thumb|Bioscoopjournaal uit 1937. De secretaris van de Koninklijke Nederlandsche Automobiel Club (KNAC), B.Ph. Van Harinxma thoe Slooten kondigt de oprichting aan van het "Legioen der Welwillende Weggebruikers" om de hoffelijkheid in het verkeer te vergroten, zodat de veiligheid op straat zal worden verhoogd. thumb|Bioscoopjournaal uit 1938. Lerares geeft schoolkinderen verkeersles mbv een maquette. thumb|Bioscoopjournaal uit 1948. De Amsterdamse verkeersagent Piet Klerk leert weggebruikers correct verkeersgedrag. start=0:01|thumbtime=0:09|thumb|Bioscoopjournaal uit juni 1949. Beelden van de Veilig Verkeersactie 1949 die zich speciaal op kinderen richt. thumb|Bioscoopjournaal uit 1973. Aandacht voor de toenemende aantallen verkeersslachtoffers onder kinderen. Kleuters krijgen op een kleuterschool in Enschede van de politie verkeersles door middel van poppenkast met Jan Klaassen. Verkeersveiligheid refereert naar de mate waarin iedereen veilig kan deelnemen aan het verkeer. Als men over het thema 'Verkeersveiligheid' heeft, dan spreekt men over verkeersveiligheidsbeleid.
Algemeen Verkeersveiligheid bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste gaat verkeersveiligheid over verkeersslachtoffers als gevolg van bijvoorbeeld ongelukken. Ten tweede gaat verkeersveiligheid over zogenaamde verdrongen mobiliteit. Het gaat hierbij om weggebruikers die door verkeersdreiging (denk aan slechtzienden die niet goed auto's kunnen zien aankomen) of beperkingen van de infrastructuur (zoals het ontbreken van een stoep) niet (goed) kunnen gaan en staan waar ze willen.
Drie factoren bepalen de verkeersveiligheid: De bestuurder (o.a. rijgedrag en de rijvaardigheid) Het voertuig (soort voertuig en veiligheidssystemen) De weg (bijv. veilige inrichting)
Het bevorderen van de verkeersveiligheid kan op een aantal manieren: Actieve veiligheid, dat wil zeggen alle maatregelen op een rond een voertuig om de kans op een ongeval te beperken. Passieve veiligheid, alle maatregelen om de gevolgen van een ongeval te beperken. Erik Asmussen, grondlegger van de wetenschappelijke benadering, eerste hoogleraar verkeersveiligheid aan de Technische Universiteit Delft en daarvoor lang directeur van de SWOV introduceerde een systeembenadering waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen Veilige inrichting van de weg (engineering). Handhaving van verkeersregels (enforcement). Publieksvoorlichting en educatie (education). thumb|250px|Een verkeersongeval in Poggiardo
Algemene statistieken In de twintigste eeuw heeft het verkeer wereldwijd circa 30 miljoen slachtoffers geëist. In het jaar 2000 stierven een half miljoen mensen door verkeersongelukken, van wie 45.000 in de Europese Unie. In de klasse 15-24 jaar is het naast zelfmoord de belangrijkste doodsoorzaak (bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek).
Ontwikkelingen in Europa Tussen 1970 en 2000 is in Europa het verkeersvolume (aantal gereden kilometers in het verkeer) ongeveer verdubbeld. Dankzij veiligere auto's, betere rijopleiding, en veiliger infrastructuur is het aantal slachtoffers in dezelfde periode gehalveerd.
Evolutie verkeersdoden per miljoen inwoners in de EU (Europese Commissie, april 2014) Persbericht:
Land Doden per miljoen 2001 Doden per miljoen 2013 Index 2001 Index 2013 Roemenië 109 92 100 84 Polen 145 87 100 60 Luxemburg* 159 87 100 55 Letland 236 86 100 36 Kroatië 146 86 100 59 Litouwen 202 85 100 42 Bulgarije 124 82 100 66 Griekenland 172 81 100 47 Tsjechië 130 63 100 48 België 145 65 100 45 Portugal 163 62 100 38 Estland 146 61 100 42 Slovenië 140 61 100 44 Hongarije 121 59 100 49 Italië 125 58 100 46 Oostenrijk 119 54 100 45 Malta* 41 54 100 132 Cyprus 140 53 100 38 EU - Totaal 113 52 100 46 Frankrijk 134 50 100 37 Finland 84 48 100 57 Slowakije 114 42 100 37 Ierland 107 42 100 39 Duitsland 85 41 100 48 Spanje 136 37 100 27 Nederland 62 34 100 55 Denemarken 81 32 100 40 Verenigd Koninkrijk 61 29 100 48 Zweden 66 28 100 42
Voor Luxemburg en Malta zijn deze berekende cijfers, gezien het beperkte aantal inwoners, van jaar tot jaar soms onderhevig aan grote schommelingen en dus met enige voorzichtigheid te benaderen.
