BibliothecairErfgoed.be is een door de Vlaamse overheid gesubsidieerde dienstverlenende organisatie die beheerders van bibliothecair erfgoed ondersteunt.
In Vlaanderen beheren zo'n 170 organisaties een collectie bibliothecair erfgoed, van erfgoedbibliotheken over archieven en musea tot abdijen, heemkringen, bedrijven, documentatiecentra enz. In opdracht van de Vlaamse overheid ondersteunt BibliothecairErfgoed.be al deze organisaties in hun zorg voor die collectie.
Ontstaan In 2005 werd onder impuls van de Stadsbibliotheek Antwerpen (nu de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience) het 'Overlegplatform Bewaarbibliotheken Vlaanderen' opgestart. Dit samenwerkingsverband, later 'Erfgoedbibliotheken Vlaanderen' genoemd, had als doel de bewaar- en erfgoedbibliotheeksector in Vlaanderen op de kaart te zetten. Dit resulteerde in het opnemen van een 'Vlaamse Erfgoedbibliotheek' in het Cultureel-erfgoeddecreet 2008. De 'Vlaamse Erfgoedbibliotheek' werd in september 2008 opgericht als vzw en werd officieel voorgesteld in juni 2010.
De vzw ontstond als samenwerkingsverband van zes Vlaamse bibliotheken met belangrijke erfgoedcollecties. De participerende bibliotheken bevinden zich verspreid over Vlaanderen, met in elke provincie ten minste één bibliotheek: Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (Antwerpen) Universiteitsbibliotheek Antwerpen Openbare Bibliotheek Brugge Universiteitsbibliotheek Gent KU Leuven Bibliotheken Bibliotheek Hasselt Limburg De opdrachten van de Vlaamse Erfgoedbibliotheek werden bij haar ontstaan omschreven in artikel 78 van het Vlaamse Cultureel-erfgoeddecreet van 6 juli 2012 als: een gecoördineerd collectiebeleid voor erfgoedbibliotheken in Vlaanderen ontwikkelen, in het bijzonder voor Flandrica; expertise over de bewaring van cultureel-erfgoedcollecties van erfgoedbibliotheken op te bouwen en ter beschikking stellen; expertise over de digitalisering van cultureel-erfgoedcollecties van erfgoedbibliotheken op te bouwen en ter beschikking stellen; het duurzaam bewaren, toegankelijk maken en verspreiden van cultureel-erfgoedcollecties van erfgoedbibliotheken in digitale vorm ondersteunen; cultureel-erfgoedcollecties van erfgoedbibliotheken bibliografisch te ontsluiten en expertise daarover verspreiden; cultureel-erfgoedcollecties van erfgoedbibliotheken cultureel ontsluiten.
Transitie naar dienstverlenende organisatie Begin 2019 veranderde de naam van de organisatie naar 'Vlaamse Erfgoedbibliotheken', om aan te geven dat de organisatie geen bibliotheek is maar een samenwerkingsverband van en dienstverlener voor Vlaamse erfgoedbibliotheken. Dat viel samen met de transitie van de organisatie van netwerkverband naar een landelijke dienstverlener. Dat was toen een nieuwe categorie binnen het cultureel-erfgoeddecreet.
In 2026 zette de organisatie deze verbreding van haar opdracht nog meer in de verf met haar nieuwe naam: BibliothecairErfgoed.be. Zo maakte ze duidelijk dat ze er is voor alle beheerders van bibliothecair erfgoed. Die naamswijziging volgde na een intensief traject waar de collectiebeheerders zelf sterk bij betrokken werden.
Werking BibliothecairErfgoed.be ondersteunt beheerders van bibliothecair erfgoed dankzij drie pijlers.
