thumb|Titelplaat van uitgave uit 1709 van de Satyricon van Petronius Gaius (of Titus?) Petronius Arbiter (27 n.Chr. - 66 n.Chr.) was een Romeinse consul en schrijver uit de 1e eeuw in de periode van Nero, op wiens bevel hij zelfmoord pleegde.Gian Biagio Conte (1984, ed. 1999): Latin Literature - A History (vertaald door Joseph B. Solodow), pag. 453-465
Petronius is een van de hoofdfiguren in de roman Quo vadis? van Henryk Sienkiewicz uit 1895, die verscheidene malen werd verfilmd.
Biografische gegevens Petronius was vermoedelijk de zoon van Publius Petronius, die onder keizer Caligula gouverneur van Syria was geweest en Plautia (de dochter van Aulus Plautius).
Tacitus beschreef Petronius als volgt:
Volgens Tacitus hield Petronius zich ‘s nachts bezig met het bestuderen en het schrijven van teksten. Eerst werd hij gouverneur van Bithynië, daarna werd hij consul (62 n.Chr.). Volgens Tacitus voerde hij die taken erg goed uit. Na dit al te hebben bereikt kwam hij in een groep rondom Nero terecht. Hij was een soort adviseur van Nero, een ceremoniemeester (Latijn: elegantiae arbiter).Tacitus: Annales XVI 18.2 Tigellinus was jaloers op de positie van Petronius.Tacitus: Annales XVI 18.3 Hij vertelde Nero dus over de samenzwering die Seneca de kop kostte. Hierdoor moet Petronius noodgedwongen ook zelfmoord plegen.Tacitus: Annales XVI 19 Tijdens zijn lange doodsstrijd zou hij een afscheidsbrief aan de keizer opgesteld hebben, waarin hij diens geheime schanddaden beschreef.Tacitus, Annales XVI 19.2Piet Gerbrandy (2007): Het feest van Saturnus - De literatuur van het heidense Rome, pag. 255-260H.J. Rose (1936, ed. 1996)" A handbook of Latin Literature - From the earliest time to the death of St.Augustine, pag. 376-379
Literaire werken Waarschijnlijk is Petronius de schrijver van de Satyricon. De Satyricon is niet compleet teruggevonden. 175 bladzijdes zijn overgebleven en men denkt dat dat een fractie is van de oorspronkelijke delen. In Trau, Dalmatië, werden in 1650 delen van boek 14 en 16, en het gehele boek 15 teruggevonden. Waarschijnlijk heeft de Satyricon 20 boeken omvat. De verteller in het boek is de intellectueel Encolpius die samen met de zwaargeschapen Ascyltos en het knaapje Giton Zuid-Italië doorkruist. Zo komt het drietal in vreemde gezelschappen, kroegen en badhuizen terecht. De langste passage is die van het absurde feestmaal van Trimalchio (Latijn: Cena Trimalchionis), een vrijgelatene en parvenu die zijn vrienden uitgenodigd heeft. Later verdwijnt Ascyltos, die plaats maakt voor de dichter Eumolpus. Ook het nieuwe drietal beleeft allerlei avonturen. De Satyrica is een ik-roman, afgewisseld met stukken poëzie, en er komen veel spreekwoorden in voor en dat zorgt voor een bijzonder stukje gesproken taal. Volkstaal komt in weinig Romeinse boeken voor en maakt de roman in dit opzicht een opmerkelijke uitzondering; ze staat vol rake typeringen, humoristische beschrijvingen (in het bijzonder van de protserige Trimalchio) en vulgaire uitdrukkingen. Er komen ook spoken en weerwolven ter sprake.
Het is niet zeker of Petronius nog andere werken heeft geschreven. Er is poëzie op zijn naam uitgebracht, maar dat komt waarschijnlijk uit het Satyrica.G.J.M. Bartelink (1964, ed. 1989): 'Klassieke letterkunde - Overzicht van de Griekse en Latijnse letterkunde, pag. 227-228
Satyricon werd verfilmd door Federico Fellini.
Nederlandse vertalingen Petronius, Satyricon; vertaald en toegelicht door A.D. Leeman, Amsterdam 1966 (en vele herdrukken) Petronius, Satyrica; vertaald en toegelicht door Vincent Hunink, Amsterdam 2006
Trivia Hij gaf zijn naam aan het olieplatform Petronius, dat eind jaren 1990 in de Golf van Mexico werd gebouwd.
Zie ook Latijnse literatuur
Externe link Latijnse tekst van Petronius' Satyricon, en overige fragmenten, website thelatinlibrary
Categorie:Gens Petronia Petronius Arbiter, Gaius Categorie:1e-eeuws schrijver Categorie:Persoon overleden door zelfdoding