De mensenrechten in Tibet vormen een controversieel politiek onderwerp.
Tot de regio Tibet behoren verschillende regio's in de Volksrepubliek China, zoals de gehele Tibetaanse Autonome Regio en Qinghai en regio's binnen Sichuan, Gansu en Yunnan. Tijdens de Culturele Revolutie vonden er grote schendingen plaats van de mensenrechten die niet uniek waren voor Tibet, maar plaatsvonden in geheel China. Verder heeft het betrekking op regio's buiten China, waarbij buitensporig overheidsoptreden voornamelijk in Nepal voorkomt.
Onder mensenrechten worden hoofdzakelijk de fundamentele mensenrechten verstaan, zoals in 1948 werden neergelegd in de Universele verklaring van de rechten van de mens.
Tot halverwege de 20e eeuw thumb|Doden die voor de honden werden gegooid, eerste helft 20e eeuw De Tibetaanse samenleving was in de eeuwen tot halverwege de 20e eeuw streng hiërarchisch georganiseerd. Er was een vorm van lijfeigenschap en horigheid en zonder toestemming van de heer, mochten lijfeigenen het hof niet verlaten.Goetz, John & Jochen Graebert (20 november 1997) Verklärt, verkitscht - Hollywood feiert den Dalai Lama, Nord Deutsche Rundfunk, reportage in Panorama (met video)
Er werden draconische straffen uitgedeeld door de regering van Tibet en op soms kleine vergrijpen kon een straf staan van al honderd zweepslagen. Andere straffen waren verminking van het lichaam, bijvoorbeeld door de ogen uit te steken of oren, neuzen, armen en benen af te snijden. Ook werden langzame martelmethoden uitgevoerd die uiteindelijk leidden tot de dood. Een voorbeeld hiervan is de stenen hoed: hierbij kreeg het slachtoffer steeds meer stenen op het hoofd gestapeld, totdat uiteindelijk de oogbollen uit de kassen plopten.Westerlaken, Nell (18 januari 2009) Doordringen tot het hart van Tibet, Volkskrant Er bevonden zich onder het Potala kerkers en gevangenissen, waar onder meer Gendün Chöpel eind jaren 40 drie jaar gevangen zat.
Naar aanleiding van het oproer in Lhasa van 1750 werden 51 Chinese militairen en 77 Chinese burgers vermoord door een woedende menigte, als reactie op de moord van de regent van Tibet, Gyurme Namgyal, door de ambans Fucin en Labdon. De vertegenwoordiger van de Chinese keizer Qianlong uit het gebied Kokonor (huidig Qinghai), Bandi, bereikte Lhasa als eerste. Na een kort verhoor met toepassing van foltering kondigde hij de executie van de veertien belangrijkste opstandelingen af en de verbanning van anderen. Luciano Petech beschreef de executie als volgt:
Francesco della Penna werd aanvankelijk in de eerste helft van de 18e eeuw nog goed ontvangen en gewaardeerd in Tibet vanwege zijn studie en kennis van de Tibetaanse cultuur en taal. Nadat hij echter twintig Tibetaanse mannen en vrouwen had bekeerd tot het christendom, die vervolgens de zegen weigerden van de zevende dalai lama Kälsang Gyatso bekoelde de relatie snel en werd hij het land uitgezet. Buitenlanders kregen daarna tijdens de verdere geschiedenis van de ontdekkingsreizen in Tibet steeds vaker te maken met Tibetaanse anti-gevoelens, waarbij er in sommige decennia er geen buitenlander in slaagde Lhasa nog te bereiken. Ook het grote aantal roversbendes die over de hoogvlakte zwierven, waren daar debet aan. Naast de vrees voor het verlies van hun religie, deden de verhalen de ronde dat indringers het hadden gemunt op de goudvoorraden. Ekai Kawaguchi werd bijvoorbeeld meerdere malen beroofd en bedreigd, voordat het hem lukte Lhasa te bereiken.Marini, Elio (1998) Pennabilli and Tibet - The story of Father Orazio della PennaEkai, Kawaguchi (1909 - oorspronkelijk) Drie jaar in Tibet, Uitgeverij Contact,
Een ander voorbeeld is van de Nederlandse protestants zendeling Petrus Rijnhart en zijn Canadese vrouw Susie Carson die eind 19e eeuw naar Tibet reisden. In 1898 overleed hun baby en toen Petrus op pad ging om hulp te zoeken bij inheemse Tibetanen, kwam hij van die tocht niet meer terug. Naast religie was er een grote vrees voor modernisering, wat onder meer een Britse expeditie in 1926 ervoer, toen zij onderweg waren met een lading elektrische machines naar Lhasa. De expeditieleden werden vermoord en hun vrachtwagens werden het ravijn ingeworpen.Amersfoortsch Dagblad "De Eemlander" (5 maart 1926) "De vermoorde expeditie in Tibet"Bookrags, Biografie van Susie Carson-Rijnhart Elk gezin leverde eeuwenlang ten minste één kind aan een klooster.
