Plato (Oudgrieks: , Platon, breed, brede schouders, Athene of Aegina, ca. 428/427 v.Chr. – Athene, 348/347 v.Chr.) was een Griekse filosoof. Er is vanwege het beperkte aantal bronnen niet veel over Plato's jeugd bekend. Hij stamde uit een welgestelde familie en zijn vader zorgde ervoor dat hij van vooraanstaande leraren les kreeg.
Plato was de tweede van het bekende trio Oudgriekse wijsgeren Socrates, Plato en Aristoteles, van wie wordt gezegd dat ze de filosofische grondslagen hebben gelegd van de westerse cultuur. Encyclopædia Britannica. Plato, 2002.
Introductie Iets zinnigs vertellen over het leven van Plato blijft een hachelijke zaak. Alles staat of valt immers met de betrouwbaarheid van de bronnen waar we over beschikken. Welke zijn die bronnen dan wel? in de eerste plaats Plato's leerling en tijdgenoot Aristoteles, waarschijnlijk de betrouwbaarste bron waarover we beschikken. Hij geeft ons informatie over Plato's intellectuele achtergrond. Van hem weten we bijvoorbeeld dat Plato beïnvloed was door de heraclitische filosoof Cratylus (en natuurlijk door Socrates) (Met. 987a32-b10) en geïnteresseerd was in zijn voorgangers, de natuurfilosofen. Diogenes Laërtius (200 na Chr.) citeert in zijn 'Levens' onder meer Speusippus, Plato's neef, over het verhaal met de bijen. De 'Levens' staan echter vol roddels, legendes en fictie, wat het tot een weinig betrouwbare bron maakt. Daarbij komt dan nog dat Diogenes Laërtius zijn 'Levens van belangrijke filosofen' zo'n 600 jaar na Plato schreef.Heel wat 'feiten' over Plato zijn ons zo via Laërtius overgeleverd. Dat zijn naam eerst Aristocles was, die later veranderd werd naar Plato omwille van de breedte van zijn schouders of zijn breedvoerige spreekstijl, dat hij een goede worstelaar was, poëzie schreef die hij verbrandde toen hij Socrates ontmoette, aan drie veldslagen deelnam, dat hij een wat dunne stem had, dat hij naar Cyrene reisde en met Egyptische priesters converseerde, dit alles waren beweringen van Diogenes Laërtius. de 'Brieven van Plato' worden inmiddels voor het grootste deel niet meer aan hem toegeschreven en blijven dus een verdachte bron van informatie. Zelfs de 'Zevende Brief',De Zevende Brief is een literaire en filosofische tekst uit het midden van de 4e eeuw v.Chr. (ca. 360 v.Chr.) Veel hedendaagse onderzoekers zijn geneigd om de authenticiteit van deze brief te ondersteunen en geloven dat hij ofwel door Plato zelf is geschreven ofwel door een student van hem die een directe kennis had van de gebeurtenissen die erin worden beschreven. die wel authentiek lijkt en vertelt over Plato's bemoeienis met de politiek van Syracuse in Sicilië. Plato verwijst voor de rest heel weinig naar zichzelf. Een uitzondering daarop zijn de dialogen Apologie van Socrates (38b6) en de Phaedo (59b10)
Weinig is dus bekend over Plato's vroege leven en scholing vanwege de schaarse verslagen die daarover te vinden zijn. Wat wel vaststaat, is dat de filosoof tot een van de rijkste en meest politiek actieve gezinnen in Athene behoorde. Antieke bronnen beschrijven hem als een pientere hoewel bescheiden jongen die uitmuntte in zijn studie. Zijn vader deed er alles aan om zijn zoon een goede opleiding te bezorgen en Plato moet dus onderwezen zijn in grammatica, muziek,Onder 'muziek' moet hier verstaan worden 'muzische vakken', waaronder niet alleen poëzie en muziek vielen, maar bijvoorbeeld ook meetkunde. gymnastiek en filosofie door enkele van de meest vooraanstaande docenten van zijn tijd.
