Star Trek is oorspronkelijk een door Gene Roddenberry bedachte Amerikaanse sciencefiction-televisieserie die vanaf 1966 tot en met 1969 werd uitgezonden. Uiteindelijk groeide het Star Trekuniversum uit tot een succesvolle mediafranchise met ondertussen acht televisieseries, drie animatieseries, dertien speelfilms, tientallen computerspellen en honderden boeken, stripboeken, technische handleidingen en encyclopedieën. Verder bestond er tussen 1998 en 2008 in Las Vegas een Star Trekattractiepark, genaamd Star Trek: The Experience en worden er over de hele wereld regelmatig Star Trekconventions georganiseerd: grote bijeenkomsten voor fans (de 'trekkies' of 'trekkers'), waar vaak acteurs uit de series te gast zijn.
Roddenberry bedacht een utopische toekomstwereld, waarin een verenigde Aarde de meeste moderne wereldproblemen heeft opgelost: vervuiling, honger, armoede en conflicten tussen mensen onderling behoren grotendeels tot het verleden. Door uitvindingen als synthetische replicators en sneller-dan-het-lichttechnologie heeft de mensheid, met hulp van buitenaardse volken, in het Melkwegstelsel koloniën gesticht. De mensheid heeft samen met enkele buitenaardse volken een overkoepelende organisatie van werelden opgericht: de Verenigde Federatie van Planeten. De verhalen in de diverse Star Trekmedia volgen vooral de officieren en burgers in dienst van Starfleet, de militaire onderzoeksinstelling van de Federatie die met haar ruimtevloot vooral diplomatieke en onderzoeksmissies uitvoert en tevens de krijgsmacht vormt.
Star Trek-universum en wereldbeeld De avonturen in de verschillende televisieseries en films spelen zich hoofdzakelijk af tussen de 21ste en de 24ste eeuw, enkele tijdreizen, flashbacks en flashforwards uitgezonderd. Men is bekend met een aanzienlijk deel van de Melkweg, die is verdeeld in vier kwadranten. Als de Melkweg wordt voorgesteld als een klok, dan is zes uur de positie van het zonnestelsel. De kwadranten worden gedefinieerd door een lijn te trekken door de positie van de ster in Sector 001 (onze zon) en het centrum van het melkwegstelsel. Loodrecht op deze lijn wordt een tweede lijn getrokken door het centrum van het melkwegstelsel. In het Alfa-kwadrant bevinden zich grote delen van de Federatie en het Cardassiaanse Rijk. In het Beta-kwadrant bevinden zich onder andere het Klingonrijk en het Romulaanse Rijk. Het Gamma-kwadrant, dat via het Bajoraanse wormgat met het Alfa-kwadrant is verbonden, wordt geregeerd door de Dominion. Het Delta-kwadrant, waarin de Voyager jarenlang rondzwierf, herbergt onder andere de Kazon, Ocampa en Hirogen. Ook de Borg komen uit het Delta-kwadrant. thumb|Gene Roddenberry en enkele acteurs uit de oorspronkelijke Star Trek-serie bij de spaceshuttle EnterpriseDe oorspronkelijke serie, The Next Generation, Enterprise en Discovery spelen zich voornamelijk in het Alfa-kwadrant af. Deep Space Nine meestal ook, maar via het wormgat wordt ook het Gamma-kwadrant bezocht. Voyager speelt zich vrijwel alleen in het Delta-kwadrant af. Alle series zijn geschreven vanuit een ideologisch toekomstbeeld van de wereld. De bemanningen van de verschillende ruimteschepen en -stations bestaan uit leden van vele verschillende soorten met als gezamenlijk doel de vreedzame verkenning van de Melkweg, het ontdekken van nieuwe beschavingen en het aanknopen van nieuwe relaties. Naarmate de series verder in de toekomst spelen zijn die volkeren exotischer, maar de essentie, dat alle wezens gelijk zijn en kunnen samenwerken als ze dat willen, blijft. Dit is de boodschap die Roddenberry wilde meegeven aan de Verenigde Staten in een tijd waarin de Koude Oorlog een grimmige realiteit was, en waarin Martin Luther King probeerde duidelijk te maken dat afschaffing van de slavernij niet genoeg was. Vrijwel alle afleveringen van alle series gaan uiteindelijk over een herkenbaar centraal menselijk conflict dat door goede wil en verstandig handelen wordt opgelost, liever dan het uit te vechten. miniatuur|Het oorspronkelijke model dat werd gebruikt in Star Trek (de oorspronkelijke serie). Tentoongesteld in het Smithsonian Institution National Air and Space Museum Washington D.C. In het algemeen kan men stellen dat Star Trek een weerspiegeling is van het destijds bestaande wereldbeeld in de Verenigde Staten. In de eerste serie uit de jaren 1960 werd de Sovjet-Unie weerspiegeld in de Klingons en de Volksrepubliek China in de Romulanen. In de latere series werd meer de nadruk op internationale samenwerking gelegd en verdwenen de Amerikaans-nationalistische invloeden naar de achtergrond. In de latere series verschenen steeds vaker personages uit de internationale gemeenschap, in plaats van grotendeels Amerikanen.