Verder werden veel mensen de dupe door de corruptie van bepaalde geestelijken, onder wie de vijfde Reting rinpoche, Jampäl Yeshe Gyaltsen, die na zijn afzetting een opstand leidde in 1941, met veel doden tot gevolg. Hij overleed op zijn beurt in de gevangenis door vergiftiging.Goldstein Melvin C. & Gelek Rimpoche (1991) A History of Modern Tibet, 1913-1951, p.p. 510-516, Op drie jaar na, bereikte tussen 1805 en 1898 verder geen dalai lama de volwassen leeftijd. Veel van deze dalai lama's wordt geen natuurlijke dood toegeschreven, maar wordt de doodsoorzaak gezocht in intriges en bedrog door de boeddhistische geestelijkheid in Lhasa en van de grote kloosters in Tibet of inmenging van ambans.
Algemene situatie sinds 1950 Aantallen doden De Tibetaanse regering in ballingschap noemt een erg hoog aantal doden, dat sinds de invasie van Tibet in 1950-51 zou zijn omgekomen als gevolg van hongersnood en geweld door de Chinese autoriteiten, van 1,2 miljoen. Patrick French is een van de weinige, mogelijk de enige westerse historicus die in de archieven van de Tibetaanse regering in ballingschap heeft kunnen onderzoeken waarop dit aantal is gebaseerd. Hij kwam tot de conclusie dat de betreffende archieven onbruikbaar zijn. Hij sluit zich aan bij de voorzichtige conclusies van de Amerikaanse historicus Warren W. Smith. Die komt op basis van vooral demografisch onderzoek en gaten in die demografische opbouw tot de aanname dat er in Centraal-Tibet ruim 200.000 slachtoffers zijn gevallen en nog eens eenzelfde aantal in de gebieden ten oosten van de TAR. Er zouden dan in totaal ca. 400.000 Tibetaanse slachtoffers moeten zijn geweest. Warren W. Smith tekent daarbij aan dat de meerderheid van de Tibetaanse slachtoffers in de gebieden ten oosten van de TAR het gevolg zijn van de hongersnood tijdens de periode van de Grote Sprong Voorwaarts (1960-1963), die in heel China naar schatting 30 tot 40 miljoen hongerdoden heeft geëist.French, Patrick (2003) Tibet, Tibet, a personal history of a lost land pag. 278-282, Borzoi Books, Alfred A. Knopf, New York. Smith, Warren W. (1996) Tibetan Nation: A history of Tibetan Nationalism and Sino- Tibetan Relations, Boulder, Westview Press,
Martelmethoden thumb|Europese duimschroef De meest voorkomende martelmethoden zijn misbruik van handboeien, voetboeien en duimschroeven; het toedienen van elektriciteit met een stroomstootwapen; ophanging aan op de rug vastgebonden handen in combinatie met voetverbranding door kolen of chilipoeder onder de voeten aan te steken; blootstelling aan extreme koude of warme temperaturen; zwaar lichamelijke dwangarbeid; inzet van vechthonden; seksuele dwang; opsluiting in een isoleercel; het tonen van video's van foltering van andere gevangenen; urineren in de mond; gedwongen afname van bloed en ander lichaamsvocht; afranseling; en andere marteltechnieken.Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor (8 maart 2006) Tibet Country Report on Human Rights Practices for 2005Tibetaans centrum voor mensenrechten en democratie, Kuxing - Folter in Tibet, Longtai Verlag, Giessen, Internationale Gesellschaft für Menschenrechte, Häufige Folter- und Misshandlungsmethoden in der VR China
Lange gevangenisstraffen De langst zittende gevangene is Takna Jigme Sangpo. Hij bracht bij elkaar 32 jaar door in drie verschillende werkkampen en gevangenissen en werd bijvoorbeeld in 1983 veroordeeld voor het ophangen van twee posters met de tekst Chinese indringers moeten terug naar China en Tibet behoort aan de Tibetanen, met als aanklacht het verspreiden van en ophitsen met contrarevolutionaire propaganda. Doordat hij Vrij Tibet! riep tijdens een bezoek van een delegatie van het Internationaal Comité van het Rode Kruis met de Zwitserse ambassadeur, werd zijn straf verhoogd met nogmaals acht jaar.Human Rights Tribune (5 juni 2008) Symbol of Tibetan resistance addresses Council
