De terugkeer van Sherlock Holmes (originele titel The Return of Sherlock Holmes) is een collectie van 13 korte verhalen over de detective Sherlock Holmes, geschreven door Arthur Conan Doyle. De verhalen werden eerst los van elkaar gepubliceerd in 1903 – 1904, en in 1905 uitgebracht in boekvorm.
Geschiedenis Het boek werd voor het eerst uitgegeven op 7 maart 1905, door Georges Newnes, Ltd. Er werden aanvankelijk 30.000 exemplaren van gedrukt.
Het was de eerste bundel Holmes-verhalen sinds de “dood” van het personage aan het eind van het verhaal "The Adventure of the Final Problem". In 1901 had Conan Doyle al besloten om toch nog een Sherlock Holmes-verhaal te schrijven, De hond van de Baskervilles, maar hij liet dit verhaal zich afspelen voor "The Adventure of the Final Problem". Het verhaal was echter zo populair dat fans erop stonden dat Conan Doyle Holmes weer terug zou laten keren en meer verhalen zou schrijven.
Hoewel de bundel in 1905 verscheen, spelen de meeste verhalen ervan nog laat in de 19e eeuw. Watson is inmiddels waarschijnlijk weduwnaar geworden (hoe dit gebeurd is, wordt niet vermeld) en trekt op verzoek van Holmes weer bij hem in. Op het verhaal The Second Stain werd al gezinspeeld in De memoires van Sherlock Holmes, wat impliceert dat het verhaal voor de confrontatie met Moriarty speelt. In datzelfde verhaal vermeldt Watson aan de lezer dat Holmes zich tegen de tijd van de publicatie ervan (dus in 1905) al een tijd heeft teruggetrokken in Sussex, waar hij zich bezighoudt met studies en bijen houden. De gepensioneerde Holmes zit volgens Watson niet te wachten op bekendheid, zodat hij niet vaak toestemming geeft voor publicatie. Een nieuw terugkerend personage in de bundel is Stanley Hopkins, een jonge politie-inspecteur, die door Holmes en Watson als veelbelovend wordt omschreven en een hoge dunk van Holmes heeft. De omschrijving van de politie is dus aanzienlijk milder dan in eerdere verhalen van Holmes, waarin de meeste inspecteurs niet veel meer dan koppige idioten waren, die Holmes' werk vaak als onrealistische theorieën afdoen en hem nauwelijks de erkenning geven die hij verdient. Ook inspecteur Lestrades rol is iets vriendschappelijker, met de vermelding dat hij Baker Street buiten de diensturen regelmatig bezoekt om nieuws uit te wisselen met Holmes.
Verhalen thumb|left|200px|Holmes keert terug en begroet Watson in diens kantoor
The Adventure of the Empty House Drie jaar na zijn vermeende dood bij de Reichenbachwaterval keert Sherlock Holmes onverwacht terug naar Londen. Hij vertelt de verbaasde Dr. Watson dat hij zijn gevecht met professor Moriarty had gewonnen, maar nadien onder moest duiken om te ontkomen aan Moriarty’s laatste handlangers. Daarom zette hij onder andere zijn eigen dood in scène door het te doen lijken dat hij ook van de Reichenbachwaterval was gevallen. Een handlanger trapte hier echter niet in, dus moest Holmes voor hem vluchten. De afgelopen drie jaar heeft hij rond de wereld gereisd. Zo is hij onder andere in Tibet geweest. De reden dat hij nu toch terug is gekeerd naar Londen is dat hij nieuws heeft ontvangen over de moord op Ronald Adair, de zoon van de graaf van Maynooth. Holmes blijkt ondanks zijn jarenlange afwezigheid nog altijd een even goede detective, en ontmaskert uiteindelijk kolonel Sebastian Moran, de laatste helper van Moriarty, als de moordenaar.
