Willem Johannes Ouweneel (Zaandam, 2 juni 1944) is een Nederlandse gepromoveerd bioloog, filosoof en theoloog. Hij heeft meer dan tweehonderd populair-wetenschappelijke werken op zijn naam staan. Ouweneel is binnen evangelicaal/orthodox-protestantse kringen in Nederland een bekend publicist en spreker.
Biografie Ouweneel werd in 1944 geboren in Zaandam. Hij maakt deel uit van de geloofsgemeenschap van de Vergadering van gelovigen waar ook zijn vader een bekend voorganger was. Hij bracht zijn jeugdjaren door in Apeldoorn en Deventer en ging na de lagere school naar het Christelijk Lyceum Apeldoorn. Na zijn eindexamen gymnasium-β ging hij in 1962 biologie studeren aan de Universiteit Utrecht. Hij studeerde in 1967 cum laude af met als hoofdvakken genetica en embryologie.
Op 28 maart 1969 trouwde hij in Apeldoorn met Grada Gerhardina Terwel. Zij hebben vier kinderen; een van hen (Evert Jan Ouweneel) is eveneens als filosoof en op aanverwante terreinen werkzaam. Willem Ouweneel is lid van de Vereniging voor Reformatorische Wijsbegeerte.
Een jongere broer, Frank Ouweneel, is vooral bekend geworden door zijn eindtijd-Bijbelstudies middels beamer-lezingen over de ontwikkelingen in de wereld in het licht van de Bijbelse profetieën.
Docent en opleidingen Willem Ouweneel werkte korte tijd als biologieleraar in Apeldoorn. Van 1968 tot 1976 ging hij aan de slag als wetenschapper aan het Hubrecht Laboratorium in Utrecht waar hij onder andere de genetica van het fruitvliegje (Drosophila) bestudeerde. Tijdens deze periode promoveerde hij in 1970 in de biologie met een proefschrift over het fruitvliegje: Genetics, Morphology, and Development of Homoeotic Wing Tissue in the Eye of Drosophila melanogaster. In 1986 promoveerde hij een tweede maal, nu aan de Universiteit van Amsterdam, als doctor in de wijsbegeerte. In 1993 promoveerde hij in de theologie aan de Universiteit van Oranje Vrijstaat te Bloemfontein in Zuid-Afrika.
Ouweneel stond aan de wieg van de Evangelische Hogeschool in Amersfoort, waar hij van 1977 tot 2009 les in filosofie en cultuurgeschiedenis gaf. Verder was hij hoogleraar in de filosofie aan de Universiteit van Potchefstroom in Zuid-Afrika en docent dogmatiek en Bijbelwetenschappen aan de Evangelical School of Theology in Suriname. Ook werkte hij enige tijd als invallend docent Duits en Frans aan de evangelische middelbare school De Passie in Utrecht. Hij is thans hoogleraar dogmatologische vakken aan de Evangelische Theologische Faculteit Leuven (België) en docent dogmatiek aan de Evangelische Theologische Academie in Nederland.
Evangelische Omroep Vanaf 1975 was Ouweneel freelance medewerker bij de Evangelische Omroep (EO) waar hij veel programma's op radio en televisie begeleidde en produceerde. In de jaren '70, '80 en '90 was Ouweneel veel te horen en te zien bij de EO, daarna verscheen hij daar minder vaak. Hij was een paar keer bij de EO-Jongerendag te gast als spreker, samen met Henk Binnendijk. Hij gaf vanaf begin jaren 80 tot en met 5 juli 2008 als panellid commentaar op maatschappelijke en kerkelijke gebeurtenissen in het EO-radioprogramma Deze Week op de zaterdagavond. In 2014 en 2015 had het radioprogramma EO Door de Week de rubriek De Week van Willem op dinsdagavond, waarin Ouweneel commentaar gaf op telkens twee onderwerpen uit de actualiteit. Ook gaf hij jarenlang voor de EO-radio commentaar op de kerkelijke cantates van Johann Sebastian Bach, waarbij het hem meer ging om de theologische dan om de muzikale aspecten van deze cantates.
Van creationist tot 'ontstaansagnost' Naast de baan bij de EO gaf hij ook veel spreekbeurten en studies op Bijbels gebied en schreef tientallen boeken op creationistisch, filosofisch en Bijbels gebied. Hij kon als een orthodox christen worden gekenschetst. Hij was lange tijd een jongeaardecreationist, die geloofde dat aarde niet langer dan zes- à tienduizend jaar geleden geschapen is. Hij was een belangrijk medewerker bij de creationistische programma's en boeken die de EO, vooral in de jaren '70 en '80, over dit thema maakte.
