Jeruzalem (Hebreeuws: ירושלים Jeroesjalajim, Arabisch: القدس al-Qoeds, Ottomaans: Kudüs, Aramees: ܐܽܘܪܶܫܠܶܝܡ O'rishlim) is een van de oudste doorlopend bewoonde steden ter wereld.www.telegraph.co.uk De oude Kanaänitische stad is de bakermat van het jodendom en het christendom. De Oude Stad (Jeruzalem) ofwel Oost-Jeruzalem en bepaalde plaatsen in de regio Palestina worden door volgelingen van deze religies en door de islam als heilig beschouwd. Jeruzalem is gelegen op de Westelijke Jordaanoever van deze regio ter hoogte van het noordelijke deel van de Dode Zee, in een van de meest omstreden gebieden ter wereld.
Na het uitroepen van de staat Israël in 1948 in het Mandaatgebied Palestina heeft Israël in de daaropvolgende oorlog de wijken ten westen van de Oude Stad Jeruzalem (West-Jeruzalem) veroverd. In de Zesdaagse Oorlog in 1967 heeft Israël ook de Westelijke Jordaanoever met Oost-Jeruzalem (de Oude Stad met de oostelijk ervan gelegen wijken veroverd en militair bezet. Sindsdien beschouwt Israël West- en Oost-Jeruzalem tezamen als zijn hoofdstad. Internationaal wordt Jeruzalem niet erkend als hoofdstad van IsraëlOverbrenging Knesset in weerwil van de VN. Gearchiveerd op 15 december 2022 en wordt uitgegaan van tweestatenoplossing.
Voor de staat Palestina geldt Oost-Jeruzalem nog altijd als hoofdstad van een onafhankelijke Palestijnse staat. In 2002 is de stad door de Palestijnse Wetgevende Raad aangewezen als de hoofdstad van Palestina.0 The Palestinian Legislative Council, The Basic law], geratificeerd op 29 mei 2002, Ramallah Palestina wordt echter niet algemeen erkend als autonome staat.
Status Ingevolge het Verdelingsplan van de Verenigde Naties in november 1947 zou Jeruzalem met de omliggende wijken als corpus separatum onder een permanent internationaal bestuur komen.UNISPAL.NSF/5ba47a5c6cef541b802563e000493b8c/426ab77c3c1b506d852563b9007023d8?OpenDocument PALESTINE, PROPOSALS FOR A PERMANENT INTERNATIONAL REGIME FOR THE JERUSALEM AREA, unispal.un.org, 12 september 1949
Op 11 mei 1949 werd Israël, onder voorwaarden, als lid toegelaten tot de Verenigde Naties.UN General Assembly Resolutions: Resolution 273(III). Gearchiveerd op 18 april 2023.
Sinds 11 december 1949,Michael Brecher, Dynamics of the Arab-Israel Conflict, Palgrave-Macmillan 2017. ruim een jaar na de stichting van de staat Israël claimt de Israëlische regering Jeruzalem als de hoofdstad van Israël. De Israëlische overheid vestigde in West-Jeruzalem het presidentsgebouw, het parlement,Knesset naar Jeruzalem. Gearchiveerd op 2 juni 2023. het opperste gerechtshof en de meeste ministeries. De meeste ambassades zijn echter gevestigd in Tel Aviv. Internationaal wordt Jeruzalem als hoofdstad van Israël niet erkend.
De Palestijnse Autoriteit beschouwt Oost-Jeruzalem (inclusief de Oude Stad) als hoofdstad van een toekomstige Palestijnse staat. De stad ligt in het gouvernement Jeruzalem van de Palestijnse Autoriteit op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever van Palestina. Het Orient House in Oost-Jeruzalem, gebouwd in 1897 en later kantoor van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO), werd vanwege zijn diplomatieke, economische en sociaal-culturele functies gezien als zetel van de toekomstige Palestijnse regering. Onder de bezetting werd het in 2001 door Israël gesloten.The Orient House: The Heart of Palestinian Political Presence in Jerusalem jerusalemstory.com, 25 maart 2025
In 1980 werd in Israël de Jeruzalemwet aangenomen, waarin heel Jeruzalem tot "de eeuwige en ondeelbare hoofdstad van Israël" werd uitgeroepen. Dit omvatte dus ook Oost-Jeruzalem, en ook de omliggende Palestijnse dorpen op de Westelijke JordaanoeverPalestijns Centraal Bureau Statistieken p. 140: "Om zuiver statistische redenen werd daarin het Palestijnse Gouvernement Jeruzalem in twee delen verdeeld. Het eerste deel (J1) betreft dat deel van Jeruzalem dat door Israël onder bezetting werd geannexeerd. en omvat de volgende localiteiten: Beit Hanina, Shu’fat Refugees Camp, Shu’fat, Al’Isawiya, Jeruzalem “Al-Quds”(Sheikh Jarrah, Wadi Al-Joz, Bab Al-Sahira, As Suwwana, At-Tur, Ash-Shayyah, Ras Al-Amud), Silwan, Ath–Thuri, Jabal Al–Mukabbir, As–Sawahira Al–Gharbiya, Beit Safafa, Sharafat, Sur Bahir, en Um Tuba, Kufr A’qab."