Ontwikkelingen wereldwijd thumb|Snelheidsmeter op het platteland van Brazilië, 2008. thumb Nederland is wereldwijd een van de veiligste landen. Slachtoffers per miljard gemotoriseerde voertuigkilometers (IRTAD, International Road Traffic and Accident Database) in een groot aantal landen: Jaar Land IRTAD 2005 Australië 7,88 2006 Oostenrijk 8,87 2006 België 11,09 2005 Canada 9,15 2005 Tsjechië 25,59 2004 Denemarken 7,70 2005 Finland 7,33 2006 Frankrijk 8,48 2006 Duitsland 7,48 1998 Oost-Duitsland 21,37 1998 West-Duitsland 10,69 2006 Groot-Brittannië 6,21 1998 Griekenland 26,73 2006 IJsland 10,88 2001 Ierland 10,86 2005 Japan 10,32 2007 Nederland 4,97 2000 Nieuw-Zeeland 12,42 1998 Noord-Ierland 10,36 2005 Noorwegen 6,13 2000 Slowakije 46,86 2005 Slovenië 16,62 2005 Zuid-Korea 18,29 2006 Zweden 5,91 2006 Zwitserland 5,87 1998 Verenigd Koninkrijk 7,56 2005 Verenigde Staten van Amerika 9,03
Nederland In 2022 waren er 745 verkeersdoden te betreuren (42,3 doden per miljoen inwoners) en in 2021 raakten ongeveer 22.700 mensen ernstig gewond. Dat zijn bijna 2 doden en ongeveer 60 ernstig gewonden per dag. Het aantal doden is de afgelopen jaren toegenomen, nadat het van piekjaar 1972 met 3267 doden tot 570 was gedaald in 2014 (-82,5%). Het aantal ernstig gewonden is de laatste jaren toegenomen. Met name oudere fietsers komen vaker in het ziekenhuis terecht. De helft van alle ernstig gewonden zijn fietsers.
Deze grafiek geeft de evolutie weer van het jaarlijks aantal verkeersdoden in Nederland sinds 1972
Jaar 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Aantal ernstig gewonden 16.510 16.010 16.090 16.520 16.180 16.000 15.420 16.640 17.610 18.880 19.100 19.700 19.500 18.800 20.700 21.300 21.400 20.800 21.700 21.400
De overheid en een aantal maatschappelijke organisaties hebben zich als doel gesteld om het aantal doden en ernstig gewonden in 2020 terug te dringen tot maximaal 500 verkeerdoden en 10.000 ernstig gewonden.SWOV: Maximaal 500 verkeersdoden in 2020: waarom eigenlijk niet?IenMSWOV: https://www.swov.nl/feiten-cijfers/factsheet/verkeersdoden-nederland Factsheet verkeersdodenANWB
België België heeft een slechte reputatie op het vlak van verkeersveiligheid met 5,7 verkeersdoden per honderdduizend inwoners in 2016. Voor Vlaanderen is dit 4,9 per honderdduizend en voor Wallonië 8,4. Opvallend hierbij is dat het totaal aantal verkeersslachtoffers (doden, licht en zwaargewonden) regionaal en zelfs per provincie vrijwel evenredig is met het aantal inwoners, dit is echter helemaal anders voor het aantal verkeersdoden. Hier valt op dat de minst bevolkte en tevens grootste provincies uitzonderlijk meer doden te betreuren hebben. Het blijkt zelfs dat de wegen in de Belgische Provincie Luxemburg het dodelijkst zijn van heel de Europese Unie: in '95 vielen er 100 verkeersdoden, een stijging met 11% in vergelijking met 1989. Per honderdduizend inwoners betekent dit een dodencijfer van 41,6 voor Luxemburg, een absoluut record (bron: Eurostat). Over de periode 1995 - 2015 is dit aantal wel al teruggelopen tot 21,2 maar hiermee toch nog steeds vijf maal hoger dan in de provincie Antwerpen.
De meest recente cijfers (2024) zijn als volgt: België: 38,8 doden per miljoen inwoners Vlaanderen: 36,5 doden per miljoen inwoners Brussel: 8,0 doden per miljoen inwoners Wallonië: 53,4 doden per miljoen inwoners
Verkeersonveiligheid kunnen we ook uitdrukken als aantal doden per miljard afgelegde kilometers. In 2012 bedroeg dit cijfer in België 7,7 doden per miljard voertuigkilometer.
Deze grafiek geeft de evolutie weer van het jaarlijks aantal verkeersdoden in België sinds 1972
In België lag het aantal verkeersdoden nooit hoger dan in 1972, de daling die zich vanaf dan inzet was onder meer het gevolg van de invoering van wetgeving met betrekking tot de verkeersveiligheid (o.a. gordelplicht voorin en later ook achterin, snelheidsbeperkingen, alcohollimiet), verbetering van de weginfrastructuur (o.a. uitbreiding snelwegennet, bouw rotondes) en de veiligheidsuitrusting van de voertuigen (ABS, airbags etc). Over de periode 1972-2022 verdriedubbelde het aantal personenwagens op de weg (van +/- 2 miljoen naar +/- 6 miljoen) terwijl het aantal verkeersdoden daalde met 82,5%.
