verkiezingen voor de 34 provinciale vertegenwoordigende lichamen (shura's). Het was de derde keer na de verdrijving van de Taliban dat de Afghanen konden stemmen en de tweede keer dat zij hun president konden kiezen. Zo'n 17 miljoen burgers konden gaan stemmen op een van de 32 kandidaten,aanvankelijk waren er 41 kandidaten aangemeld waaronder de grootste kanshebber, zittend president Hamid Karzai (onafhankelijk), zijn grootste concurrent Abdullah Abdullah (Verenigd Nationaal Front), of de derde en vierde kanshebber, respectievelijk Ramazan Bashardost en Ashraf Ghani (beide onafhankelijk).
Herverkiezing president Karzai Karzai was bij de verkiezingen in 2004 tot president gekozen. Bij de verkiezingen in 2009 leek hij af te stevenen op een tweede ambtstermijn. Om direct gekozen te worden, moest de winnaar direct meer dan 50 procent van de uitgebrachte stemmen halen. Anders zou een tweede verkiezingsronde in oktober nodig zijn tussen de twee kandidaten die de meeste stemmen behaalden. De strijd om de meeste stemmen voor het presidentschap bleek zoals verwacht te gaan tussen Karzai en Abdullah."Karzai en Abdullah nek-aan-nek te midden van taliban-geweld", in dagblad Trouw, 26 augustus 2009 In de eerste gepubliceerde tussenstanden tijdens de tellingen leek de strijd om het presidentschap neer te komen op een nek-aan-nek-race tussen dit tweetal. In twee provincies, Bamyan en Daikondi, bleken zij echter door de "derde" kandidaat Bashardost te worden gepasseerd. De verkiezingen in het enerzijds door corruptie en anderzijds door terreur van islamitisch-fundamentalisten geteisterde land gingen gepaard met een geweldscampagne van de Taliban en met beschuldigingen over fraude: een opleving van juist het kwaad waartegen de strijd werd beschouwd als de inzet ervan. Van een nieuwe president werd immers alom verwacht dat deze een beter bestuur en vrede in het land zou brengen.
De periode direct na de dag van de verkiezingen werd gekenmerkt door een algemene onzekerheid, terwijl steeds meer verhalen over een oneerlijk verloop de kop opstaken. Er was twijfel aan de te verwachten verkiezingsuitslag, aan de regering, aan de veiligheidssituatie, terwijl in de commentaren in de westerse pers ook de twijfel klonk of de ISAF-missie nog wel moeite waard was. Eerst was er sprake van dat de uitslag nog wel "dagen" op zich zou laten wachten, en vervolgens, toen meer bekend werd over de klachten die waren ingediend over het verloop, zelfs "misschien maanden". Op 8 september 2009 was Karzai de voor zijn herverkiezing benodigde 50%-grens gepasseerd: na het tellen van 91,6 procent van de stemmen stevende hij af op een absolute meerderheid bij de presidentsverkiezingen. Indien hij die na het tellen van alle stemmen en na de eventueel noodzakelijke correcties wegens fraude zou weten te behouden, zou een tweede ronde overbodig zijn. De kiescommissie meldde dat Karzai op 54,1% stond en Abdullah op 28,3%. De kans dat Abdullah nog zover zou oprukken dat Karzai weer onder de 50%-grens zou zakken werd verwaarloosbaar geacht - een tweede ronde zou daarmee onnodig zijn en derhalve was Karzai zeker van zijn herverkiezing. De onafhankelijke klachtencommissie gelastte echter een hertelling in ten minste drie provincies."Rivalen eisen zege op; Uitslag verkiezingen laat nog dagen op zich wachten", in dagblad Trouw, 22 augustus 2009 "Tekenen van fraude in onveilige regio's; Afghanistan Waarnemers Europese Unie waren slechts in de helft van de provincies aanwezig", in NRC Handelsblad, 27 augustus 2009, pag. 5 "Een week vol twijfel in Afghanistan", in Nederlands Dagblad, 31 augustus 2009, pag. 7"Hertelling gelast in Afghanistan", in dagblad Het Parool, 9 september 2009. Gearchiveerd op 5 maart 2016.