Religieuze inperking thumb|Karmapa Orgyen Trinley Dorje vluchtte naar India voor onderwijs Lama's van hoog niveau bevinden zich grotendeels in het buitenland, waardoor de kwaliteit van het boeddhistisch onderwijs als gevolg van de Tibetaanse diaspora laag is. Daarnaast was het examen tot Geshe Lharampa gedurende zestien jaar afgeschaft, tot 2004, naar aanleiding van de opstanden tussen 1987-1993. Karmapa Orgyen Trinley Dorje, een van de invloedrijkste religieuze personen in het Tibetaans boeddhisme, vluchtte in 1999 naar India. De verklaring die hij gaf over de redenen die hem tot die keuze hadden gebracht, was de Chinese regeringscontrole op al zijn werk en bewegingen en de afwijzing van de Chinese autoriteiten om voor religieuze studie naar India te reizen. Ook is de controle over de zoektochten naar geïncarneerde lama's een routinematig proces voor de regering, die zowel in het geval van de karmapa als in het geval van de pänchen lama een eigen kandidaat aanwees. De Tibetaanse pänchen lama-kandidaat Gendün Chökyi Nyima is om die reden sinds mei 1995 vermist.
Tot de dood van Mao (tot 1976) Vanaf de jaren van de invasie van Tibet in 1950-51, daarna de opstand in Tibet van 1959 en de erop volgende exodus van onder meer de dalai lama en zijn regering tot en met de Culturele Revolutie (1966-1976), kwam Tibet terecht in een oplopende spiraal van humane en religieuze onderdrukking, met als gevolg vernietiging van duizenden kloosters en de teloorgang van een groot deel van het religieuze leven en de menselijke waarde.Kuijk, Leonoor (10 juni 2008) In de Tibetaanse kloosters kijkt China meeSchulte Nordholt, Henk & Sander Tideman Tibet en China: separatisme of…..
Daarnaast had de centraal geleide economie van het maoïsme catastrofale gevolgen voor de voedselproductie en overleden tijdens de periode van de Grote Sprong Voorwaarts (1960-1963) tien- tot honderdduizenden Tibetanen als gevolg van hongersnood; in geheel China waren het naar schatting 30 tot 40 miljoen slachtoffers.
thumb|Strijdbijeenkomst Berucht voor en tijdens de Culturele Revolutie waren de strijdbijeenkomsten (Tibetaans: thamzing) die ervoor dienden de publieke opinie te vormen en politieke rivalen of klassenvijanden te vernederen, te vervolgen en/of uit te schakelen. In de jaren 50 zette de communistische regering arme boeren aan om met geweld land in te nemen. Landeigenaren werden betiteld als de uitbuitende klasse (剥削阶级, bōxuē jiējí) en rond twee miljoen van hen werd ter dood gebracht tijdens deze strijdbijeenkomsten. Tijdens de Culturele Revolutie vanaf midden jaren 60 werden talrijke strijdbijeenkomsten uitgevoerd door de Rode Gardes, waardoor miljoenen Chinezen het leven lieten tijdens de sessies zelf of erna in gevangenissen. Na de dood van Mao Zedong en het aantreden van Deng Xiaoping in 1978 kwam er een verbod op de strijdbijeenkomsten en verschillende andere gewelddadige campagnes die waren ontwikkeld tijdens het bewind van Mao.'Struggle Meeting' in: Guo Jian, Yongji Song en Yuan Zhou, Historical Dictionary of the Chinese Cultural Revolution (Historical Dictionaries of Ancient Civilizations and Historical Eras, No.17), Lanham Md (The Scarecrow Press) 2006, , pp. 269-270.
Internationale Commissie van Juristen