Geboortedatum en geboorteplaats De exacte geboortedatum van Plato is niet bekend. Zich baserend op oude bronnen, schatten de meeste moderne geleerden dat Plato werd geboren tussen 428 en 427 v.Chr. De grammaticus Apollodorus betoogt in zijn Kronieken dat Plato werd geboren in het eerste jaar van de achtentachtigste Olympiade (427 v.Chr.), op de zevende dag van de maand Thargelion; volgens deze traditie werd de god Apollo geboren op deze dag.Diogenes Laërtius, Leven van Plato, II Volgens een andere biograaf, Neanthes, was Plato vierentachtig bij zijn overlijden. Als wij Neanthes' versie aanvaarden, was Plato zes jaar jonger dan Isocrates, waardoor het aannemelijk is dat hij geboren werd in het tweede jaar van de 87e Olympiade, het jaar dat Perikles overleed (429 v.Chr.) F Nietzsche. Werke, 32
De Kroniek van Eusebius noemt het vierde jaar van de 88e Olympiade als zijnde het jaar van Plato, het jaar dus dat Stratocles archon werd, terwijl de Alexandrische kroniek daarentegen de negenentachtigste Olympiade noemt, toen Isarchus archon was.W.G. Tennemann, Life of Plato, 315 Volgens de Suda10e-eeuwse Grieks-Byzantijnse encyclopedie van de antieke mediterrane wereld, voordien foutief toeschreven aan een auteur met de naam Suidas werd Plato geboren in Egina tijdens de 88e Olympiade te midden van de voorbereidingen op de Peloponnesische Oorlog, en zou 82 jaar geleefd hebben.Encyclopædia Britannica: Suda Sir Thomas Browne is ook van mening dat Plato werd geboren in de 88e Olympiade.T. Browne, Pseudodoxia Epidemica, XII Renaissanceplatonisten vierden Plato's geboorte op 7 november.D. Nails, The Life of Plato of Athens, 1 Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff schat dat Plato werd geboren toen Diotimos archon werd, namelijk tussen 29 juli 428 en 24 juli 427 v.Chr.U. von Wilamowitz-Moellendorff, Plato, 46 De Griekse filoloog Ioannis Kalitsounakis is van mening dat de filosoof werd geboren op 26 of 27 mei van het jaar 427 v.Chr. terwijl Jonathan Barnes 428 v.Chr. als Plato's geboortejaar beschouwt."Plato". Encyclopaedic Dictionary The Helios Volume V (in Grieks) 1952 Wat Debra Nails betreft, zij houdt vast aan 424/423 v. Chr.
Plato's geboorteplaats is ook omstreden. Diogenes Laërtius beweert dat Plato "werd geboren, volgens sommige schrijvers, in Aegina in het huis van Phidiades, de zoon van Thales". Als een van zijn bronnen noemt Diogenes de Universele Geschiedenis van Favorinus. Volgens Favorinus werden Ariston en de rest van Plato's gezin door Athene naar het eiland Aegina gezonden om zich daar te vestigen als cleruchs (kolonisten die hun Atheense burgerschap behielden). Daar werden ze echter na Plato's geboorte verdreven door de Spartanen.Diogenes Laërtius, Leven van Plato, III Nails wijst er echter op dat er geen schriftelijke bron bestaat over zulke veronderstelde verdrijving van Atheense burgers uit Aegina door Spartanen in de periode tussen 431 en 411 v.Chr.D. Nails, "Ariston", 54 Daarbij komt nog dat bij de Vrede van Nicias Aegina onder Atheense controle bleef, en het zou tot de zomer van het 411 duren voor de Spartanen het eiland veroverden.Thucydides, 5.18Thucydides, 8.92 Daarom concludeert Nails dat "Ariston mogelijk een cleruch was, mogelijk in 431 naar Egina ging, en dat Plato mogelijk werd geboren op Aegina, maar geen van deze veronderstellingen maakt een precieze datering van Aristons dood of Plato's geboorte mogelijk. Aegina wordt ook door de Suda beschouwd als Plato's geboorteplaats.