De Amerikaanse ambassadeur Karl Eikenberry zou er bij Karzai op hebben aangedrongen de tussenstand niet aan te grijpen om de overwinning te claimen. Al snel na de verkiezingsdag kwamen uit alle delen van het land - maar vooral uit het zuiden en oosten waar Karzai zijn achterban heeft - berichten over verkiezingsfraude. De meeste meldingen waren gericht tegen Karzais campagneteam. Hoewel door velen verwacht was dat deze verkiezingen de democratie in het land zouden versterken, leek door alle twijfels over een eerlijk verloop ervan juist het tegengestelde bewaarheid te worden: zowel het imago van de democratie als de reputatie van Karzai kwamen geschonden uit de strijd.De zittende president zou zijn nieuwe termijn beschadigd en verzwakt ingaan: als iemand die zijn overwinning had geroofd, of hooguit als een bedelaar die zijn herverkiezing bij elkaar heeft kunnen rommelen dankzij een deal met de oppositie. De beloofde bestrijding van corruptie door een nieuwe regering onder zijn leiding zou nog minder geloofwaardig worden. "Fraude zet Afghanistan op scherp; Afloop verkiezingen kan legitimiteit van president en regering verder ondergraven", in dagblad de Volkskrant, 1 september 2009, pag. 5 "Karzai beschadigd en verzwakt na 'overwinning'", in dagblad de Volkskrant, 10 september 2009, pag. 5
De waarnemingsmissie van de EU verklaarde "zeer bezorgd" te zijn over de berichten over fraude. Volgens de missie zou in 2.451 van de getelde 18.877 kiesbureaus meer dan 90 procent van de stemmen naar één kandidaat gegaan: totaal ruim 566.000 stemmen. Nog eens 138.000 stemmen zouden afkomstig zijn uit stembureaus waar de opkomst de 100% overschreed."Meerderheid voor Karzai, winst onzeker; Tussenstand in Afghanistan", in NRC Handelsblad, 9 september 2009, pag. 5"President Karzai bijna herkozen", in dagblad de Volkskrant 9 september 2009, pag. 1"Karzai staat op winst maar race kan nog maanden duren", in dagblad Trouw, 9 september 2009
Terwijl de toenemende berichten over ten gunste van Karzai gepleegde fraude fnuikend waren voor het vertrouwen van westerse regeringen in de zittende president, kondigde hij aan dat hij indien hij zou worden herkozen als staatshoofd, "binnen honderd dagen" met de Taliban wilde gaan onderhandelen. Voorwaarde zou zijn dat zij alle banden met Al Qaida zouden verbreken en de Afghaanse grondwet respecteren. Hij zei dit in een interview waarin hij verzekerde "geen marionet van de Verenigde Staten" te zullen zijn."Karzaï : «Je ne serai pas une marionnette des États-Unis»" in dagblad Le Figaro, 7 september 2009. Gearchiveerd op 13 april 2021."Karzai wil snel met taliban gaan praten", in Nederlands Dagblad, 8 september 2009, pag. 5
Betekenis De ambtstermijn van de zittende president Karzai was op 22 mei 2009 afgelopen. Volgens de Afghaanse grondwet moesten er dan in april 2009 nieuwe verkiezingen worden gehouden. Volgens de kieswet was het echter mogelijk die uit te stellen bij een gebrek aan veiligheid of wegens logistieke problemen.
Lange tijd bleef echter onduidelijk of de verkiezingen wel konden doorgaan, en op welke datum ze dan zouden plaatsvinden. Volgens alle voorafgaande beschouwingen was de inzet hoog: indien deze verkiezingen niet zouden doorgaan, zou het Westen hebben gefaald in het "Petersberger Prozess" dat op de Internationale Afghanistan-conferentie te Bonn in 2001 was uitgestippeld: het leggen van de basis van een levensvatbare democratische staatsordening na de verdrijving van de Taliban.
