Jacques François Antoine Ibert (Parijs, 15 augustus 1890 – aldaar, 5 februari 1962) was een Frans componist en dirigent.
Levensloop Zijn eerste muziekles kreeg hij van zijn moeder. Vanaf 1910 studeerde hij in Parijs aan het Conservatoire national supérieur de musique bij André Gédalge, Paul Vidal en Gabriel Fauré. Zijn studies werden onderbroken door de Eerste Wereldoorlog, waarin hij als marineofficier gedurende 1917 en 1918 in Duinkerke gelegerd was. In 1919 won hij met zijn cantate Le poète et la fée de prestigieuze Prix de Rome. Verbonden daaraan was een driejarig verblijf in de Villa Medici in Rome. Daar ontstonden de symfonische fresco's Escales. Deze compositie verbeeldt muzikale reisherinneringen aan de exotische bekoring van verschillende havens aan de Middellandse Zee; verder een symfonisch gedicht naar Oscar Wilde La ballade de la geôle de Reading en de orkestfantasie Persée et Andromède.
Na zijn terugkeer in Parijs vond hij inspiratie vanuit het neoclassicisme. Voor de toneelmuziek die nu ontstond, koos hij een reeks orkeststukken met het doel van concertante uitvoeringen, zoals Divertissement, een zesdelige reeks naar de toneelmuziek bij Un chapeau de paille d'Italie van Eugène Labiche, en de symfonische suite Paris, die op humoristische manier indrukken van de Metro naar het Bois de Boulogne weerspiegelt en soms aan George Gershwin herinnert (An American in Paris).
In 1937 werd hij directeur van de Académie de France in de Villa Medici in Rome, waar hij met uitzondering van de jaren in de Tweede Wereldoorlog tot 1960 verbleef. Verder leidde hij in 1955-1956 de Parijse opera en de Opéra Comique.
Tot zijn leerlingen behoort de Belgische componist Jean Louël.
Als vrije componist in dubbele zin nam hij lange tijd geen baan aan en rekende hij zich nooit tot een bepaalde groep of stijlrichting.
Trivia Jacques Ibert's "Pièce pour flute seule" (1936) werd gebruikt als het fluitwijsje van de Rattenvanger van Hamelen op de Efteling sprookjes deel 5-plaat, -cassette en CD.
De Parade uit zijn Divertissement is gebaseerd op het lied "De schutterij", ook wel bekend als "Daar komen de schutters", uit 1904 van de Nederlandse dichter-zanger J.H. Speenhoff.Biografie van J.H. Speenhoff, ongepubliceerd, gedateerd Leiden, september 1987 – juli 1988, p. 44-50. Gearchiveerd op 30 november 2022.
Composities Werken voor orkest 1920: La ballade de la geôle de Reading Il n'avait plus sa tunique écarlate Cette nuit là, les corridors vides furent pleins de formes effrayantes Le vent frais du matin commença à gémir 1920-1922: Escales Rome-Palérmo: Calme Tunis-Nefta: Modéré très rythmé Valencia: Animé 1921: Suite "Persée et Andromède" 1924: Suite "Le jardinier de Samos" Ouverture Air de Danse Prélude du 2ème Acte Prélude du 4ème Acte Prélude du 5ème Acte 1925: Concert, voor cello en orkest Pastorale Romance Gigue 1925: Féerique - Chant de Folie Scherzo Symphonique 1930: Divertissement naar de muziek voor het theaterstuk Un chapeau de paille d'Italie van Eugène Labiche Introduction: Allegro vivo Cortège: Moderato molto Nocturne: Lento Valse: Animato assai Parade: Tempo di marcia Finale: Quasi cadenza 1931: Symphonie marine 1932: Paris - d’après "Donogoo" de Jules Romain suite symphonique Le Métro Faubourgs La Mosquée de Paris Restaurant au Bois de Boulogne Le Paquebot "Ile de France" Parade Foraine 1933-1934: Suite no.1 avec "Diane de Poitiers" Introduction Entree des Pages Diane Danse des Boyards Le Marchand d'Orvietans Danse de l'Arc Finale 1933-1934: Suite no.2 avec "Diane de Poitiers" Introduction et Allegro Intermezzo et Adage Marche et Finale 1934: Concert, voor fluit en orkest Allegro Andante Allegro scherzando 1935: Concertino da camera, voor altsaxofoon en 11 instrumenten Allegro Con Moto Larghetto - Animato Molto 1935: Suite avec "Golgotha" La fete de Paques Les vendeurs au Temple Le Calvaire La crucifixion L'agonie - La mise au tombeau 1942: Suite