Rotterdam () is een havenstad in het westen van Nederland, in de provincie Zuid-Holland. Met inwoners () is het de op een na grootste stad van Nederland qua inwoneraantal, na Amsterdam. De gehele gemeente Rotterdam telt inwoners en de nog grotere metropoolregio Rotterdam Den Haag telt meer dan 2,4 miljoen inwoners. Deze regio maakt op haar beurt deel uit van de Randstad, de verstedelijkte conurbatie in het westen van Nederland.
Rotterdam dankt zijn naam aan een dam in de rivier de Rotte. De stad ligt aan de rivier de Nieuwe Maas, gevoed door water van de Rijn. De haven van Rotterdam was lange tijd de grootste ter wereld en is nog de grootste en belangrijkste van Europa. Het havengebied strekt zich uit over een lengte van 40 kilometer en is een logistiek en economisch centrum.Economische kerngegevens Rotterdam 2012 rotterdam.nl Mede vanwege de havenindustrie heeft Rotterdam het imago van een arbeidersstad en kent de stad een diverse bevolking.
Nadat de historische binnenstad grotendeels verwoest werd door een Duits oorlogsbombardement in 1940, is Rotterdam een bakermat voor vernieuwende architectuur, waaronder de Erasmusbrug, de Kubuswoningen en een groot aantal wolkenkrabbers. Bekendheid geniet de stad daarnaast vanwege de Erasmus Universiteit, de kunstcollecties van Museum Boijmans Van Beuningen en de Kunsthal, en voetbalclubs Sparta, Excelsior en Feyenoord. In januari 1948 kreeg Rotterdam van koningin Wilhelmina toestemming de spreuk Sterker door strijd onder het gemeentewapen te voeren.
Geschiedenis
Ontstaan en opkomst Sinds de negende eeuw lag op de plaats van het stadscentrum van Rotterdam de nederzetting Rotta. Deze werd in de twaalfde eeuw onbewoonbaar door overstromingen van de rivier Rotte. Omstreeks 1270 werd in de Rotte een dam gelegd op de plek waar de Hoogstraat de Rotte kruist. Hieraan ontleent Rotterdam zijn naam. Rond deze dam ontstond een nederzetting waar men in eerste instantie leefde van visserij. Al snel werd het een handelsplaats en ontstonden de eerste havens.
links|miniatuur|Stadsrechtencharter van Rotterdam van 1340.
Op 17 maart 1299 kreeg Rotterdam van graaf Jan I van Holland stadsrechten. In het verleden werd er algemeen van uitgegaan dat die datzelfde jaar, na de dood van Wolfert I van Borselen (de voogd van Jan I) en Jan I zelf, zijn herroepen. Die visie is niet meer gangbaar.Een soortgelijke situatie deed zich voor in Beverwijk. Ook Rotterdam wordt expliciet behandeld in G.P. Alders, J.G. Kruisheer, A. Schweitzer, J. van Venetien, Het ontstaan van Beverwijk als stedelijke nederzetting, Verloren, Hilversum, 1998, p. 41–42 Hoe het ook zij, op 7 juni 1340 verleende graaf Willem IV van Holland (opnieuw) stadsrechten. In 1358 kreeg de stad toestemming van Albrecht van Beieren om verdedigingswerken rondom Rotterdam te bouwen. Als eerste waren dat vestingsingels en houten palissades, die geleidelijk werden vervangen door een stenen stadsmuur. Begin 16de eeuw was de stenen stadsmuur rondom de hele stad voltooid.
Jonker Frans van Brederode speelde tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten tussen 1488 en 1490 voor Rotterdam een belangrijke rol. Door de oorlogen was de positie van Rotterdam als zijn uitvalsbasis in vergelijking met de omliggende steden enorm versterkt. Zo had het nabijgelegen Delft door hem vrijwel al zijn schepen verloren en Gouda de helft van de huizen. Dankzij jonker Frans werd Rotterdam definitief een stad van betekenis in Holland.
