Jan Lambrecht Dominicus (Domien) Sleeckx (Antwerpen, 2 februari 1818 – Luik, 13 oktober 1901) was een Vlaams taalkundige, journalist en schrijver van verhalen, romans, essays, drama's en blijspelen. Hij wordt beschouwd als de eerste vertegenwoordiger van de realistische stroming in de literatuur in Vlaanderen.
In 1844 was Sleeckx medeoprichter van Vlaemsch België, het eerste Vlaamse dagblad na de Belgische Revolutie en ook het eerste Nederlandstalige dagblad in Brussel. Samen met Jaak van de Velde (1817-1893) schreef hij ook een Frans-Vlaams woordenboek gebaseerd op de spelling van Jan Des Roches.
Leven Sleeckx werd in 1818 in de Antwerpse Sint-Andriesbuurt geboren als eerste van zeven kinderen van Albert Jan Sleeckx en Maria Carolina Van den Bosch. Zijn vader werkte als kopergieter in een fabriek van kerkornamenten en leerde de jonge Domien lezen. Zijn belangstelling voor Antwerpse en Vlaamse verhalen en volksliederen kreeg hij van zijn moeder. Na een jaar in een privaatschool ging hij als zevenjarige naar de gemeenteschool. Sleeckx volgde ook een tijdlang tekenlessen aan de Academie. Na een korte onderbreking vanwege de Belgische Revolutie, behaalde Domien als primus de laatste klas in de gemeenteschool. In 1832 ging de toen veertienjarige Sleeckx naar het atheneum.
Sleeckx werkte aanvankelijk als notarisklerk en vervolgens als onderwijzer in Antwerpen. Op vraag van Jan De Laet vertrok hij in december 1843 naar Brussel om er te werken als opsteller-journalist voor de eerste Nederlandstalige krant in Brussel, Vlaemsch België. De krant viel al snel zonder middelen en Sleeckx richtte in november 1844 een opvolger op, De Vlaemsche Belgen. Ook deze krant had onvoldoende financiële middelen en hield eind juni 1845 op te bestaan. Sleeckx ging toen als vertaler en corrector werken voor de Moniteur Belge (Belgisch Staatsblad). Daar ontstond de idee om een Frans-Vlaamsch vertaalwoordenboek op te stellen.
In 1853 keerde hij terug naar Antwerpen en werkte er voor De Schelde, de Lloyd Anversois en Le Précurseur. In 1861 volgde hij de eveneens Vlaamsgezinde en liberale letterkundige Jan Van Beers op als leraar aan de Rijksnormaalschool te Lier tot hij in 1879 benoemd werd als hoofdinspecteur voor het lager onderwijs. Sleeckx verhuisde toen naar Schaarbeek bij Brussel waar hij zich na zijn pensionering in 1885 engageerde in de gemeentepolitiek en gemeenteraadslid werd gekozen in 1888.
Sleeckx overleed in 1901 in Luik, waar hij sinds 1891 woonde. thumb|Jozefina Nelsen, echtgenote Domien Sleeckx, met dochters Paula (1846-1936) en Mina (1851-1938). Stereografische Daguerreotype door Joseph Dupont
Schrijver Sleeckx begon te schrijven op aansporen van zijn vriend Pieter Frans van Kerckhoven. Aanvankelijk schreef hij in het Frans, maar zijn eerste Vlaamse kort verhaal Pieter Block verscheen al in augustus 1839 in enkele afleveringen in den Antwerpenaer. Sleeckx schreef daarna enkele romantische volksverhalen in de sentimenteel-idealistische traditie van Hendrik Conscience. Vrij snel echter ontwikkelde hij een eigen stijl en werd in de Vlaamse literatuur een van de eerste beoefenaars van het realisme. Hierover schreef hij in 1862 ook zijn theoretische beschouwingen neer in Over het realismus in de letterkunde.
