thumb|Een kopje koffie met krakeling De krakeling is een zoet en bros koekje uit een eeuwenoude Nederlandse en Vlaamse koektraditie. De benaming is rond 1330 overgeleverd; een ondubbelzinnige verwijzing naar krakeling als koek dateert uit 1397. Het gebak wordt gevormd uit een lange deegstreng waarvan de uiteinden kruisend naar het midden worden teruggeslagen, en wordt afgewerkt met suiker en soms kaneel.
Europa kent een lange traditie van hartig gebak en gevlochten brood in de vorm van een krakeling. Deze hartige variant wordt tegenwoordig in het Nederlands aangeduid met zoute krakeling of de uit het Engels ontleende term pretzel. De zoete koekvariant is naast Nederland en Belgë ook bekend in Scandinavië, en heet daar kringle, dat daar voor het eerst als verwijzing naar zoet gebak gedocumenteerd is rond 1700, en als verwijzing naar brood rond 1538.
Geschiedenis thumb|left|Krakeling op een graf, Michaelskirche in Waiblingen thumb|Bakker Arent Oostwaard en zijn vrouw Catharina Keizerswaard (1658), met verschillende soorten broodjes, kadetten, duivekater en krakelingen, Jan Steen, Rijksmuseum Amsterdam. Als symbolen in brood- en banketvormen werden eeuwenlang naast paarden, hazen, varkens, bomen en mensenparen ook ringen, bollen en krakelingen gebruikt.http://www.bakkerijwiki.nl/index.php?t=4&h=84 Bakkerijmuseum. Gearchiveerd op 3 september 2023.
Voordat de bekende botercake in de 20e eeuw de standaard begrafeniskoek werd op Nederlandse uitvaarten, was de krakeling eeuwenlang de belangrijkste 'leedkoek' op begrafenissen en crematies. De vorm staat dan symbool voor het begin en het einde van het leven.
Vlechtbroden, beendergebakken en grote krakelingen werden, al dan niet voorzien van een geldstuk, aan de peetkinderen geschonken door peter en meter. In katholieke streken handhaafde dit gebruik zich vooral op Allerzielendag, terwijl in overwegend protestantse streken deze giften naar Nieuwjaarsdag werden verschoven.
Krakelingen speelden ook een rol bij huwelijken. Zo was het in Staphorst onderdeel van de klederdracht. De aanstaande bruidegom maakte tijdens het varen bruidsklompen voor zijn bruid met kerfwerk bestaande uit toverknopen of drievoudige krakelingen, die alleen tijdens de bruidstijd gedragen werden.
Bij kraamanijs worden krakelingen geserveerd, als symbool van het eeuwige leven daar ze geen einde hebben.
De bekende 19e eeuwse volksschrijvers Joost Hiddes Halbertsma en zijn broer Eeltje Halbertsma beschrijven het feest Sint Piter, waarbij deze sint koek, speelgoed, appels en krakelingen uit Hamburg aan de kleding genaaid heeft.Sint-Pieter in Grouw
In het overwegend protestantse Noord-Duitsland zijn gestalten te vinden, die – net als in Nederland – eigenschappen van Sinterklaas en een zwarte boeman combineerden. Op het Oost-Friese eiland Wangerooge heette de verbasterde duivelsgestalte Sunnerklaus. Hij ging op kerstavond samen met zijn knecht Greifan alle huizen langs en ondervroeg de kinderen of ze al konden bidden. Ze moesten beloven gehoorzaam te zijn en hem een hand geven. Ze kregen dan een krakeling.
In 1661 sloot Everard Meyster een weddenschap met zijn vrienden. Hij zei dat hij de Amersfoorters zo ver zou krijgen dat zij een grote zwerfkei, de Amersfoortse Kei, van de heide bij De Stompert de stad in trokken. Bij deze gebeurtenis trakteerde hij op bier en krakelingen. Zijn huis (De Krakeling) is hiernaar vernoemd.
Lokale varianten thumb|Dat heerlijke kerstfeest, er hangen o.a. kerstkransjes en krakelingen in de boom, KB, nationale bibliotheek, 1910 Er bestaan ook plaatselijke varianten op de krakeling. In de omgeving van de Tielerwaard, Bommelerwaard en het Land van Heusden en Altena kent men een wat dikkere krakeling, die door de bruine basterdsuiker is gerold. Tijdens het bakproces karamelliseert de suiker en ontstaat een krokante buitenlaag. Deze krakelingen worden, naast oliebollen en appelbeignets, het hele jaar door, maar in het bijzonder met oudjaar gegeten.http://www.nederlands-dis.nl/uncategorized/lokaal/zoete-zoute-krakelingen-zeer-oude-traditie/ Nederlands dis. Gearchiveerd op 3 september 2023. Per dorp kan de receptuur lichtelijk verschillen. De Geldermalsense krakeling (met donkere basterdsuiker en een vleugje kaneel) en de Heukelumse krakelingen (lichtbruine basterdsuiker) zijn bekende varianten.
In Geraardsbergen is de krakeling een ringvormig broodje, ook wel 'mastel' genaamd, dat vooral bekend is van de krakelingenworp. Dit Feest van Krakelingen en Tonnekensbrand in Geraardsbergen staat sinds 2010 vermeld op de Representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.
In Brugge kent men de Brugse achten. Deze koeken zouden gebaseerd zijn op een recept van Maria van Bourgondië. Brugse achten zijn qua uiterlijk en smaak vergelijkbaar met de Geldermalsense en Heukelumse krakelingen.
Literatuur Krakelingen spelen een rol in meerdere verhalen, zoals: De geheimzinnige gaper Ole Lukøje van Hans Christian Andersen Overvloed en onbehagen
Afbeeldingen thumb|Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen is een schilderij van Clara Peeters uit ca. 1615. Het is tegenwoordig in bezit van het Mauritshuis.
Categorie:Koek Categorie:Oud en nieuw