The Adventure of the Norwood Builder Holmes en Watson krijgen bezoek van John Hector McFarlane, een advocaat die beschuldigd wordt van moord op een van zijn cliënten: Jonas Oldacre. De dag ervoor had Oldacre McFarlane nog op laten nemen in zijn testament als zijn enige erfgenaam. Dit geeft McFarlane uiteraard een motief. Ook lijken de bewijzen tegen hem overduidelijk. Holmes onderzoekt het testament van Oldacre, en concludeert dat het blijkbaar met veel haast en zonder nadenken is geschreven. Hij is ervan overtuigd dat Oldacre nog leeft, en dat zijn huishoudster, Mrs. Lexington, er meer van weet. Zijn vermoedens blijken juist. Door een brand in scène te zetten lokt Holmes Oldacre uit zijn schuilplaats. Het blijkt dat Oldacre wraak wilde op de moeder van McFarlane omdat ze hem jaren terug had afgewezen.
The Adventure of the Dancing Men thumb|right|300px|De dansende mannetjes Holmes wordt benaderd door Hilton Cubitt, die hem een tekening laat zien van een aantal kinderlijk getekende dansende mannetjes. Volgens hem is de tekening een soort code, want zijn vrouw Elsie lijkt er erg door geobsedeerd. Hij is een jaar geleden met haar getrouwd, maar ze wilde dat hij haar nooit over haar verleden zou vragen. Holmes ontdekt dat de tekening een substitutieversleuteling is, en kan met veel puzzelwerk de code kraken. Door het ontcijferde bericht beseft Holmes dat er groot gevaar is, en haast zich naar Cubitts landhuis. Hij is te laat daar Cubitt blijkt te zijn vermoord, en zijn vrouw zwaargewond. Holmes ontdekt dat een Amerikaan genaamd Abe Slaney achter de gecodeerde berichten zit, en stuurt hem een soortgelijk bericht om hem naar zich toe te lokken. Slaney was een voormalige geliefde van Elsie, die hem verliet toen ze ontdekte dat hij crimineel was. Hij heeft Cubitt gedood in een vuurgevecht.
The Adventure of the Solitary Cyclist Holmes krijgt bezoek van Violet Smith. Haar vader is pas geleden overleden waarna zij en haar moeder in armoede belandden. Ze kregen contact van twee kennissen van haar oom, Ralph, die jaren terug naar Afrika was vertrokken. Volgens deze kennissen, Mr. Carruthers en Mr. Woodley, is Ralph in armoede gestorven, maar wilde hij zijn familie niet in armoede achterlaten. Smith kreeg van Carruthers een baan aangeboden als muzieklerares. Alles ging goed, tot een zekere Mr. Woodley zijn intrede deed en probeerde haar het hof te maken. Bovendien wordt ze sindsdien regelmatig achtervolgd door een mysterieuze man op een fiets, die haar lijkt te schaduwen. Holmes besluit Mr. Woodley op te zoeken, maar raakt met hem in gevecht verwikkeld. Wanneer hij later bericht ontvangt van Violet dat ook Carruthers haar ten huwelijk heeft gevraagd, vermoedt hij dat ze in een hinderlaag wordt gelokt. Zijn vermoeden blijkt juist wanneer Violet wordt ontvoerd. Holmes ontmoet vervolgens de mysterieuze fietser, maar die blijkt aan zijn kant te staan: hij hield Violet in de gaten voor haar eigen veiligheid. De ontvoerders zijn volgens hem Woodley en Williamson. De fietser onthult zichzelf als Carruthers. Hij en Holmes vinden Violet, die op het punt staat gedwongen te worden tot trouwen met Woodley. Het blijkt dat Violets oom, Ralph, helemaal niet arm gestorven is maar juist erg rijk was. Violet zou z’n fortuin hebben geërfd, en via het huwelijk wilden Woodley en Williamson ook aanspraak maken op dit fortuin. Carruthers zat ook in het complot, maar werd verliefd op Violet en wilde nadien niets meer met het plan te maken hebben.