Hoewel de toon vroeger vrij subtiel was, is de laatste jaren de Star Trekcommunity progressief te noemen. In de nieuwe afleveringen wordt sterk aangestuurd op inclusiviteit, diversiteit en multiculturalisme. In deze toekomst zijn de verschillen tussen aliens en mensen en mensen onderling volledig geaccepteerd en wordt vredig samengewerkt naar een gemeenschappelijk doel. De fans en acteurs buitelen vaak over elkaar heen op Twitter om zich zo links mogelijk en soms zelfs activistisch te uiten. Men hoeft zich er dan ook niet over te verwonderen dat het vaak een pro-democratische toon is in de Star Trekverhalen.
Technologie Een belangrijk kenmerk van het Star Trekuniversum is dat vrijwel alle technologie die erin voorkomt doordacht is. Weliswaar komen er nogal wat ideeën voor in de series die op dit moment onmogelijk zijn, maar waar dat zo is, is er meestal een verklaring binnen de wereld die aangeeft dat eraan gedacht is dat hedendaagse principes daarvoor omzeild moeten worden. Zo heeft Star Trek warptechnologie, waardoor de ruimte vervormd wordt om de beperkingen van de relativiteitstheorie te omzeilen. En de deeltjestransporteurs maken gebruik van een Heisenberg Compensator, om Werner Heisenbergs onzekerheidsrelatie te compenseren. Op die manier wordt een beeld geschapen van een wereld die weliswaar anders is dan de onze, maar waar niet rechtstreeks tegen de principes uit onze wereld ingegaan wordt. thumb|Een ruimteschip uit de Constitution-klasse, vergelijkbaar met de USS Enterprise NCC-1701-A, het schip van kapitein Kirk Zonder een sneller-dan-licht-technologie is het bijna niet mogelijk om planeten buiten het zonnestelsel te bezoeken, daarom wordt in de sciencefictionmedia op grote schaal gebruikgemaakt van sneller-dan-licht-apparatuur. In Star Trek heet deze technologie de warp-aandrijving. Het principe waarop deze aandrijving werkt is het samentrekken (to warp, vervormen) van de ruimte vóór het ruimteschip, waarmee een (relatieve) snelheid boven de lichtsnelheid wordt bereikt. Een andere belangrijke uitvinding in de serie is de replicator, die dezelfde technologie als de reeds genoemde transporteurs gebruikt. Een replicator herschikt subatomaire deeltjes en vormt hiermee moleculen, waarmee objecten worden opgebouwd. Dit kunnen zowel voedsel als gebruiksartikelen zijn, maar geen levende organismen of antimaterie. Hierdoor hoeven sterrenschepen geen voorraden mee te nemen: alles kan gereproduceerd worden uit het geheugen van de replicators.
