| thumb|Locatie van het incident op een overzichtskaart van de stad Apeldoorn |- | thumb|Locatie van het incident in detail |} De aanslag op Koninginnedag 2009 vond plaats op 30 april 2009, toen in Apeldoorn een auto inreed op een optocht waar ook de koninklijke familie deel van uitmaakte, met acht doden tot gevolg.
De aanslag vond plaats rond 11.50 uur, tijdens de officiële viering van Koninginnedag in Apeldoorn. Op dat tijdstip reed een personenauto door dranghekken en een mensenmenigte heen, in de richting van een open bus waarmee de koninklijke familie op dat moment een rijtoer door Apeldoorn maakte. De aanslag kostte acht mensen het leven, onder wie de bestuurder van de auto, Karst Tates. De koninklijke familie, op wie volgens de eerst aanwezige officier van de Koninklijke Marechaussee de aanslag gericht was, bleef ongedeerd.
Verloop Apeldoorn was in 2008 verkozen als de plaats die in 2009 koningin Beatrix en de andere leden van de koninklijke familie mocht ontvangen. Na onder andere een thematische wandeling in het Oranjepark, stond een rijtoer per open bus door Apeldoorn op het programma, richting Paleis Het Loo.
Ongeveer op het moment dat de open bus van de Loolaan de Zwolseweg op draaide, met de bedoeling om vervolgens langs het monument De Naald de oprijlaan van het paleis op te gaan, kwam met grote snelheid vanuit zuidwestelijke richting een personenauto aanrijden. 150px|thumb|left|Monument De Naald De auto, een zwarte Suzuki Swift, reed over de Jachtlaan in de richting van de Zwolseweg, ramde afscheidingen, schepte op het kruispunt Jachtlaan-Loolaan zeventien mensen uit het publiek en reed vlak langs honderden toeschouwers, waaronder fotografen, journalisten en politiemensen en kwam daarna tot stilstand tegen De Naald. De open bus waarmee de koninklijke familie werd vervoerd reed op dat moment juist langs dat punt, zo'n vijftien meter verderop aan de andere kant van de weg, waardoor zij mede getuige was van de klap. De bus zelf werd niet geraakt. - Vlag is gestreken, feest is voorbij. Een enorme knal en Máxima trok wit weg; Aanslag in Apeldoorn, in dagblad Trouw, 1 mei 2009, p. 2-3Feestdag wordt bloedige tragedie; Geen springstoffen; Vijf doden en vier zwaargewonden; Poging tot aanslag op leden van koninklijke familie; Verdachte verkeert in levensgevaar. de Volkskrant, 1 mei 2009 Dit alles was deels live te zien op televisie.
Direct na het incident reed de bus door naar Paleis Het Loo, waar de koninklijke familie in veiligheid werd gebracht. De koningin en haar familie, die getuige waren van de botsing, waren zeer aangeslagen door het gebeuren. De rest van de middag verbleven zij op Kasteel Het Oude Loo, het weekendverblijf van de koningin.
Militairen van de Koninklijke Marechaussee verleenden direct eerste hulp aan de bestuurder terwijl het Rode Kruis, politiemensen (waaronder studenten van de politieacademie die opgesteld stonden langs de route) en aanwezige burger hulpverleners zich over de andere slachtoffers ontfermden. Daarbij zou de bestuurder volgens het Openbaar Ministerie hebben aangegeven dat hij de koninklijke familie zou hebben willen aanrijden. Aangenomen werd dat dit gebeurde direct na de botsing, terwijl hij nog in de auto zat. Hij werd aangehouden. Daarna werd hij door de brandweer uit de auto bevrijd en ernstig gewond naar een ziekenhuis in Deventer overgebracht. In de ambulance op weg naar het ziekenhuis zou hij ook nog gesproken hebben met begeleidende politiemensen. De gewonden, onder wie een politieagent en een 55-jarige burgermedewerker van de Koninklijke Marechaussee,Defensiemedewerker zwaargewond in Apeldoorn, Ministerie van Defensie, 30 april 2009, 18.34 uur werden overgebracht naar het Lukas-ziekenhuis in Apeldoorn en andere ziekenhuizen in de omgeving.
De auto werd direct met hulp van een hond onderzocht door het Explosieven Opruimingscommando Koninklijke Landmacht; het onderzoek was live op televisie te volgen. Door hulpdiensten werden coördinatieniveaus GRIP 3 en GRIP 4 afgekondigd; achteraf bleek dat het officiële Beleidsteam GRIP 3 had vastgesteld. Aanvankelijk werd, toen nog niet duidelijk was dat de dader alleen handelde, eveneens hoge prioriteit gegeven aan de vermissing van een gepantserd Defensievoertuig. Bij die vermissing was het onduidelijk of het voertuig nog munitie aan boord had.