Sinds ongeveer 2000 was echter langzaam een verandering te zien in zijn voorheen aan de buitenwereld als rotsvast gepresenteerde geloof in een letterlijke scheppingsweek, zoals in het Scheppingsverhaal staat opgetekend. In onder meer het orthodox-christelijke tijdschrift Ellips, waarvan hij de hoofdredacteur was, beschreef hij zijn vroegere opvattingen als "mijn creationistische periode".Ouweneel, Willem J.: Hoe relevant is Darwin nog?, pagina 44. Ellips 291, mei 2009. In een artikel op zijn eigen website stelde Ouweneel nu meer te neigen naar een model van 'geleid evolutionisme' oftewel theïstisch evolutionisme, iets waar hij voorheen een fel tegenstander van was en het 'een hellend vlak naar een uiteindelijk onversneden evolutiegeloof' noemde. Hij noemt zichzelf tegenwoordig ook wel een "ontstaansagnost". Hij definieert dit als volgt:
Ouweneel zegt onvoorwaardelijk in een scheppende God te geloven. Hij had enige tijd sympathie voor de Intelligent design beweging, maar plaatst daar nu kritische kanttekeningen bij. In februari 2009 noemde hij sommige vormen van creationisme 'pseudowetenschap', een term die Ouweneel vroeger ook weleens voor 'evolutionisme' reserveerde. Door deze wending in zijn denken is er enige consternatie ontstaan onder de achterban en (oud)medewerkers van de EO en krijgt Ouweneel, naast instemming met zijn nieuwe standpunten,Willem Ouweneel:"Het lijkt alsof ik wispelturig ben", CIP.nl, 2 december 2008. soms ook heftige verwijten.Open Brief aan professor Willem Ouweneel; professor Cees Dekker, Andries Knevel en de EO, opiniestuk van Bert Dorenbos op website Schreeuw om Leven, 14 februari 2009
Toenadering tot charismatische beweging Ouweneel is bekend om zijn steeds veranderende standpunten. Zo verraste hij vriend en vijand door zijn cessationistische visie (de opvatting dat de Heilige Geest nadat Paulus in Rome aankwam niet meer openlijk zichtbaar is, met wonderen en dergelijke zoals in de eerste gemeente, totdat Jezus terugkomt) in te wisselen voor een voluit charismatische theologie.
Ook is hij zich meer op charismatisch terrein gaan begeven. Zo is hij een tijdlang pleitbezorger geweest van de omstreden T.B. Joshua, een christelijke gebedsgenezer in Nigeria.Professor Ouweneel bezocht de kerk van T.B. Joshua - EO, 15 juli 2004. Ook heeft hij meer radicale standpunten ingenomen in de leer van de gebedsgenezing en werkte hij nu en dan nauw samen met TRIN, een charismatische zendingsorganisatie, onder leiding van Mattheus van der Steen, die ook opwekkingsbijeenkomsten organiseerde. Door wendingen als deze is zijn populariteit in sommige kringen gegroeid, maar de tijd dat hij bijkans de hele breedte van de evangelische beweging aansprak, is voorbij.
Politiek In 1998 stond Ouweneel voor het eerst op de kieslijst voor de Reformatorische Politieke Federatie (RPF). Dit markeerde eveneens een omslagpunt in zijn denken, want in eerdere publicaties had hij tegen deelname van christenen aan de gang naar de stembus geargumenteerd.RPF'er prof. Ouweneel vond met Groen de weg naar de politiek. Voor de soevereiniteit in eigen kring, Reformatorisch Dagblad, 26 februari 1998 Later werd hij lid van de ChristenUnie (CU), de opvolger van de RPF. In 2002 stond Ouweneel op plek 28 op de kandidatenlijst; goed voor 3.879 stemmen. In 2003 stond hij voor de CU op de 21e plek op de kieslijst voor de Tweede Kamer en leverde hij 1.921 stemmen.
Theïstisch manifest In 1995 verscheen het Atheïstisch manifest van de filosoof Herman Philipse. In 2004 verscheen van dit manifest een tweede herziene uitgave. Philipse betoogt in dit manifest dat het atheïsme logisch bewijsbaar is. Het niet-bestaan van God zou door de wetenschap zijn vastgesteld. Ouweneel publiceerde in maart 2005 een boek waarin hij de gedachten van Philipse bekritiseert. Zijn boek draagt als titel: De God die is, waarom ik geen atheïst ben. Ouweneel betoogt in dit boek dat er volstrekt geen redelijke argumentatie is voor het atheïsme. Volgens Ouweneel heeft het atheïsme zeer vergaande consequenties.
