Hippasus (Oudgrieks: Ίππασος, ca. 530 v.Chr. - ca. 450 v.Chr.) was een vroege, pythagoreïsch filosoof en wiskundige die actief was in de 5e eeuw v.Chr..Burkert 1972, p. 207. Behalve Pythagoras is Hippasus de enige bekende pythagoreïsch filosoof die eerder heeft geleefd dan Philolaus.Kahn 2001, p. 35.
Biografie Er is weinig bekend over het leven van Hippasus. Het is aannemelijk dat hij in de 5e eeuw v.Chr. bekend was, ongeveer een eeuw na Pythagoras. Verschillende bronnen vermelden verschillende geboorteplaatsen, maar Metapontum in Magna Graecia is een veelgenoemde plaats. Verder zou Hippasus verantwoordelijk zijn geweest voor een schisma binnen het pythagoreïsche broederschap. Volgens sommige bronnen zou Hippassus namelijk de stichter zijn van een aparte sekte van mathematici, Grieks: μαθηματικοί, een groep pythagoreeërs die zich vooral bezigden met de wiskunde en de natuurfilosofie. Dit in tegenstelling tot de zogeheten akousmatici, Grieks: ἀκουσματικοί, een conservatieve groep pythagoreeërs die zich verzetten tegen elke vorm van verandering aangaande de dogma's van het pythagorisme. De akousmatici verzetten zich daarbij ook tegen de continue progressie die door de mathematici werd geboekt op het gebied van wiskunde en natuurfilosofie. Hippasus zou dus de eerste mathematicus zijn geweest.Burkert 1972, p. 194.Kahn 2001, p. 15. Toch zijn er ook bronnen die Hippasus juist als een akoesmaticus beschrijven en hem noemen als grondlegger van deze stroming binnen het pythagorisme.van der Waerden 1979, p. 68.
Na zijn ontdekking van het irrationale getal, zou Hippasus rond 450 v.Chr. op zee zijn verdronken als straf voor het breken met de overtuigingen van de pythagoreïsche school.Burkert 1972, p. 455. Dit is echter één versie van Hippasus' dood. Een andere versie stelt dat Hippasus is verdronken omdat hij de dodecaëder had uitgevonden.Van der Waerden 1979, p. 71. Weer een ander verhaal noemt het verbreken van de geheimhoudingsplicht van het pythogareïsch broederschap als reden voor de doodstraf van Hippasus.Bindel 1962, p. 64.
Filosofie Hippasus zou net als Heraclitus het vuur hebben geformuleerd als eerste oorzaak, Grieks: ἀρχή, archè, van alles. Aristoteles 1998, 984a7.Burkert 1972, p. 206. Hem wordt verweten dat hij plagiaat pleegde door de filosofie van Pythagoras over te nemem en te doen alsof het zijn eigen werk was,Burkert 1972, p. 195. maar dat kan ook smaad zijn geweest, die is begonnen toen hij bij de pythagoreïsche school in ongenade was geraakt.
Irrationale getallen right|thumb|260px|√2: een irrationaal getal
Hippasus wordt gezien als de ontdekker van irrationale getallen, iets wat hij met het leven heeft moeten bekopen. In eerste instantie hielden de pythagoreeërs er de overtuiging op na dat ieder getal geschreven kon worden als een breuk, de ontdekking van irrationale getallen was in strijd met dit pythagoreïsch dogma.
Hippasus wordt de ontdekking van de irrationaliteit van √2 toegeschreven. Als men namelijk een rechthoekige driehoek inbeeldt waarbij de verticale en horizontale zijden beide een lengte hebben van 1, dan volgt uit de Stelling van Pythagoras dat de schuine zijde van de driehoek een lengte heeft van √2. Een andere interpretatie stelt dat Hippasus het bestaan van irrationale getallen zou hebben afgeleid van de vorm van een pentagram.Choike 1980, p. 312. Na zijn ontdekking van het irrationaal getal, zou Hippasus op zee zijn verdronken als straf voor het breken met de overtuigingen van de pythagoreïsche school.Burkert 1972, p. 455.
Muziekintervallen Hippasus is de oudste pythagoreeër waarvan bekend is dat hij werkte aan muziektheorie.Kahn 2001, p. 38. Hij wordt gezien als de uitvinder van muzikale intervallen zoals 4:3, 3:2 en 2:1, aan de hand van een experiment met bronzen schijven gelijk in diameter maar verschillend in dikte. De diktes van de schijven varieerde in de verhoudingen 4:3, 3:2 en 2:1. Door op de schijven te slaan ontstonden er vervolgens verschillende muzikale intervallen. Burkert 1972, p. 377.
Categorie:Oud-Grieks wiskundige Categorie:Persoon in de 5e eeuw v.Chr. Categorie:Pythagoreïsch filosoof