De meeste buitenaardsen die men ontmoet lijken idiomatisch Engels te spreken, dit dankzij de geïmplanteerde universele vertalers (Engels: "Universal Translator") die de meeste talen onmiddellijk omzetten in Engels. Transport tussen het ruimteschip en een planeet is probleemloos door over te stralen ("beamen") en communicatoren maken iedereen overal (binnen een bepaalde afstand) bereikbaar. De techniek staat het verhaal niet in de weg, maar functioneert volkomen transparant, tenminste zolang de weigerende techniek niet zelf deel van het verhaal is. thumb|De jet-injector, een vaccinatiespuit op luchtdruk en een voorloper van de biojector-naaldloze injectiespuit Verschillende technologieën die in Star Trek worden gebruikt, zijn inmiddels realiteit geworden. Het bekendste voorbeeld is de communicator, het draadloze communicatiesysteem in de eerste Star Trekserie. De klaptelefoon, ook wel flip phone genoemd, lijkt wel heel erg op de communicator uit de jaren 1960. Ook aanraakschermen werden al gebruikt in Star Trek, lang voordat het werd uitgevonden. Een ander voorbeeld is de "data card" als USB-stick. In Star Trek: The Next Generation werd touchscreen gecombineerd met een fictieve grafische gebruikersomgeving en spraakherkenning, wat op dat moment nog niet bestond. Deze fictieve software werd LCARS genoemd en was ook in latere series en films te zien. De hypospray, een apparaat waarmee naaldloze injecties kunnen worden toegediend, werd later ook in realiteit uitgevonden.Biojector 2000-naaldloos injectiesysteem. De door Geordi La Forge in Star Trek: The Next Generation gedragen VISOR, een bionisch oog, bestaat tegenwoordig ook.New Scientist - 'Bionic eye' may help reverse blindness. Holodecks, driedimensionale virtual reality-ruimtes, beginnen tevens de kop op te steken. Driedimensionale televisie wordt reeds verkocht.
Ondanks de "wetenschappelijke" verklaringen voor de meeste onderdelen van de techniek, worden sommige problemen tamelijk geruisloos omzeild. In vrijwel elke aflevering zijn geluiden van explosies, het afvuren van fasers of het opstarten van de warpmotoren te horen, terwijl in de ruimte een vrijwel compleet vacuüm heerst, waardoor er geen geluidsgolven mogelijk zijn. Dit komt overigens in vrijwel alle sciencefictionfilms en -series voor. In sommige gevallen kan dit worden verklaard doordat de toehoorder het geluid van binnen in het schip hoort, maar meestal is er geen wetenschappelijke verklaring voor te geven. Wel een filmtechnische: geluiden maken de voorstelling aantrekkelijker. Een ander probleem waar weinig aandacht aan wordt besteed is de kunstmatige zwaartekracht aan boord van de ruimteschepen. Zwaartekracht aan boord van een ruimteschip kan alleen door versnelling of rotatie worden opgewekt, maar bij Star Trek, en veel andere films en series, is er binnen in de schepen bijna altijd zwaartekracht. In de series wordt dit bewerkstelligd met een artificial gravity generator en later door middel van gravity plating. De techniek erachter wordt niet verklaard.
Televisieseries Star Trek werd voor het eerst uitgezonden in 1966. Sindsdien zijn er elf series gemaakt door Gene Roddenberry en zijn opvolgers. Sommige daarvan waren een groot succes, andere wat minder.
The Original Series
miniatuur De oorspronkelijke serie - Dit is de door Gene Roddenberry geschreven serie, met de naam Star Trek. Het is het verhaal van het ruimteschip USS Enterprise NCC-1701 (kortweg: Enterprise), dat driehonderd jaar in de toekomst, vanaf het jaar 2265, op een vijfjarige missie is om het heelal te verkennen. Op aanbeveling van Lucille Ball werd bij haar productiebedrijf Desilu een pilotaflevering van Star Trek geproduceerd die aan CBS werd aangeboden. Desilu bleef tot 1967 medeproducent. De oorspronkelijke proefaflevering voor de serie werd niet acceptabel geacht, maar uitzonderlijk genoeg werd Roddenberry toegestaan een tweede proefaflevering te maken, waarop de serie toch geaccepteerd werd. De serie sprak oorspronkelijk maar een kleine groep kijkers aan en stond naar verluidt jaarlijks op de nominatie om geschrapt te worden. Toen bleek dat deze kleine groep kijkers behoorde tot een erg selecte doelgroep (hogeropgeleiden), werd de serie interessant voor adverteerders. Uiteindelijk werden er met moeite drie seizoenen gedraaid, met in totaal 80 afleveringen die allemaal werden uitgezonden in de seizoenen 1966-1969, met uitzondering van de oorspronkelijke proefaflevering. Nadat de serie was stopgezet werden de uitzendrechten voor de herhalingen verkocht aan verschillende kleinere televisiestations. Deze herhalingen "in syndication" werden almaar beter bekeken, waardoor de serie in de jaren 70 steeds populairder werd.The Federation - 40 Jaar Star Trek The Original Series wordt vaak afgekort als TOS.
Star Trek: Phase II