Entgen Luijten (of Luyten) (Lutterade, eind 16e eeuw – Limbricht, 9 oktober 1674) was de laatste vrouw die op het grondgebied van het huidige Nederland als heks is vervolgd en gedood.Limbricht, waar ze werd omgebracht, behoorde destijds echter in 1674 niet tot de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, maar tot het hertogdom Gulik. In 1665 onderwierp Herman Winand van Breyll zich definitief aan de hertog van Gulik. Zie H. G. Weinberg, 'Vrije Rijksheerlijkheden' in Limburg (1500-1800): Deconstructie van een mythe, dissertatie Maastricht University (2019) p. 419. Gearchiveerd op 7 oktober 2022.
Geschiedenis thumb|Kasteel Limbricht Entgen Luijten werd geboren in Lutterade. Rond 1630 verhuisde ze naar Limbricht. Ze was getrouwd met Jacob Bovendeert. In Limbricht werd enkele tientallen jaren het gerucht verspreid dat ze een heks zou zijn. Om een eind te maken aan alle verdachtmakingen liet zij zich op 18 juli 1674 op eigen verzoek gevangen zetten op Kasteel Limbricht, waar op dat moment heer van Limbricht Herman Winand van Breyll woonde. De autoriteiten verklaarden haar niet meteen onschuldig, maar begonnen een proces tegen haar.
Heksenproces thumb|Bronzen beeld op Kasteel Limbricht Op 21 en 28 juli werd Entgen Luijten voor de schepenbank verhoord door Herman Tacken, de fiscaal van het gerecht te Limbricht. Entgen ontkende zich aan hekserij of toverij schuldig te hebben gemaakt. Op 4 augustus wordt zij in staat van beschuldiging gesteld als Tacken zijn Klaglibel indient, met 31, vaak nogal merkwaardige, beschuldigingen: Zo zou ene Gort van Neusz, bierhouder op Lichtenberg, 26 jaar eerder zijn overleden, nadat hij had gedronken uit een pot bier die Entgen Luijten hem had aangereikt. Van Neusz beweerde tot het laatst toe dat hij door Entgen was betoverd. Hetzelfde zou zijn gebeurd met het meisje Aleth Bruggen dat in 1668 -geheel gezond- naast de verdachte in het veld had gezeten maar onwel was opgestaan en betoverd, lam en kreupel naar bed gedragen moest worden. De betovering werd pas verbroken nadat de moeder van Aleth bij Entgen umb Gottes wille om brood en zout had gebedeld en gekregen en Aleth dat gegeten had. Daarna zouden drie koeien van Ziets Bruggen, de vader van Aleth, door Entgen Luijten betoverd zijn en vervolgens overleden. Bruggen maakte Entgen toen openlijk uit voor heks, maar werd door haar op 10 september 1668 aangeklaagd waarbij ze 500 goudgulden schadevergoeding eiste. Na ongeveer 9 maanden moest Entgen Luijten wegens geldgebrek het proces staken. Tacken rekent haar dat zwaar aan: Entgen zou zich onvoldoende verdedigd hebben tegen de roddels van Bruggen. Entgen werd ook beschuldigd van de dood van meerdere paarden en koeien en het veroorzaken van gebrekkige melkgift van koeien.
Op 13 augustus worden vervolgens 10 getuigen gehoord. Geen van hen zegt dat ze een heks is, maar allemaal zeggen ze te weten dat Entgen al lang als heks bekend stond.
Entgen wordt tijdens het proces verschillende malen erop gewezen dat ze een advocaat in de arm mag nemen, maar dat doet ze niet. Ook wraakt ze geen getuigen, ondervraagt ze niet en voert zelf geen getuigen op, hoewel dat allemaal mogelijk was.
Requisitoir Tacken acht alle aanklachten bewezen, maar omdat Entgen niet bekent wil hij dat ze gemarteld wordt. De schepenbank wil eerst onafhankelijk advies en beslist op 10 september dat de processtukken naar de Sittardse juristen Helgers en Everarts moeten.
Entgen Luijten beweert intussen tegen de gerichtsbode dat ze door de duivel bezeten is. Daarover wordt ze door de schepenbank op 3 oktober ondervraagd, waarna Entgen vraagt om een duivelsuitdrijving. Die krijgt ze niet. De schepenen beslissen vervolgens dat ook deze nieuwe gegevens naar de juristen Helgers en Everarts moeten worden gestuurd.
Het advies Jurist Helgers oordeelt dat Tacken niets heeft bewezen omdat er onvoldoende onafhankelijke getuigen zijn gehoord. Hij adviseert de getuigen nogmaals te verhoren en liefst ook andere.
Voordat dit advies tijdens een zitting van de schepenbank besproken kon worden, werd Entgen dood in haar cel aangetroffen. Twee lijkschouwers stelden vast dat Entgen gestranguleert ofte verworght was, ze was vermoord. Helgers werd opnieuw om advies gevraagd, waarna hij het rapport van de lijkschouwers verdraaide en van 'moord' 'zelfdoding' maakte en suggereerde dat deze zelfdoding een impliciete schuldbekentenis van Entgen was. Hiermee ontsloeg hij de autoriteiten van een onderzoek naar de toedracht van haar dood. Hij adviseerde verder dat het lijk door de vilder met paarden naar de galg gesleept moest worden om daar te worden begraven.
De galg stond in het naburige dorp Einighausen, langs de tegenwoordige Urmonderbaan. De veldnaam Aan de Galling verwijst hier nog naar.
Trivia Het proces tegen Entgen Luijten inspireerde diverse kunstenaars: Protestzanger en auteur Herman Veugelers schreef in 1993 het toneelstuk De heks van Limborgh en in 2000 een roman met dezelfde titel. In 2021 schreef Susan Smit de roman De heks van Limbricht. Filmproducent Pieter Kuijpers uit Tegelen kocht de filmrechten van dit boek.Verhaal 'De heks van Limbricht' straks ook als film te zien 1Limburg.nl, 30 september 2021 Regisseur Gideon van Eeden maakte in 2022 de korte film De beul van Entgen Luijten.De Beul van Entgen Luyten (Short 2022) - IMDb In 2022 werden op Kasteel Limbricht twee beelden van Luijten geplaatst. Op 3 juni werd op de motte van het kasteel een portretbeeld onthuld. Het is gemaakt door Ankie Vrolings-Bleilebens uit Echt en is een geschenk van de (familie van) de nazaten van Entgen Luijten aan Kasteel Limbricht.Nazaten van Entgen Luijten schenken bronzen beeld aan Kasteel Limbricht, entgen.nl. Gearchiveerd op 12 oktober 2022. Op 9 oktober 2022 werd naast het melkhuis een bronzen beeld onthuld dat door de Limbrichtse kunstenares Marij Heijligers is gemaakt.Standbeeld Entgen Luijten onthuld bij kasteel Limbricht Sittard-Geleen.nieuws.nl, 9 oktober 2022 In juli 2022 werd op kasteel Limbricht een toneelstuk opgevoerd over Entgen Luijten, geschreven door Jacques Stel.Openluchtspel over tragisch leven ‘heks’ Limbricht trekt volle bak op kasteel, alle voorstellingen binnen anderhalf uur uitverkocht Limburger.nl, 5 juli 2022L1mburg Centraal: theaterstuk in Limbricht over laatste heksenproces L1.nl, 5 juli 2022
Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw Categorie:Slachtoffer van heksenvervolging Categorie:Geschiedenis van Sittard-Geleen