Tussen 1449 en 1525 bouwde men de laat-gotische Sint-Laurenskerk. In het middeleeuwse Rotterdam was dit het enige stenen gebouw. Het was een ambitieus project: Rotterdam bestond destijds uit ongeveer 1200 huizen.thumb|links|De bestorming van Rotterdam in 1572, tijdens de Tachtigjarige Oorlog. In 1572 werd Rotterdam geplunderd door troepen van de stadhouder van de Spaanse koning, de Henegouwer Maximiliaan van Hénin-Liétard. In 1573 koos de stad de kant van de Nederlandse Opstand. De stad had toen ongeveer 10.000 inwoners. Aan het eind van de 16e eeuw liet Johan van Oldenbarnevelt, die van 1576 tot 1586 raadpensionaris van de stad was, de Rotterdamse haven verder uitbouwen, waarmee de grondslag werd gelegd voor de belangrijke plaats die deze stad zich in de zeehandel zou verwerven. Bij de volkstelling van 1622 was het aantal inwoners gegroeid tot ongeveer 20.000. Tegen het eind van de 17e eeuw zouden het er zelfs 50.000 zijn. thumb|links|Stadsgezicht met op de achtergrond de toren van de Laurenskerk (ca. 1660). Desondanks breidde de stad zich niet uit buiten zijn wallen en singels. De min of meer driehoekige ruimte tussen Coolsingel, Goudsesingel en de Nieuwe Maas bedroeg niet meer dan 140 hectare, dus de stad raakte overbevolkt. Pas na 1825 zou zij zich buiten deze enge grenzen gaan uitbreiden.
thumb|Witte schotel U.S.A. BICENTENNIAL TOWN OF ROTTERDAM, N.Y. 1776–1976 met in zwart wapen en stadsgezichten. In 1661 stichtten landverhuizers onder leiding van Arant Van Curler, die vanuit Rotterdam vertrokken waren, de stad Rotterdam in Schenectady County in de staat New York in de Verenigde Staten van Amerika. In 1942 nam zij het wapen over van het oorspronkelijke Rotterdam, samen met het motto 'Sterker door strijd'.
Van de 17e tot de 19e eeuw voeren Nederlandse schepen met slaven van Afrika naar Suriname en de Nederlandse Antillen, waar deze werden geruild voor goederen die onder meer naar Rotterdam werden verscheept.Slavernijmonument: zwaar onderwerp, licht materiaal, 24 juni 2015 In deze trans-Atlantische slavenhandel speelde de Rotterdamse firma Coopstad en Rochussen, na de Middelburgsche Commercie Compagnie de grootste slavenhandelsmaatschappij van Nederland, een rol.Rotterdamse slavenhandel in de 18e eeuw, 17 juni 2013
Periode 1800–1940
In de 19e eeuw werd de positie van Rotterdam als internationale haven bedreigd door de verzanding van de voornaamste verbindingen met zee, eerst het Scheur en daarna de Brielse Maas. Om dit probleem het hoofd te bieden, werd tussen 1827 en 1830 onder koning Willem I (waarschijnlijk aanvankelijk "om met deze verbinding tusschen de marinewerf te Rotterdam en de oorlogshaven Hellevoetsluis de belangen van de oorlogsvloot te dienen")Gedenkboek van de Kamer van Koophandel en Fabrieken Rotterdam 1803–1928 door het eiland Voorne het Voornse kanaal gegraven, tussen Rotterdam en Hellevoetsluis. Naarmate de grootte der zeeschepen in de 19e eeuw meer en meer toenam, bleek dit kanaal evenwel niet aan de behoeften te voldoen. Ingenieur Pieter Caland ontwierp een ambitieus plan voor een nieuwe verbinding met de Noordzee. In 1866 werd begonnen met de uitvoering hiervan. Tussen 1866 en 1872 werd de Nieuwe Waterweg gegraven. Hierdoor ontstond samen met het Scheur en de Nieuwe Maas een directe scheepvaartverbinding tussen Rotterdam en de Noordzee bij de Hoek van Holland. Na het openstellen van de Nieuwe Waterweg begon de onstuimige groei van Rotterdam. Er werden verschillende nieuwe havens aangelegd, waardoor de werkgelegenheid enorm toenam. Dit trok arbeiders uit alle windstreken aan.
Stadsgroei 1860–1914 thumb|Delftsevaart met op de achtergrond de Laurenskerk (1890–1905). De stad breidde op twee manieren uit: door annexatie van omliggende gemeenten en door de bouw van nieuwe wijken. De eerste golf van annexaties vond plaats aan het einde van de negentiende eeuw met Delfshaven (1886), Kralingen, een deel van Overschie en Charlois in 1895.
