De Grote Synagoge van Brussel, sinds 2008 ook aangeduid als de Grote Synagoge van Europa, is de hoofdsynagoge van de Joodse gemeenschap in Brussel. Het gebouw staat aan de Regentschapsstraat 32, nabij de Zavel, en grenst aan het consistoriehuis in de Joseph Dupontstraat. Het complex huisvest de lokalen van het Centraal Israëlitisch Consistorie van België en de Israëlitische Gemeente van Brussel.Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Synagoge en Consistoriehuis van Brussel, Inventaris van het bouwkundig erfgoed, onderzoek en redactie 2016, geraadpleegd op 6 augustus 2026.

De synagoge werd tussen 1875 en 1878 gebouwd naar ontwerp van de Belgische architect Désiré De Keyser. Het eclectische gebouw verenigt neoromaanse en neobyzantijnse stijlelementen. Sinds 9 februari 1995 is het beschermd als monument.

Geschiedenis

Voorganger en bouw

De eerste vaste synagoge van de Brusselse Joodse gemeenschap werd in 1833 ingericht in het voormalige Klein Vleeshuis aan het huidige Dinantplein. Door de groei van de gemeenschap ontstond later behoefte aan een ruimer en representatiever gebedshuis.

In 1868 werd een architectuurwedstrijd uitgeschreven voor een nieuwe synagoge. Drie ontwerpen werden voor een gedeelde prijs geselecteerd, waarna de opdracht werd toegekend aan Désiré De Keyser, de eerste laureaat. Hij diende in 1872 een nieuw ontwerp met een monumentale koepel in. In datzelfde jaar werd het bouwterrein aan de Regentschapsstraat aangekocht. Het ontwerp werd in 1874 vereenvoudigd, waarna de bouwwerkzaamheden in 1875 begonnen. De synagoge werd in 1878 plechtig ingewijd.

De bouw vond plaats tijdens de verdere aanleg van de Regentschapsstraat als monumentale verbinding tussen het Koningsplein, de Zavel en het Justitiepaleis. De keuze voor deze prominente locatie sloot aan bij de maatschappelijke en institutionele ontwikkeling van de Joodse gemeenschap in het negentiende-eeuwse België.Kunstwijk vzw, Bezoek aan de Grote Synagoge van Brussel, 27 juni 2024, geraadpleegd op 6 augustus 2026.

Aanslag in 1982

Op 18 september 1982, tijdens Rosj Hasjana, opende een gewapende man het vuur op gelovigen die de synagoge verlieten. Vier personen raakten gewond.Jewish Telegraphic Agency, Terror in Europe: Explosion in Paris, Machine Gun Attack in Brussels Mar Rosh Hashanah, 21 september 1982, geraadpleegd op 6 augustus 2026; El País, Cuatro heridos en un atentado contra la sinagoga de Bruselas, 19 september 1982, geraadpleegd op 6 augustus 2026.

Grote Synagoge van Europa

Op 4 juni 2008 werd het gebouw tijdens een plechtigheid, georganiseerd door de Conferentie van Europese Rabbijnen en de plaatselijke Joodse gemeenschap, heringewijd als de Grote Synagoge van Europa. Voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso onthulde bij die gelegenheid een gedenkplaat. Tijdens de ceremonie werd ook een speciaal voor de gelegenheid samengestelde gebedsformule voor Europa uitgesproken.World Jewish Congress, Great Synagogue of Europe dedicated in Brussels, 5 juni 2008, geraadpleegd op 6 augustus 2026.

De nieuwe benaming was bedoeld om de synagoge een symbolische, Europese functie te geven. De Conferentie van Europese Rabbijnen omschrijft het gebouw als de belangrijkste synagoge van België en bevestigt dat het in 2008 als Great Synagogue of Europe werd heringewijd.Conference of European Rabbis, Belgium, geraadpleegd op 6 augustus 2026.

Architectuur

De synagoge heeft een eenvoudige, georiënteerde plattegrond met een voorhal, een driebeukige gebedsruimte en een halfronde apsis. De monumentale westgevel is uitgevoerd in natuursteen op een hardstenen sokkel en wordt geflankeerd door twee rechthoekige torens met koperen bekroningen.

Het middendeel van de gevel bestaat uit een drieledig rondboogportaal met daarboven gekoppelde rondboogvensters en een groot radvenster. De geveltop draagt afbeeldingen van de Tafelen van de Wet en een Davidster. Rond het radvenster zijn de namen van de Twaalf stammen van Israël aangebracht.

De combinatie van rondbogen, boogfriezen, zuilen en torens verwijst naar zowel romaanse als Byzantijnse architectuur. Deze historiserende vormgeving maakt deel uit van het negentiende-eeuwse eclecticisme, waarin architecten stijlelementen uit verschillende perioden en geografische gebieden samenbrachten.

Interieur en inrichting

Het interieur wordt gedomineerd door de Heilige Ark, waarin de Torarollen worden bewaard, en de bima, de verhoging vanwaar uit de Thora wordt voorgelezen. Beide staan op een trappenpodium. Dit podium werd in 1897 naar ontwerp van architect E. Van Humbeeck ingekort.

De monumentale eikenhouten ark werd vervaardigd door meubelmaker L. Demeuter. Tot de vaste inrichting behoren verder houten zitbanken, een preekstoel en een orgel van P. Schyven en Cie. De glasramen van H. Dobbelaere tonen onder meer voorstellingen die betrekking hebben op de oorsprong en ontwikkeling van de Israëlitische eredienst en op de Twaalf Stammen van Israël.

De bronzen menora, de ner tamied of eeuwige lamp, de luchters en verschillende kandelaars werden vervaardigd door de Brusselse Compagnie des Bronzes.

Gebruik en erfgoedstatus

De Grote Synagoge blijft in gebruik als gebedshuis. De opperrabbijn van België gaat er voor tijdens religieuze diensten, terwijl het aangrenzende consistoriehuis wordt gebruikt door het Centraal Israëlitisch Consistorie van België en de Israëlitische Gemeente van Brussel.

Het gebouw wordt daarnaast ontsloten als religieus en architecturaal erfgoed. Het Joods Museum van België organiseert bezoeken waarbij de geschiedenis, architectuur en religieuze inrichting van de synagoge worden toegelicht.Joods Museum van België, Bezoek aan de Grote Synagoge, geraadpleegd op 6 augustus 2026.

Externe links

Officiële website van de Grote Synagoge

Categorie:Synagoge in Brussel Categorie:Bouwwerk in Brussel (stad) Categorie:Beschermd erfgoed in Brussel (stad)