élisabéthaine - d’après "Le songe d’une nuit d’été" de William Shakespeare Prélude Chasse Entrée Chanson des Fées Dancerie Cortège Scherzo Nocturne Finale 1940: Ouverture de fête 1948: Suite avec "Macbeth" Ouverture Murder of King Duncan Macbeth after the Murder The Ghost of Banquo Death of Lady Macbeth Triumph of Macduff's Armies 1948-1949: Symphonie concertante voor hobo en strijkorkest Allegro con moto Adagio, ma non troppo Allegro brilliante 1949: Etude-Caprice pour un Tombeau de Chopin voor orkest 1953: Louisville Concert 1955: Bostoniana 1955: Hommage à Mozart 1956: Bacchanale Concerto voor piano en orkest Suite uit "Donogoo" naar Jules Romains Trois pièces de Ballet "Les Rencontres" Les Bouquetières Les Créoles Les Bavardes
Werken voor harmonieorkest 1925: Concertino voor cello, blazers, percussie en piano Pastorale - Allant Romance - Souple Gigue - Animé 1936: Ouverture pour "Quatorze juillet", voor harmonieorkest (zie: Toneelmuziek)
Cantates en geestelijke muziek 1919: Le poète et la fée
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1921 Persée et Andromède ou "Le Plus heureux de trois" 2 bedrijven 15 mei 1929, Parijs Nino (Michel Veber) naar de "Moralités Légendaires" van Jules Laforgue 1927 Angélique 1 akte 28 januari 1927, Parijs, Théâtre Bériza Nino (Michel Veber) 1927-1928 Le Roi d'Yvetot 4 aktes 6 januari 1930, Parijs, Opéra-Comique Jean Limozin naar André de La Tourrasse 1930 Gonzague 1 akte 17 december 1931, Monte Carlo, Opéra R. Kerdick naar P. Veber 1936-1937 L'Aiglon; in samenwerking met Arthur Honegger 5 aktes 10 maart 1937, Monte Carlo, Opéra Henry Cain naar Edmond Rostand 1943 Barbe-Bleu Radio-opera 10 oktober 1943, Parijs William Aguet
Operette Voltooid in titel aktes première libretto 1938 Les Petits Cardinal; in samenwerking met Arthur Honegger 2 aktes, 10 taferelen 13 februari 1938, Parijs, Théâtre des Bouffes-Parisiens Albert Willemetz/Paul Brach naar Ludovic Halévy
Balletten Voltooid in titel aktes première libretto choreografie 1927 L'Éventail de Jeanne;in samenwerking metGeorges Auric (Rondeau), Marcel Delannoy (bourrée),Pierre-Octave Ferroud (Marche), Darius Milhaud (Polka), Francis Poulenc (Pastourelle), Maurice Ravel (Fanfare),Roland Alexis Manuel Levy (Canarie), Albert Roussel (Sarabande) en Florent Schmitt (Finale: Kermesse-Valse) ⇒ Ibert schreef het deel Valse 16 juni 1927, Parijs, Jeanne Dubost’s salon Alice Bourgat en Yvonne Franck 1933-1934 Diane de Poitiers 3 taferelen 30 april 1934, Parijs, Opéra Garnier Élisabeth de Gramont naar de biografie van Hendrik II van Frankrijk (1519-1559) en Diane de Poitiers (1499-1566) 1934 Le Chevalier errant 4 scènes 26 april 1950, Parijs Élisabeth de Gramont, naar Miguel de Cervantes Saavedra, Albert Arnoux 1945 Les amours de Jupiter 5 scènes 9 maart 1946, Parijs B. Kochno 1949-1950 La Licorne ("Het Eenhoorn"), ou Le Triomphe de la Chasteté 12 december 1954, Chicago R. Page 1950 Le triomphe de la pureté
Toneelmuziek 1924: Le jardinier de Samos musique de scène - tekst: C. Vildrac 1928: On ne saurait pas penser à tout, - tekst: G. d'Houville 1929: Un chapeau de paille d'Italie - tekst: E. Labiche 1929: La Castiglione - tekst: R. Gignoux 1930: Le stratagème des Roués - tekst: M.C. Weyer, naar G. Farquhar 1930Donogoo - tekst: Jules Romains 1935: Le médecin de son honneur, drama in 3 aktes - tekst: Albert Arnoux, naar Calderón 1936: Ouverture pour "Quatorze juillet", voor harmonieorkest - tekst: Romain Rolland (in samenwerking met: Georges Auric (Palais Royal), Arthur Honegger (Marche sur le Bastille), Charles Koechlin (Liberté), Daniel Lazarus (Fête de la Liberté), Darius Milhaud (Introduction et Marche funèbre) en Albert Roussel (Prélude)) 1942: Le songe d'une nuit d'été - tekst: William Shakespeare 1946: Le cavalier de fer - tekst: Albert Arnoux