Familie thumb|Stamboom van Plato zoals wordt beschreven door Diogenes Laërtius Plato's vader was Ariston, van de deme van Colytus. Volgens een traditie, vermeld door Diogenes Laërtius maar betwist door Wilamowitz-Moellendorff, beriep Ariston zich op zijn afstamming van Codrus, de koning van Athene, en van Melanthus, de koning van Messenia.Diogenes Laërtius, Leven van Plato, IIIU. von Wilamowitz-Moellendorff, Plato, 46 Dit argument komt echter niet voor in de dialogen van de filosoof.D. Nails, "Ariston", 53 Plato's moeder was Perictione, wier familie zou afstammen van de beroemde Atheense wetgever en lyrische dichter Solon van Athene.Diogenes Laërtius, Leven van Plato, I Perictione was de zus van Charmides en nicht van Critias, beiden prominente figuren onder de dertig tirannen tijdens het korte oligarchisch regime, dat volgde op de ineenstorting van Athene aan het einde van de Peloponnesische Oorlog (404-403 v.Chr.)<ref name="TW1">W. K. C. Guthrie, A History of Greek Philosophy''', IV, 10A.E. Taylor, Plato, xivU. von Wilamowitz-Moellendorff, Plato, 47</ref>
Naast Plato zelf, hadden Ariston en Perictione drie andere kinderen: twee zonen, Adeimantus en Glaucon, en een dochter, Potone, de latere moeder van Speusippus (de neef en opvolger van Plato als hoofd van zijn filosofische Academie). Volgens de dialoog 'De Staat' waren Adeimantus en Glaucon ouder dan Plato. De twee broers onderscheidden zich in de Slag van Megara toen Plato niet ouder kon zijn dan 5 jaar.Plato, Republic, 2.368aU. von Wilamowitz-Moellendorff, Plato, 47 Niettemin presenteert Xenophon in zijn Memorabilia Glaucon als jonger dan Plato.Xenophon, Memorabilia, 3.6.1
Ariston lijkt te zijn overleden in Plato's kindertijd, hoewel de precieze datering van zijn dood moeilijk is.D. Nails, "Ariston", 53A.E. Taylor, Plato, xiv In de tijd dat Ariston overleed was het vrouwen door de Atheense wet verboden om juridisch zelfstandig te zijn, waardoor Perictione werd uitgehuwelijkt aan Pyrilampes, de broer van haar moeder. (Plato zelf noemt hem de oom van Charmides).Plato, Charmides, 158aD. Nails, "Perictione", 53 Pyrilampes had vaak dienstgedaan als ambassadeur voor de Perzische rechtbank en was een vriend van Perikles, de leider van de democratische fractie in Athene.Plato, Charmides, 158aPlutarch, Pericles, IV Hij had een zoon uit een eerder huwelijk, Demus, die beroemd was om zijn schoonheid.Plato, Gorgias, 481d and 513b* Aristophanes, Wasps, 97 Perictione schonk het leven aan Pyrilampes' tweede zoon, Antiphon, de halfbroer van Plato, die in de dialoog Parmenides, verschijnt. Daarin zegt hij de filosofie te hebben opgegeven om de rest van zijn leven te besteden aan paarden.Plato, Parmenides, 126c Zo werd Plato opgevoed in een huishouden met ten minste zes kinderen met een stiefbroer, een zus, twee broers en een halfbroer.D. Nails, The Life of Plato of Athens, 4
In tegenstelling tot zijn terughoudendheid om over zichzelf te praten, liet Plato zijn verwanten in zijn dialogen optreden en beschrijft ze daarbij vrij nauwkeurig. Charmides heeft een naar hem vernoemde dialoog; Critias neemt zowel de Charmides als in de Protagoras het woord; Adeimantus en Glaucon spelen een belangrijke rol in de Staat.W. K. C. Guthrie, A History of Greek Philosophy, IV, 11 Op basis van deze en andere verwijzingen (die wijzen op een zekere familietrots) kan Plato's stamboom gereconstrueerd worden. Volgens Burnet is "de openingsscène van de Charmides een verheerlijking van de familierelaties ..." Plato's dialogen zijn dus blijkbaar niet alleen een gedenkteken aan Socrates, maar ook aan gelukkiger dagen van zijn eigen familie. "C.H. Kahn, Plato and the Socratic Dialogue, 186
Naam Volgens Diogenes werd de filosoof vernoemd naar zijn grootvader Aristocles, maar zijn worstelleraar, Ariston van Argos, noemde hem "Platon", "de brede", op grond van zijn robuuste figuur.Diogenes Laërtius, Leven van Plato, IV Diogenes noemt drie bronnen voor de naam van Plato (Alexander Polyhistor, Neanthes van Cyzicus en niet nader genoemde bronnen), volgens welke de naam van Plato afgeleid zou zijn van de breedte (platutês) van zijn welsprekendheid, of anders aan zijn erg brede (platus) voorhoofd. Al deze bronnen van Diogenes dateren uit de Alexandrische periode waarin veel van de biografische informatie door peripatetische voorlopers werd verstrekt.A. Notopoulos, The Name of Plato, 135 In de 21e eeuw weerspraken een aantal geleerden Diogenes en voerden aan dat Plato de oorspronkelijke naam van de filosoof was en dat de legende over zijn naam als Aristocles ontstaan was in de Hellenistische periode. WKC Guthrie wijst erop dat Plato een gewone naam was in het oude Griekenland, waarvan er nog 31 gevallen bekend zijn in Athene alleen.W. K. C. Guthrie, A History of Greek Philosophy, IV, 10L. Tarán, Plato's Alleged Epitaph, 61
Legenden