Het Hixkaryana is een Caribische taal die wordt gesproken door een paar honderd Indianen aan de Nhamundá, een zijrivier van de Amazone in Brazilië. Opmerkelijk aan deze taal is dat het een van de zeer weinige natuurlijke talen is met de OVS-volgorde als standaardwoordvolgorde, zoals ontdekt door Derbyshire. De taal is wellicht ook als eerste hierom beschreven.
Fonologie Medeklinkers Het Hixkaryana kent de volgende medeklinkers als fonemen:
LabiaalAlveolaarPostalveolaaror Palataal Velaar Glottaal Nasaal Plosief Fricatief Flap Approximant
is een retroflexe tap met een laterale luchtstroom. De volgende orthografie wordt gebruikt: = <tx dy>; = <f x>; = <ny>; = <ry>; = <y>.
Klinkers De volgende klinkers worden gebruikt: , , , , en , geschreven als <e>, <ɨ>, <u>, <o> en <a>.
Grammatica Aan de werkwoordsvorm worden prefixen met de functie van persoonlijk voornaamwoord toegevoegd met de hiërarchie 2e > 1e > 3e. Als het object van een transitief werkwoord belangrijker is dan het onderwerp wordt het O-prefix gebruikt, anders het A-prefix:
A-prefixen O-prefixen 1A /ɨ- 1O r(o) 2A m(ɨ)- 2O o(j)-/a(j)- 1+2A t(ɨ)- 1+2O k(ɨ)- 3A n(ɨ)-/j-
Bij intransitieve werkwoorden werkt het grotendeels hetzelfde. Het aspect getal wordt weergegeven door middel van porte-manteaumorfemen.
Meestal blijkt uit de voorvoegsels duidelijk wat het onderwerp van de zin is en wat het object, tenzij zowel het onderwerp als het object in de 3e persoon staan. De OVS-volgorde is dan cruciaal, zoals blijkt uit de zin toto yonoye kamara, die "de jaguar at de man op" betekent en niet: "de man at de jaguar op":
Hixkaryana totoyonoye kamara toto y- ono -ye kamaraNederlands persoon 3SG- eten - VERLEDEN TIJD jaguar"De jaguar at de man op."
Maar indirect objecten komen pas na het onderwerp:
Hixkaryana bɨryekomoyotahahono wosɨ tɨnyo wya bɨryekomo y- otaha -ho -no wosɨ tɨnyo wya Nederlands jongen 3ENKELV.- slaan -OORZ. -VERL. TIJD vrouw haar-man door"De vrouw liet haar man de jongen slaan."
Daarnaast geldt in beknopte bijzinnen de SOV-volgorde. 'LING419B: Topics in comparative syntax', handout 9 februari 2005 (archiefpagina).
Zie ook Woordvolgorde
Categorie:Taal in Brazilië Categorie:Caribische taalfamilie Categorie:Bedreigde taal