Ontvangst en controverses Willem Ouweneel heeft in orthodox-christelijke/evangelische kringen jaren in hoog aanzien gestaan. Dat is ietwat gewijzigd sinds hem vanuit die kringen verweten werd met Bijbelse waarheden op de loop te zijn gegaan. Zo werd hem zijn instemmende belangstelling voor de Nigeriaanse gebedsgenezer T.B. Joshua, waarbij door sommige waarnemers getwijfeld wordt aan Joshua's betrouwbaarheid, niet door iedereen in dank afgenomen.Van der Ven contra Ouweneel en TB Joshua, www.dossiers.tk Datzelfde geldt voor zijn betrokkenheid bij de organisatie TRIN en bij Mattheus van der Steen.
Ook zou hij volgens sommigen, wijzend op Ouweneels omslag in zijn denken over de controverse rondom schepping versus evolutie, op een hellend vlak terecht zijn gekomen wat betreft de vraag hoe letterlijk de dagen in het Bijbelse scheppingsverhaal moeten worden genomen.Evangelisch fundamentalisme onder druk van binnenuit, Stichting Europese Apologetiek, december 2001
Onder 'gangbare' wetenschappers en theologen vindt hij weinig weerklank voor zijn theorieën. In het algemeen wordt hij niet aangehaald in theologische academische publicaties. Het is door het grote aantal boeken dat Ouweneel al heeft geschreven niet eenvoudig een duidelijk beeld te krijgen van de plaats van Ouweneel ten aanzien van (theologische) onderwerpen. Daarbij wordt het niet door iedereen gewaardeerd dat hij in zijn geschriften en lezingen soms nuanceert of zelfs herroept wat hij in eerdere publicaties geschreven heeft.
In januari 2024 verscheen een driedelige documentaire van de Britse omroep BBC waarin uitvoerig aan de orde komt dat de predikant T.B. Joshua ervan wordt beschuldigd bijna twintig jaar lang leden van zijn kerk seksueel te hebben misbruikt en mishandeld.Controversiële kerkleider Nigeria beschuldigd van verkrachten volgelingen, NOS Nieuws, 8 januari 2024. Ook kwam naar voren dat veel van de 'wonderbaarlijke genezingen' in scène zouden zijn gezet: tegen betaling, door overdrijving of op basis van gefingeerde diagnoses. Om commentaar gevraagd op de BBC-uitzendingen is Ouweneel in een 'drieluik' op zijn website ingegaan op de zeven bezoeken die hij in de jaren 2002-2004 aan de kerkgemeenschap van T.B. Joshua heeft gebracht en zijn persoonlijke contacten met hem.Drieluik op de website van Willem Ouweneel: deel I, 19 januari 2024, deel II, 20 januari 2024, deel III, 21 januari 2024 Op de gepresenteerde misdragingen gaat Ouweneel in dit drieluik slechts summier in. Hij geeft vooral aan destijds in toenemende mate bezwaren tegen ‘Lagos’ te hebben ontwikkeld. Zo mislukte een gezamenlijk boekproject, omdat Joshua kritiek op zijn pastoraat niet accepteerde. Op zijn drieluik is in christelijke kring kritisch gereageerd.BBC's schokkende onthullingen over TB Joshua en de verwarrende reactie van o.a. Willem Ouweneel, Christelijke Apologeet (Chris Verhagen) op YouTube, 20 januari 2024.Hoe Willem Ouweneel wel en niet afstand neemt van de van misbruik beschuldigde pastor T.B. Joshua, Nederlands Dagblad, 22 januari 2024.
Boeken Ouweneel heeft ruim tweehonderd boektitels op zijn naam staan. Hieronder een beknopte selectie, gerangschikt op jaar van uitgave.
Drie proefschriften Genetics, Morphology, and Development of Homoeotic Wing Tissue in the Eye of Drosophila melanogaster, biologisch proefschrift Utrecht:Rijksuniversiteit 1970. A Critical Analysis of the Internal and External Prolegomena of Systematic Theology, theologisch proefschrift Bloemfontein:Universiteit van die Oranje-Vrystaat 1993. De leer van de mens, Amsterdam:Buijten & Schipperheijn 1986 (handelsuitgave wijsgerig proefschrift Amsterdam:Vrije Universiteit).
Christelijke boeken
1974 Kanttekeningen bij Genesis één, Winschoten: Uit het Woord der Waarheid. 1975 Operatie Supermens: Een Bijbels-biologische blik op de toekomst, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.