Sleeckx was in 1846 medeoprichter van het letterkundige tijdschrift De Vlaemsche Stem (kende slechts vijf jaargangen tussen 1846 en 1853).
Vlaamse Beweging Zoals andere schrijvers van zijn generatie verkoos Sleeckx, die onderwijs had gekregen in het Frans, in het Vlaams te schrijven. Met dit schrijven in de volkstaal beoogde hij een bijdrage te leveren aan de volksontwikkeling.
In 1844 veroorzaakte Sleeckx een taalincident in Brussel nadat hij op 2 juli in het Nederlands aangifte wilde doen van de geboorte van zijn zoon. De schepen van de Burgerlijke Stand weigerde dit, zelfs nadat Sleeckx hem daartoe had gevorderd via een deurwaarder. Het proces dat erop volgde voor de rechtbank van eerste aanleg stelde Sleeckx in het ongelijk en veroordeelde hem tot de kosten. Het vonnis van 27 juli 1844 veroorzaakte veel opschudding en dit zou later mee bijdragen aan de totstandkoming van de eerste wetsontwerpen inzake het gebruik van het Nederlands in rechts- en bestuurszaken.
Sleeckx was voorstander van een aparte spelling voor het Vlaams en het Hollands en keerde zich af van de trend tot eenmaking van de spelling zoals die door andere Vlaamse en Nederlandse letterkundigen in de taalcongressen bepleit werd. Sleeckx zag in de Spelling De Vries en Te Winkel die in 1864 in België officieel aanvaard werd, een aantasting van de Vlaamse nationaliteit. In de derde uitgave van zijn woordenboek in 1865 handhaaft Sleeckx dan ook zijn oorspronkelijke spelling. Pas in latere edities, nadat ook andere auteurs aan de uitgave meewerken, schakelde het woordenboek over op de nieuwe spelling.
Vernoemingen De Sleeckxlaan in Schaarbeek. Domien Sleeckx woonde een tijdlang in Schaarbeek en was er liberaal gemeenteraadslid van 1888 tot 1895. De Sleeckxstraat in Antwerpen. Domien Sleeckx werd geboren in de Pompstraat in Antwerpen.
Werken Dramata (Verzameling van vier oorspronkelyke tooneelstukjes), De Wever, Antwerpen, 1841. Online. Kronijken der Straten van Antwerpen, Oberts, Antwerpen, 1843. Volksverhalen Eerste deel (Digitale versie ) Tweede deel (Digitale versie ) Derde deel (Digitale versie ) Volksverhalen, Greuze, Brussel, 1848. (Digitale versie ) De keizer en de schoenlappers of de gekroonde leers. Blyspel in één bedryf. 1848 (Digitale versie) Smeke-smeê (smidje verholen,) duivelary met zang, in dry bedryven met een naspel. 1851 In alle standen: verhalen, karakters en zedeschetsen, Horta-De Laere, Brussel, 1851. (Digitale versie ) Jan Steen uit vryen. Jiedkensspel in 2 bedryven. 1852 Beschryving der provincie Antwerpen, bevattende: de opgave van al de steden en dorpen, de gestichten, merkwaerdigheden, wegen, vaerten en rivieren, de aenduidingen der uitgestrektheid, bevolking, nijverheid en des handels, benevens de algemeene geschiedenis der provincie en de byzondere van elke voorname plaets, ... : met een voorafgaende algemeen overzigt van België en de Belgische geschiedenis. 1852 (Digitale versie) Berthilda. Drama. 1854 (Digitale versie) De kraenkinders. Drama in dry bedryven. 