Door de wereldgemeenschap die bij de Internationale Afghanistan-conferentie te Den Haag op 31 maart 2009 steun aan Afghanistan toezegde, werd er niet aan getwijfeld of de verkiezingen konden doorgaan. Althans niet openlijk. Uit- of afstel van de verkiezingen, symbool bij uitstek voor de democratie, zou de erkenning betekenen dat het Westen heeft gefaald. Daardoor werd er veel waarde gehecht aan het voor een hoge prijs, nagenoeg "koste wat 't kost", doorgaan van deze verkiezingen. “De democratie zal overwinnen in Afghanistan”, in dagblad de Volkskrant, d.d. 18 augustus 2009, pag. 9
Alleen door grootschalige fraude te plegen zou Karzai aan de macht kunnen blijven, zo was reeds ruime tijd voor de verkiezingen geopperd. Ook dat was een onwenselijk scenario. Naar verluidt zouden Karzais adviseurs daarom voorstander zijn van een nieuwe loya jirga. Tijdens een dergelijke grote bijeenkomst van stammenleiders zou de nieuwe president kunnen worden gekozen, evenals in 2002. “Verkiezingen die móeten plaatsvinden”, in dagblad de Volkskrant, d.d. 11 oktober 2008, pag. 7
januari 2009: uitstel In kringen rond president Karzai werd najaar 2008 naar verluidt gesproken over een mogelijk uitstel van de verkiezingen. Indien de verkiezingen namelijk, in verband met de veiligheidssituatie, niet in het zuiden van het land zouden kunnen worden gehouden, of slechts gedeeltelijk, dan viel te verwachten dat Karzai een enorm aantal stemmen van Pashtuns, zijn etnische achterban, zou ontberen. Dan zou bijvoorbeeld een Tadzjiek uit het noorden aan de macht kunnen komen, wat dan voor een groot deel van het land onaanvaardbaar zou kunnen zijn.
In januari 2009 werd door de nationale kiescommissie besloten wegens de slechte veiligheidssituatie de verkiezingen uit te stellen van april naar 20 augustus. Dat zou de NAVO-stabilisatiemacht ISAF voldoende tijd moeten geven om militaire versterkingen te sturen die de verkiezingen zouden moeten beveiligen.
Het hoofd van de Verkiezingscommissie Azizullah Lodin verklaarde eind januari 2009 dat het parlement nu moest voorkomen dat er een machtsvacuüm zou ontstaan tussen mei en augustus. Lodin merkte ook op dat de verkiezing mede was uitgesteld wegens financiële en logistieke problemen. Ook zou het onmogelijk zijn om stembussen naar de berggebieden te brengen tijdens het vroege voorjaar, als de sneeuw smelt en er op vele plaatsen in het land overstromingen ontstaan.
In de periode van het uitstel zouden extra buitenlandse troepen naar Afghanistan komen. Gehoopt werd dat het daardoor in augustus veiliger zou zijn.
Tegelijkertijd met de bekendmaking van het uitstel waarschuwde het Internationale Instituut voor Strategische Studies in Londen voor toenemend geweld in het land. "De integriteit van de hele internationale missie staat op het spel. Er is een risico dat het onmogelijk blijkt verkiezingen te houden, of dat de opkomst zo laag is dat de stembusgang ongeldig is."“Verkiezingen Afghanistan in augustus; Uitstel wegens slechte veiligheid”, in NRC Handelsblad, d.d. 29 januari 2009, pag. 5“Afghaanse presidentsverkiezingen uitgesteld”, in dagblad Trouw, d.d. 30 januari 2009, pag. 10-11
Voorjaar 2009: constitutionele crisis Nadat de kiescommissie in januari 2009 het uitstel van de verkiezingen had bekendgemaakt, ontstond er begin maart 2009 een constitutionele crisis, doordat Karzai middels een presidentieel decreet de verkiezingen ineens weer wilde vervróegen van 20 augustus naar 21 april. De kiescommissie had gesteld dat wanneer er in april verkiezingen zouden zijn, "er geen sprake van is dat aan belangrijke principes als algemene toegankelijkheid, eerlijkheid en transparantie voldaan wordt". Volgens de kieswet dienden verkiezingen uiterlijk 140 dagen van tevoren uitgeschreven te worden. De nieuwe verkiezingsdatum 21 april was reeds over 52 dagen.
Karzais plotselinge ommezwaai kwam volgens een woordvoerder na gesprekken met het Afghaanse Hooggerechtshof. Dat zou de president opmerkzaam hebben gemaakt op de 'dertig tot zestig dagen-bepaling' in artikel 61 van de in 2004 aangenomen constitutie.
Het decreet leidde tot fel protest: indien andere kandidaten onvoldoende tijd zouden hebben om campagne te voeren, zou de zittende president een voorsprong hebben om het electoraat te bereiken. Daarmee rees een conflict dat de legitimiteit van de komende stembusgang bedreigde: mislukte verkiezingen zouden de veiligheidssituatie in het land verder kunnen destabiliseren, terwijl de publieke opinie juist grotendeels neigde naar politieke verandering.