thumb|Aarde en maan met hun dag-nacht grens
De dag-nachtgrens, ook wel bekend als de terminator of schemerzone, is een fictieve verschuivende lijn die de nacht en de dag op een planeet of maan van elkaar scheidt. Op Aarde is deze grens een ruwweg cirkelvormige lijn met een diameter gelijk aan die van de Aarde. Met uitzondering van de poolgebieden passeert de grens elk gebied op Aarde tweemaal binnen 24 uur: bij zonsopkomst en bij zonsondergang.
De dag-nachtgrens wordt gedefinieerd als de meetkundige plaats op een planeet of maan waar de lijn door de zon of ster tangent is. De lijn scheidt de delen van de Aarde waar de zon schijnt van de delen waar de zon niet schijnt. De locatie van de grens verandert door de rotatie van de Aarde zelf, en de rotatie van de Aarde om de zon. De grens varieert ook per jaargetijde vanwege de hoek van de aarde ten opzichte van de zon.SOS:Day Night Terminator
thumb|320px|left|De oriëntatie van de dag-nachtgrens tussen het noordelijk- en zuidelijk halfrond varieert per seizoen. Op de evenaar verschuift de dag-nachtgrens bij een plat oppervlak (zonder obstakels zoals bergen) met een snelheid van 1600 kilometer per uur. De snelheid kan nabij obstakels groter lijken dankzij de schaduw die dit obstakel werpt op het landschap erachter. Naar de polen toe verschuift de grens steeds langzamer, tot bijna nul kilometer per uur (resulterend in 24 uur zonlicht of 24 uur duisternis)Venus Revealed by David Harry Grinspoon, page 329http:// www.badastronomy.com /bad/movies/mummyreturns2.html
De Concorde en de Tupolev Tu-144 waren de enige passagiersvliegtuigen die de maximumsnelheid van de dag-nachtgrens kunnen overtreffen. Tragere voertuigen kunnen de grens echter ook voorblijven bij een hogere breedtegraad. Vlak bij de polen is de grens lopend bij te houden.
Bestudering van de dag-nachtgrens kan informatie opleveren over het oppervlak van een planeet. De aanwezigheid van een atmosfeer kan bijvoorbeeld een verstrooide grens opleveren.
Radioamateurs maken vaak gebruik van de omstandigheden op de dag-nachtgrens om berichten over lange afstanden uit te zenden. Onder goede omstandigheden kunnen radiogolven langs de dag-nachtgrens naar antipodale punten reizen. Dit komt vooral omdat de D-laag, die normaal hoogfrequente signalen absorbeert, snel verdwijnt aan de donkere kant van de grens.Propagation. Gearchiveerd op 9 juni 2023.
Maanwaarnemers en clair-obscur verschijnselen Amateurastronomen die hun telescopen regelmatig naar de maan richten observeren wel eens de dag-nachtgrens aldaar, omdat deze tal van opmerkelijke clair-obscur verschijnselen laat zien. De traag in westelijke richting voortschrijdende ochtendterminator, de zonsopkomst op de maan, laat pieken van heuvelbergen zien die reeds het zonlicht opvangen terwijl hun omgevingen zich nog steeds in de maannacht bevinden. Zo ziet het noordwestelijk gedeelte van de rand van de zuidelijke krater Curtius reeds een aantal uren op voorhand het zonlicht, nog voor de eigenlijke zonsopgang in betreffend gebied zich voltrekt.Harold Hill, A Portfolio of Lunar Drawings (Cambridge University Press, 1991), pages 186-187: Morning at Curtius. Een helder lichtpunt is dan te zien ten westen van het zuidelijke gedeelte van de dag-nacht lichtgrens. Ook het halfcirkelvormige Juragebergte, de noordwestelijke rand van de baaivormige vlakte Sinus Iridum, laat reeds voor de lokale zonsopkomst in dit gebied een opmerkenswaardig verschijnsel zien dat door Engelstalige maanwaarnemers de benaming Jewelled Handle effect heeft gekregen. Het Juragebergte vertoont zich tijdens deze omstandigheden als een lichtgevend boogvormig handvat bezet met glinsterende juwelen. Hetzelfde verschijnsel doet zich voor aan de sterk verweerde ellipsvormige kraterruine Alexander ten noorden van Mare Serenitatis. Grotere bergketens zoals Montes Apenninus komen beter tot hun recht als ze zich vertonen tijdens de lokale zonsopkomst of zonsondergang. Maanwaarnemers die zich verdiepen in clair-obscur verschijnselen op de maan houden deze bij in notitieboeken, met daarbij vermeld de posities van zowel de ochtendterminator als de avondterminator. Er kunnen ook berekeningen uitgevoerd worden om de data en tijdstippen te weten waar de dag-nachtgrens zich bevindt voor bepaalde lokaties op de maan.
Zie ook Eerste kwartier Laatste kwartier Schemering
Externe links Current terminator aa.usno.navy.mil - Website calculating synthetic images (B&W or color) representing the terminator for a given time (date & hour)
Categorie:Planetologie Categorie:Licht Categorie:Dagdeel Categorie:Radiotechniek