België: Verkeersslachtoffers per Gewest en Provincie in 2013 Regio ProvincieLetsel Ongeval AantalSlachtoffers AantalDoden AantalOngeval Risico*Ongeval Ernst*Doden per 100.000 inwonersDoden per miljard reiziger kilometerAandeel inwonersAandeel SlachtoffersAandeel DodenPositieve Alcoholtest* Antwerpen7.1419.3778311,64,616,2%17,1%11,5%9,7% Oost-Vlaanderen7.0089.1097711,05,313,2%16,7%10,6%10,7% West-Vlaanderen5.1236.6599718,98,310,6%12,2%13,4%12,0% Vlaams-Brabant3.5764.7996518,25,99,9%8,8%8,9%10,9% Limburg3.3144.6596218,717,37,7%8,5%8,6%9,3% Vlaanderen26.16334.60338438214,76,04,457,5%63,3%53,0%10,6% Brussel3.5834.324247956,72,14,110,4%7,9%3,3%10,5% Henegouwen4.0235.49910826,98,112,0%10,1%14,9%17,5% Luik3.6564.9828423,07,79,8%9,1%11,6%14,8% Namen1.6792.3726739,913,94,4%4,3%9,3%14,6% Waals-Brabant1.1751.5271714,54,43,5%2,8%2,4%16,5% Luxemburg1.0011.3854040,014,52,5%2,5%5,5%17,9% Wallonië11.53415.76531627327,48,95,332,1%28,8%43,7%16,3% België41.27954.69172435617,56,54,7100%100%100%12,1%
Bronnen: BIVV Statistische analyse van de in 2012 geregistreerde verkeersongevallen met doden of gewonden en statbel.fgov.be
Ongevalrisico: wordt gedefinieerd als het aantal letselongevallen per miljard voertuigkilometer. Ongevalernst: wordt gedefinieerd als het aantal doden per 1.000 letselongevallen. Positieve Alcoholtest: het gaat om de ademtest uitgevoerd bij autobestuurders betrokken bij letselongevallen, exclusief de overleden en zwaargewonde bestuurders waar dit niet mogelijk was. Voor België ging het om slechts 69% van de bestuurders, in Vlaanderen om 74%, in Wallonië om 62% en in Brussel om 59%. Het aantal bestuurders onder invloed bij letselongevallen zal in werkelijkheid dus nog hoger liggen.
België: Evolutie verkeersdoden volgens type weggebruiker Type 2005 Aantal 2010 Aantal 2013 Aantal 2005 Index 2010 Index 2013 Index 2005 Aandeel 2010 Aandeel 2013 Aandeel Personenwagen 624 443 340 100,0 71,0 54,5 57,3% 52,7% 47,0% Motor 125 102 102 100,0 81,6 81,6 11,5% 12,1% 14,1% Bromfiets 30 22 13 100,0 73,3 43,3 2,8% 2,6% 1,8% Fiets 71 70 73 100,0 98,6 102,8 6,5% 8,3% 10,1% Voetganger 108 106 99 100,0 98,1 91,7 9,9% 12,6% 13,7% Andere* 70 56 63 100,0 80,0 90,0 6,4% 6,7% 8,5% Onbekend 61 42 34 100,0 68,9 55,7 5,6% 5,0% 4,7% Totaal 1.089 841 724 100,0 77,2 66,5 100,0% 100,0% 100,0%
Andere: Bus, vrachtwagen, bestelwagen, tractor
Opvallend in deze statistiek is dat de daling van het totaal aantal dodelijke slachtoffers belangrijke verschillen aan het licht brengt volgens het type weggebruiker. Vooral de kwetsbare weggebruikers (fietsers en voetgangers) kennen geen of slechts een beperkte daling, dit geldt ook in mindere mate voor motorrijders. Het aandeel van fietsers en voetgangers is daardoor toegenomen van 16,4% naar 23,8%. In Vlaanderen waar 90% van alle dodelijke fietsongevallen gebeuren bedraagt dit aandeel in 2013 zelfs bijna 29%. Vlaanderen kent wel een veel sterkere daling voor personenwagens, met 140 doden in 2013 ligt het aantal zelfs ver onder de 190 doden in Wallonië, ook al heeft het bijna dubbel zoveel inwoners.
Verkeersonveiligheid oorzaken, ontwikkelingen en beleid Oorzaken, risicoverhogende omstandigheden, subjectieve veiligheid en beleid De verkeersonveiligheid wordt in Nederland erkend als een maatschappelijk probleem. Velen vinden dat de huidige omvang van de verkeersonveiligheid onacceptabel hoog is. Deze interesse in het verkeer speelt zich af van landsniveau tot gemeentelijk niveau.