1852 (Digitale versie) Ontmoetingen (1855) (Digitale versie) Arabella Knox, 1855. Dierenverhalen. Geld of naem. Blijspel (1858) (Digitale versie) In 't schipperskwartier. Tafereelen uit het Vlaamsche volksleven, Van Kesteren, 1861 Eerste deel (Digitale versie) Tweede deel (Digitale versie) De genaamde P... 1862 Guldentop. 1862 Grétry. Drama in vier tijdvakken, Van Doosselaere, 1862. (Digitale versie). Bekroond met de staatsprijs voor toneelleterkunde voor de periode 1859-1861. Op ’t Eksterlaar. Herinneringen van afgestorven en van nog levende vrienden. Rogghe, Gent, 1863. Verhalenbundel. (Digitale versie) In de vakantie. 1864 (Digitale versie) Dirk Meijer. Eene geschiedenis van den waterkant, 1864. Roman (Digitale versie) Basilio en Quiteria. Blijspel in één bedrijf. 1865 (Digitale versie) Zannekin. Drama in 4 bedrijven, met een voorspel. 1865 (Digitale versie) In 1814. Vaderlandsch toneelspel in vier bedrijven en vijf tafereelen. 1866 (Digitale versie) Eene vrouw met eenen baard. Kluchtspel met zang in één bedrijf. 1866 https://books.google.nl/books?id=UklgUgXsFcQC&printsec=frontcover (Digitale versie)] Tybaerts en Cie, 1867. Roman (Digitale versie) De Plannen van Peerjan. Tafereelen uit het Vlaamsche volksleven, Marchand, Antwerpen, 1868. Dorpsverhaal. (Digitale versie) De vissers van Blankenberg. 1870 Kunst en Liefde, 1870. Roman. Hildegonde. Een verhaal van het einde der XVe eeuw , 1872. Historische roman (Digitale versie) Jacob Cats en zijn invloed op Zuid-Nederland. 1873? (Digitale versie) Dramatische werken 1878-1883 [Dl. 1:] De kraankinders; Jan Steen uit vrijen; Berthilda; Neel de loods. 1878 (Digitale versie) [Dl. 2:] Grétry; De suikeroom; Meester en knecht; Zoo de ouden zongen, piepen de jongen. 1881 (Digitale versie) [Dl. 3:] Zannekin; De alleenloopers; Het spook; De genaamde P...; Guldentop; De visschers van Blankenberg. 1881 (Digitale versie) [Dl. 4:] Oude en nieuwe adel; Basilio en Quiteria; De wraak van den Jood; Matroos, soldaat en sjouwerman; Het erfdeel ; De keizer en de schoenlappers; De vrouw met den baard. 1883 Anneessens. 1886 (Digitale versie) De Patriottentijd, 1889. De Jacobijnen in België, 1889 (Digitale versie) Vesalius in Spanje, 1895. Historische roman. Indrukken en ervaringen, 1902, postuum (Digitale versie) alt=Titelblad van het Nederduitsch-Fransch woordenboek uit 1853.|miniatuur|Titelblad van het Nederduitsch-Fransch woordenboek uit 1853.
Taalkundige werken Dictionnaire complet Français-Flamand - Volledig Nederduitsch-Fransch woordenboek, 2 delen, 1848-1851. De editie van 1854 online. Over het realismus in de letterkunde, 1862. Stijl en Letterkunde. Handboek voor het opstellen en beoordelen van Nederlandsche schriften, ten gebruike der normaalscholen en andere onderwijsgestichten, 1866 (Digitale versie) Voorbeelden van Stijl en Letterkunde, 1867. Nederlandsche Spraakleer, 1887. Oefeningen op de Nederlandsche Spraakleer, 2 delen, 1890. Gronden der Nederlandsche Spraakleer, 1888.
Literatuur Lode Baekelmans. Drie Vlaamsche realisten (Domien Sleeckx, Virginie Loveling en Reimond Stijns) (1918) (Digitale versie)
Externe link
Categorie:Vlaams schrijver Categorie:Vlaams taalkundige Categorie:Vlaams onderwijzer Categorie:Persoon binnen de Vlaamse Beweging in de 19e eeuw Categorie:Vlaams journalist Categorie:Vlaams toneelschrijver