Kamermuziek 1916-1917: Six pièces voor harp solo Matin sur l'eau Scherzetto En Barque, le soir Ballade Reflets dans l'eau Fantaisie 1921: Deux mouvements voor blazerskwartet Allant Assez vif et rhythmé 1923: Jeux Sonatine voor fluit en piano Animé Tendre 1924: Le Jardinier de Samos voor fluit, klarinet, trompet, viool, cello en slagwerk Ouverture Air De Danse Prélude du 2ème Acte Prélude du 4ème Acte Prélude du 5ème Acte 1927: Arie (Vocalise) voor fluit, viool en piano 1930: Trois pièces brèves voor blazerskwintet Allegro Andante Assez lent - Allegro scherzando 1935: Cinq pièces en trio voor hobo, klarinet en fagot Allegro vivo Andantino Allegro assai Andante Allegro quasi marziale 1935: Entr'acte voor fluit en gitaar 1935: Concertino da camera voor altsaxofoon en kamerorkest 1935-1936: Chevalier errant (selectie) uit L'age d'Or voor altsaxofoon en piano 1936: Pièce voor fluit solo 1937-1942: Strijkkwartet Allegro risoluto Andante assai Presto Allegro marcato 1939: Capriccio voor 10 instrumenten 1944: Trio voor viool, cello en harp Allegro tranquillo Andante sostenuto Scherzando con moto 1946: Deux Interludes voor fluit, viool en klavecimbel of harp Andante espressivo Allegro vivo 1949: Etude-Caprice pour un Tombeau de Chopin voor cello solo 1950: Ghirlarzana voor cello solo 1950: Caprilena voor viool solo 1950: Impromptu voor trompet en piano 1953: Carignane voor fagot en piano Arabesque voor fagot en piano Stèles Orientées Nr. 1-2
Vocale muziek met orkest of instrumenten 1923: Trois Chansons de Charles Vildrac voor zangstem en orkest Elle était venue sur les marches tièdes C'est au petit jour qu'ils trépassent Comme elle a les yeux bandés 1923-1924: Chant de folie voor 4 sopranen, 2 altos, gemengd koor met acht stemmen en orkest 1932: Quatre Chansons de "Don Quichotte" voor bas en orkest Chanson du départ Chanson à Dulcinée Chanson du Duc Chanson de la mort de Don Quichotte La verdure dorée Comme j'allais couvert de la poussière du voyage Tiède azur Cette grande chambre... et ce lit défait... Personne ne saura jamais
Werken voor piano 1910-1922: Histoires voor piano La meneuse de tortues d'or (un peu allant) Le petit âne blanc (avec une tranquille bonne humeur) Le vieux mendiant (lent) A giddy girl (allant) Dans la maison triste (lent et plaintif) Le palais abandonné (grave et soutenu) Bajo la mesa (alerte et bien rythmé) La cage de cristal (un peu vite) La marchande d'eau fraîche (d'un petit pas égal et monotone) La cortège de Balkis (dans un mouvement libre et brillant) 1914: Noël en Picardie 1915: Le vent dans les ruines 1916: Scherzetto 1917: Matin sur l'eau 1921-1924: Les rencontres 1925: Stèles orientées 1927: L'éventail de Jeanne 1937: L'espiègle au village de Lilliput 1937: Pièce romantique 1944: Petite Suite en 15 images Prélude (Moderato) Ronde (Allegro grazioso) Le gai vigneron (Allegro giocoso) Berceuse aux étoiles (Lento molto) Le cavalier Sans-Souci (Allegro tranquillo) Parade (Allegro alla marcia) La promenade en traîneau (Allegro vivace) Romance (Andantino espressivo) Quadrille (Vivo) Sérénade sur l'eau (Andantino con grazia) La machine à coudre (Allegro quasi presto) L'Adieu (Andante espressivo) Les crocus (Allegretto) Premier bal (Tempo di valzer moderato) Danse du cocher (Allegro vivace e marcato)
Werken voor orgel 1937: Toccata sur le nom d'Albert Roussel Trois Pièces voor orgel Choral sur Justorum animae in manu Dei sunt
Werken voor gitaar 1926: Française voor gitaar solo 1935: Paraboles voor twee gitaren Allegro Moderato Moderato 1935: Ariette voor gitaar solo
Filmmuziek 1933: Les deux orphelines 1933: Don Quichotte 1934: Maternité 1935: Golgotha 1935: Justin de Marseille 1936: Le Coupable 1937: L'Homme de nulle part 1937: La Maison du Maltais 1938: Thérèse Martin 1939: Angelica 1939: La Comédie du bonheur 1939: La Charrette fantôme 1939: Le Héros de la Marne 1942: Félicie Nanteuil 1947: Macbeth van Orson Welles 1954: Marianne de ma jeunesse
Bibliografie Jean-Pierre Thiollet:Sax, Mule & Co, * "Jacques Ibert" p. 135, Paris, H & D, 2004,