thumb|right|250px|Holmes ontdekt Heideggers lichaam
The Adventure of the Priory School Thorneycroft Huxtable, de eigenaar van een vooraanstaande school, zoekt hulp van Holmes nadat een van zijn leerlingen, de tienjarige Lord Saltire, is verdwenen. De vader van de jongen, de hertog van Holdernesse, heeft een grote beloning uitgeloofd voor Saltires terugkeer. Huxtable heeft van de secretaris van de hertog, James Wilder, gehoord dat het leven thuis voor Salitre niet echt prettig was daar zijn ouders zijn gescheiden. Ook blijkt een leraar van de school, Heidegger, te zijn verdwenen. Hij wordt later dood teruggevonden naast zijn fiets. Holmes concludeert dat Saltire vrijwillig de school heeft verlaten, en dat Heidegger hem achterna moest zijn gegaan. Het feit dat Heidegger de achtervolging per fiets inzette betekent dat Saltire blijkbaar ook een transportmiddel had. Heideggers schedel is ingeslagen, wat betekent dat er een derde persoon aanwezig moet zijn geweest. Holmes ontdekt tevens dat James Wilder ook een zoon is van de hertog, geboren uit een buitenechtelijke relatie. Hij zat achter de verdwijning van Saltire om zijn vader te dwingen zijn testament te laten veranderen. Hij wist dat zijn vader nooit de politie erbij zou halen uit angst dat het schandaal over zijn buitenechtelijke relatie uit zou komen. Wilder werd geholpen door Reuben Hayes. Hij is het die Heidegger heeft vermoord. Toen Wilder dit hoorde, biechtte hij alles op aan zijn vader. Holmes vindt Saltire, waarna Hayes wordt gearresteerd. Wilder vertrekt naar Australië om daar zijn geluk te zoeken.
The Adventure of Black Peter Holmes wordt naar Forrest Row in Weald gehaald om de moord te onderzoeken op Peter Carey, de 50 jaar oude eigenaar van een schip genaamd de Sea Unicorn. Hij stond bekend in de omgeving als een bijzonder onaardige man. Het moordwapen is een harpoen. Op de plek van de misdaad is een klein notitieboekje gevonden met daarin de initialen J.H.N. Deze blijken te staan voor John Hopley Neligan, die pasgeleden blijkt te hebben ingebroken in de hut van Carey. Hij zocht bewijzen dat Carey verantwoordelijk was voor de dood van zijn vader. Holmes gelooft niet dat Neligan de moordenaar van Carey is, en zoekt dus verder. Hij plaatst een advertentie in de krant met de mededeling dat hij op zoek is naar een harpoenist. Op die manier lokt hij de echte dader naar zich toe: Patrick Cairns, Careys voormalige eerste stuurman. Hij bekent dat Carey inderdaad Neligans vader heeft gedood, maar dat de moord op Carey slechts zelfverdediging was. thumb|right|200px|Holmes, Watson en Charles Augustus Milverton
The Adventure of Charles Augustus Milverton Holmes wordt ingehuurd door Lady Eva Blackwell om een paar brieven terug te halen waarmee ze gechanteerd wordt door een zekere Charles Augustus Milverton. Hij eist 7000 pond voor de brieven, en beweert dat als hij de inhoud van de brieven openbaar maakt dat het einde zal betekenen van Lady Eva’s huwelijk. Holmes gaat undercover als loodgieter om Milvertons huis binnen te komen. Hij ontdekt waar de brieven zijn. Die nacht breken hij en Watson in om de brieven terug te halen. Ze zijn echter getuige van hoe een ander slachtoffer van Milvertons praktijken het huis binnenkomt en Milverton doodschiet. Holmes weerhoudt Watson ervan om in te grijpen. Naderhand verzamelen ze alle brieven en andere papieren waarmee Milverton zijn slachtoffers chanteerde, en verbranden deze. Wanneer de volgende dag inspecteur Lestrade Holmes om hulp komt vragen voor het oplossen van de moord op Milverton, weigert hij. Aan Watson thuis vertelt hij dat hij had kunnen horen dat de vrouw die Milverton dood schoot ook een chantageslachtoffer van Milverton was en Milverton uit wraak had doodgeschoten omdat deze brieven aan haar dierbare echtgenoot heeft gestuurd waardoor hij stierf aan een gebroken hart. Hij laat Watson ook een aanwijzing zien waardoor Watson weet wie de dame in kwestie is en begrijpt waarom Holmes weigert zijn medewerking te verlenen.
The Adventure of the Six Napoleons