Om 15.45 uur werd in Apeldoorn een persconferentie gegeven door de burgemeester van Apeldoorn, Fred de Graaf, de korpschef van de Politie Noord- en Oost-Gelderland, korpschef Annelore Roelofs en de hoofdofficier van justitie van het Arrondissementsparket Zutphen, Ludo Goossens. De politie ging uit van opzet, naar aanleiding van een verklaring van de ter plekke aangehouden bestuurder van de zwarte personenauto, kort na het incident. De waarneming van ooggetuigen, die aangaven dat de bestuurder nog voor de klap tegen het monument gas bijgaf, leek dit te ondersteunen.Doden bij aanslag rijtoer koningin, NRC.nl, 30 april 2009 Om 19.30 uur volgde een tweede persconferentie waarbij nadere details bekend werden gemaakt. Aangezien de gebeurtenissen werden beschouwd als een aanslag op leden van het Koninklijk Huis werd het onderzoek in handen gegeven van de Nationale Recherche. Vervolging van de vermoedelijke dader werd na diens dood afgesloten, maar het onderzoek ging door.Dader aanslag op de koningin overleden. NRC Handelsblad, 1 mei 2009
Er vielen acht doden, drie vrouwen en vijf mannen. Vier doden vielen kort na de aanslag, een vijfde slachtoffer overleed later in de avond aan zijn verwondingen,5e dode Apeldoorn niet de dader. Spitsnieuws.nl, 30 april 2009 de zwaargewonde bestuurder van de auto overleed in de nacht van 30 april op 1 mei in het ziekenhuis.Verdachte aanslag Apeldoorn overleden, NU.nl, 1 mei 2009, 09.34 uur De medewerker van de Koninklijke Marechaussee overleed in de middag van 1 mei in het ziekenhuisMarechausseemedewerker aan verwondingen Koninginnedag overleden, Ministerie van Defensie, 1 mei 2009, 16.01 uur en op 8 mei bezweek een 46-jarige vrouw aan haar verwondingen."Drama Apeldoorn eist achtste leven", NU.nl, 8 mei 2009 Verder raakten er tien mensen gewond, van wie er twee zwaargewond waren.
De bestuurder
De bestuurder van de Suzuki werd reeds dezelfde middag geïdentificeerd als Karst Tates, een 38-jarige inwoner van de Gelderse plaats Huissen.Dader aanslag overleden in Deventer, De Stentor, 1 mei 2009 Hij werd kort na het tot stilstand komen van de auto, waarin hij door de toegesnelde politie zwaargewond werd aangetroffen, aangehouden op verdenking van het plegen van een aanslag tegen de Koning (art. 92 van het Wetboek van Strafrecht) en op de vermoedelijke opvolger van de Koning en diens echtgenote (art. 108 WvSr) en van doodslag of moord (art. 287 en 289 WvSr) op mensen uit het publiek.Tweede Boek van het Wetboek van Strafrecht, geldig op 30 april 2009. Wetten.overheid.nl
Tates overleed in de nacht van 30 april op 1 mei om 02.58 uur in een ziekenhuis in Deventer als gevolg van hersenletsel dat hij had opgelopen bij zijn actie.Verdachte overleden aan hersenletsel, NU.nl, 2 mei 2009 Hij werd in kleine en besloten kring begraven."Sobere teraardebestelling in rieten kist - Karst Tates in familiekring in Zevenaar begraven", in Algemeen Dagblad, 7 mei 2009, p. 4
De dood van Tates betekende het stopzetten van het strafrechtelijke onderzoek tegen hem. Het onderzoek naar de toedracht van de aanslag werd wel voortgezet. Reeds op 30 april verrichtte de politie huiszoeking in zijn woning om aanwijzingen te vinden over zijn drijfveren en eventuele andere personen die erbij betrokken zouden kunnen zijn. Volgens burgemeester Harry de Vries van de gemeente Lingewaard, waarvan Huissen deel uitmaakt, was er tussen de man en de bewoners "een redelijk normaal contact". "Hij leefde niet met de gordijnen dicht. Het is evenmin zo dat zijn appartement al leeg is. Hij zou pas per 1 juni het pand uit gaan. Er is een normaal interieur". Daarbij zei hij dat de man "volstrekt de weg kwijt was in het leven". Er zouden echter geen signalen voor het drama zijn geweest. - Huissen gist naar een motief: De 38-jarige plaatsgenoot leed een anoniem bestaan, in dagblad Trouw, 1 mei 2009, p. 4Vader Karst T. kan niets zeggen over motief, in dagblad De Stentor, editie Apeldoorn, vrijdag 1 mei 2009 Uit onderzoek van de nationale recherche bleek dat Tates niet leed aan een psychische stoornis, wel dat hij kampte met stemmingswisselingen en middelengebruik.