De havens werden in hoog tempo uitgebreid, onder invloed van mensen als Lodewijk Pincoffs en G.J. de Jongh. Steeds meer havens werden aangelegd, zoals de Rijn-, de Maas- en de Waalhaven. Aangetrokken door de werkgelegenheid die hieruit voortvloeide, verhuisden veel boeren, vooral uit Noord-Brabant, naar de stad. De heersende landbouwcrisis versterkte dit effect. Voor de nieuwkomers werden snel rijen goedkope woningen in elkaar gezet, vooral op Zuid, op de linker Maasoever, die daardoor al snel de boerenzij werd genoemd. Tussen 1880 en 1900 groeide de bevolking snel van 160.000 naar 315.000.
Het centrum van Rotterdam kreeg ondertussen meer allure. De stadswallen waren al enige tijd daarvoor afgebroken, maar de vesten en singels, die eveneens deel uitmaakten van vroegere verdedigingswerken, lagen er nog. Deze werden rond deze tijd gedempt om meer ruimte te maken, onder meer voor het toegenomen verkeer. Ook de Binnenrotte wordt gedempt, voor de aanleg van het Luchtspoor. Havenbaronnen en gemeente investeerden in prestigieuze gebouwen. Zo werd in 1879 werd de luxe winkelgalerij De Passage geopend. En in 1908 opent het bijzondere Station Hofplein en Café Loos aan het drukke vooroorlogse Hofplein. Ook de stadsuitbreiding gaat door. Aan het einde van de 19e eeuw begon de bouw van het Oude Westen, het Oude Noorden en Crooswijk. Vanaf 1900 begint de bouw van Middelland en het Nieuwe Westen.
Spionage tijdens de Eerste Wereldoorlog Gedurende de Eerste Wereldoorlog (1914–1918) was Rotterdam een spionnenstad vanwege de Nederlandse neutraliteit en de gunstige ligging tussen Engeland, Duitsland en bezet België.Edwin Ruis, Spionnennest 1914-1918 (Meppel 2012) Al voor de oorlog begon, hadden buitenlandse geheime diensten Rotterdam als basis gekozen. De Britse geheime dienst hield kantoor op de burelen van de Uranium Steamship Company aan de Boompjes. De Duitse geheime diensten werden geleid vanuit het Keizerlijke Duitse consulaat-generaal in het Witte Huis. Er waren heel wat Nederlanders actief op het gebied van (contra)spionage. De Nederlandse regering kon dan wel neutraal zijn, niet iedere burger trok zich daar iets van aan. Een gedoogbeleid, gecombineerd met de eerder genoemde gunstige ligging, maakte van Rotterdam het grootste spionnennest van de Eerste Wereldoorlog.
Stadsgroei 1914–1940 Vanaf ongeveer 1914 begon de verdere uitbreiding naar het westen, met achtereenvolgens Spangen, het Witte Dorp en Oud-Mathenesse. Ook wordt in 1914 Hoek van Holland ingelijfd. In 1920 zou de bevolking zelfs al iets boven de 500.000 inwoners bedragen. In 1933 worden Pernis en Hoogvliet geannexeerd; in 1934 volgt de gemeente Hoogvliet.
Ook de vernieuwing van het centrum gaat door. Tussen 1913 en 1921 wordt de Coolvest gedempt en de Zandstraatbuurt gesloopt. Hier wordt de ruime Coolsingel-boulevard gerealiseerd. Met een nieuw stadhuis en een monumentaal hoofdpostkantoor. In 1930 opent het moderne Bijenkorf-gebouw van de architect Dudok. En tussen 1936 en 1940 wordt het modernistische nieuwe Beursgebouw gerealiseerd.
Tweede Wereldoorlog 1940–1945
thumb|Centrum van Rotterdam na het puinruimen. Alles veranderde op 14 mei 1940. Nederland was op dat moment al vijf dagen in oorlog. Reeds op de eerste dag landden er vele Duitse parachutisten en luchtlandingstroepen rond Rotterdam-Zuid. Ook het Noordereiland was bezet. Het Nederlandse garnizoen, aangevoerde infanterie en onderdelen van het Korps Mariniers hielden echter de Maasoever en Maasbruggen voortdurend onder schot, waardoor het de Duitsers niet lukte om het centrum te bereiken. Na enkele dagen hevige gevechten rond de brug stuurden de Duitsers in de ochtend van 14 mei een onderhandelaar. Er werd gedreigd met de vernietiging van de stad. De Duitsers bleken weinig geduld te hebben: om het verzet te breken besloten de nazi's hun dreigement uit te voeren.