Kennis en begeleiding – Collectiebeheerders helpen grip te krijgen op hun collectie met advies en tools Digitale Erfgoedbib – Tien eeuwen aan bibliothecair erfgoed toegankelijk maken via één centrale toegangspoort Labo – Ruimte creëren voor experiment en leren van elkaar
De organisatie geeft vormingen, advies en begeleiding, en ontwikkelt praktische tools waarmee collectiebeheerders zelf aan de slag kunnen, zoals een toolbox waarderen of een methode voor schaderegistratie. In samenwerking met collectiebeheerders verdiept de organisatie de kennis over bibliothecair erfgoed en het behoud en beheer en de ontsluiting ervan. Met de Digitale Erfgoedbib biedt BibliothecairErfgoed.be één toegangspoort tot (gegevens over) het bibliothecair erfgoed van Vlaanderen, van handschriften over oude drukken tot kranten. De Erfgoedbib brengt ook het bibliothecair erfgoed in Vlaanderen op collecteniveau in kaart.
BibliothecairErfgoed.be is sinds 2015 de Vlaamse partner in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL). De organisatie draagt bij aan professionalisering en standaardisering in de bibliotheeksector door de ontwikkeling van standaarden en modellen, zoals de Universal Procedure for Library Assessment (UPLA) of Cometa - een model voor het maken van beschrijvingen van collecties.
Via digitaliseringsprojecten maakt BibliothecairErfgoed.be erfgoed in bibliotheken beschikbaar voor een breed publiek. Zo ontwikkelde de organisatie Erfgoedparels (voorheen Flandrica.be), een portaalsite voor integraal gedigitaliseerd bibliothecair erfgoed bewaard in Vlaanderen, en Nieuws van de Groote Oorlog, een digitaliseringsproject voor kranten uit de periode van de Eerste Wereldoorlog (in samenwerking met het Vlaams Instituut voor Archivering, FARO, PACKED en dertien cultureel-erfgoedinstellingen). Samen met meemoo ijvert de organisatie voor krantendigitalisering.
Prijzen In 2013 ontving BibliothecairErfgoed.be (toen nog Vlaamse Erfgoedbibliotheek) de Cultuurprijs van de Vlaamse Gemeenschap voor Cultureel Erfgoed. De jury vond de organisatie illustratief voor de rol die een kleine intermediaire organisatie kan spelen om muren te slopen tussen de verschillende bewaarinstellingen: "De Vlaamse Erfgoedbibliotheek heeft zich op korte tijd ontwikkeld tot een gerespecteerde ondersteunende organisatie. Ze slaagt erin om heel verschillende types bibliotheken (in musea, archieven, kloosters, universiteiten, openbare bibliotheken, ...) met elkaar te laten samenwerken. De communicatie is dynamisch en maakt intelligent gebruik van de nieuwe media."Cultuurrprijzen 2012-13. Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw. De Prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor Cultureel Erfgoed, Christine Claus, 2013-10-25.
De organisatie won drie keer een Bib Web Award, een prijs voor een verdienstelijk online initiatief binnen de Vlaamse bibliotheek-, documentatie- en informatiesector. In 2010 kreeg de website van de organisatie brons in de categorie 'Sites van vakorganisaties/belangenverenigingen'. In 2014 was de speciale 'Prijs van de Bibliotheekschool' voor het crowdfundingsproject Boekensteun. In 2017 won de website van de multimediale tentoonstelling Conn3ct: Impact van drukpers en sociale media goud in de categorie 'Groot gezien'.
In 2024 ontving het project DBNL de ereganzeveer van de Stichting De Gouden Ganzeveer, als eerste project ooit. De jury prees DBNL als "Een waarlijke grot van Ali Baba met originele teksten, literaire tijdschriften, gedichtenbundels, romans, biografische schetsen en oude geschriften. De no-nonsense website, nauwelijks veranderd sinds de oprichting, biedt snel toegang tot gezochte bronnen en is een feest om in rond te snuffelen. Een dan weer stille dan weer onstuimige zee om door te varen. Een onmisbaar instrument voor eenieder die het naadje van de kous wil weten van onze Nederlandstalige literatuur. DBNL verdient de onderscheiding voor visie, volledigheid en toegankelijkheid."
Zie ook Bewaarbibliotheek Erfgoedbibliotheek
Externe links Officiële website
Categorie:Bibliotheek in België Categorie:Cultureel erfgoed in Vlaanderen