Directe gevolgen Om 12.15 uur werd besloten om het resterende officiële programma in Apeldoorn te staken.Feitenoverzicht incident Apeldoorn. BN/De Stem, 30 april 2009 Als gevolg van het incident in Apeldoorn werden in de loop van 30 april vieringen in veel plaatsen opgeschort. De vlaggen op de overheidsgebouwen werden halfstok gehangen.Vlag halfstok op overheidsgebouwen. Trouw.nl, 30 april 2009 De Bond van Oranjeverenigingen riep in de loop van de middag op om verdere festiviteiten in heel Nederland af te gelasten.Verbijstering na gebeurtenis in Apeldoorn. Website Bond van Oranjeverenigingen
Evenementen in het hele land, zoals het Koninginnedagconcert van het Residentie Orkest dat 's avonds in Den Haag zou plaatsvinden, werden afgelast. Bij het Koninginnedagconcert van Radio 538 in Amsterdam gingen geplande optredens van diverse artiesten niet door.Radio 538 Museumplein. KoninginnedagAmsterdam.nl, 30 april 2009 Het concert ging wel in aangepaste vorm verder, maar werd twee uur eerder beëindigd. Op het Museumplein in Amsterdam werd een moment stilte in acht genomen.
Ook elders in het land, onder andere in Rotterdam,Andere steden schrappen activiteiten Koninginnedag. Nieuws.nl, 30 april 2009 om 13:24:08 Utrecht en Groningen, werden officiële festiviteiten afgelast. Dit gebeurde geleidelijk, zodat niet alle feestgangers tegelijkertijd huiswaarts zouden keren. De vrijmarkt in Amsterdam ging door. In Amsterdam waren, zoals ieder jaar, honderdduizenden mensen op de been; dat jaar circa 600.000. Als alle evenementen tegelijk zouden worden afgelast, zou dit kunnen leiden tot gevaarlijke situaties.Meeste steden zetten festiviteiten voort, NU.nl, 30 april, 16.46 uur
De PvdA kondigde 's avonds de afgelasting aan van de 1 mei-vieringen de volgende dag.
Alom werd gevreesd dat ook de traditionele jaarlijkse Koninginnedagviering in Nederland voortaan niet meer op de gebruikelijke wijze zou kunnen blijven plaatsvinden. - In Apeldoorn is een nationale illusie gesneuveld; Koninginnedag Bewaking en veiligheid zullen de komende jaren domineren. de Volkskrant, 1 mei 2009Maniakale aanslag van een eenling; Koninginnedag zal nu altijd anders zijn. De Telegraaf 1 mei 2009, p. 3Oranjefeest mag nooit verdwijnen. De Telegraaf, 1 mei 2009, p. 9
Reacties Koningin Beatrix thumb|Verklaring van de Koningin Op het incident kwamen uit het hele land geschokte reacties. Koningin Beatrix, voor wier ogen zich het drama had afgespeeld, betuigde, ook namens de rest van haar familie, haar medeleven met de slachtoffers. Ze hield een korte toespraak op televisie. Daarin zei ze:
Publieksreacties De gebeurtenissen onthutsten het massaal aanwezige publiek."De fanfare stopt, sirenes gillen... 'Gaat u maar naar huis'; Er gaat een schok door publiek in Apeldoorn 'Hoe leg ik dit aan mijn kind uit?'". De Telegraaf, 1 mei 2009, p. 8 In de dagen na de aanslag stroomden veel mensen uit diverse plaatsen toe naar het bewuste kruispunt, om bloemen, vaak met briefjes, neer te leggen en om te herdenken.Komen en gaan bij 'dé plek'. De Stentor, 3 mei 2009 In het stadhuis van Apeldoorn en op het internet tekenden mensen een condoleanceregister. De televisie-uitzendingen van onder andere de persconferentie werden massaal bekeken.Jaar 2009 top 100 exclusief sport. Bron: Stichting KijkOnderzoek (SKO)
Politieke reacties Premier Balkenende gaf eveneens aan "diep geschokt" te zijn en mee te leven met de slachtoffers. Soortgelijke reacties kwamen van fractievoorzitters van politieke partijen in de Tweede Kamer.