De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft de Jeruzalemwet in Resolutie 478 nietig verklaard.
De Verenigde Naties houden vast aan het corpus separatum uit het Delingsplan van november 1947kaart UN,29 november 1947 (zie ook in de Geschiedenisparagraaf in dit artikel), en hebben het een en ander in 1980 nog eens bevestigd in de (Resoluties 476 en 478 van de Veiligheidsraad). In de Oslo-akkoorden die in 1993 tussen de PLO en Israël gesloten werden, was de status van Jeruzalem nog even buiten beschouwing gelaten. Er zou vijf jaar na dato een besluit worden genomen over de definitieve status, evenals over de vorming van een Arabische staat. Die afspraak tussen beide partijen is echter nooit nagekomen.
De verovering en annexatie door Israël van aanzienlijke delen van Palestina buiten het gebied dat in het Verdelingsplan aan een Joodse staat was toebedacht, waaronder West-Jeruzalem, is door de internationale gemeenschap nooit erkend, omdat het officiële standpunt blijft dat de grenzen pas bij een vredesverdrag vastgelegd kunnen worden.
De Wereldraad van Kerken (WCC) erkent Jeruzalem als stad van drie godsdiensten en twee volken en het centrale belang van zijn status in politiek, sociaal en religieus opzicht voor een uiteindelijke duurzame vrede tussen Israëli's en Palestijnen. De WCC betreurde bij monde van zijn secretaris-generaal Olav Fykse Tveit ten zeerste het plan in 2017 van de president van de Verenigde Staten, Donald Trump, om Jeruzalem als de hoofdstad van Israël te beschouwenOn US recognition of Jerusalem as Israel’s Capital oikoumene.org, 6 december 2017. Gearchiveerd op 25 september 2018. De Palestijnse afgevaardigde in het Verenigd Koninkrijk, Manuel Hassassian, zei dat een erkenning van Jeruzalem als hoofdstad van Israël een oorlogsverklaring is tegen 1,5 miljard moslims en honderden miljoenen christenen die een hegemonie van Israël over de heilige plaatsen niet zullen accepteren.Jerusalem as capital is 'declaring war' bbc.com, 6 december 2017. Gearchiveerd op 3 augustus 2019.
De Verenigde Naties namen op 20 december 2017 een resolutie aan waarin ook op eerdere resoluties werd teruggegrepen en werd verklaard dat de Palestijnse bevolking permanente soevereiniteit heeft in de bezette Palestijnse gebieden inclusief Oost-Jeruzalem.United Nations A/RES/72/240 20 december 2017
Etymologie Over de etymologie en de oorsprong van Jeruzalem bestaat onzekerheid. De stad Jeruzalem wordt reeds genoemd in bronnen van het begin van het 2e millennium v.Chr.: in Egyptische vervloekingsteksten (19e en 18e eeuw v.Chr.) worden de namen Wrwshlm en Wrwshmn aangetroffen. Later komt in de zogenaamde brieven (eigenlijk kleitabletten) van Tel el Amarna, gedateerd eerste helft 14e eeuw v.Chr., de naam Urusalim(u) voor. Abdu-cheba (‘dienaar van Cheba’), de Egyptische vazalvorst van deze stad, vraagt de farao om militaire bijstand om de aanvallen van de Apiru (misschien de Hebreeën) te kunnen afslaan. De zonnegodin Cheba werd vereerd door de Hurrieten, die nauw aan de Hethieten gelieerd waren.
Het eerste deel van de naam Jeruzalem, 'Jeru-', kan ‘stad’, ‘woning’ of ‘bron’ betekenen, of afkomstig van het werkwoord 'yãrã' = werpen.Etymologisch woordenboek Van Dale, 1994 Volgens sommige Semitische taalkundigen kan Jeru- 'woning'(<jarah) betekenen. De herkomst kan echter ook niet-Semitisch zijn: ur(u)- zou van een woord voor ‘bron, waterstroom, rivier’ kunnen komen: ‘de bron van Salem’ (vergelijk de rivieren Jor-daan, Jar-muk, Jabbok (< *Jar-bok?), Jar-kon, de oasestad Jer-icho; bij Jeruzalem was de bron Gihon). Het Griekse hiëro- (in Hiërosolyma) is dus zo gek nog niet, want de betekenis van hiëros in hiëros Pergamos is ‘door een god bewoond of beschermd’.
Het tweede deel van de naam, '-zalem' kan gebaseerd zijn op de naam Sjalman. De Assyriërs hielden lijsten met godennamen bij om zich te kunnen oriënteren in de veelheid van goden in het rijk. Volgens zo’n lijst zou in Jeruzalem Sjalmanitu de "Isjtar van Jeruzalem" genoemd worden. Sjalmanitu was de echtgenote van de oorlogsgod Sjalman. Het is dus mogelijk dat Jeruzalem oorspronkelijk betekent ‘de stad van de god Salem’.
Homerus vermeldt dat de mythische held Bellerophon oorlog voerde tegen de Solymi, een volk in het gebied van de Hethieten (Ilias Z, 184 en 204). Het volk wordt gesitueerd in de buurt van Lycië, waar men kennis had van het schrift. Ook Herodotus (Hist. I, 173) en Tacitus (Hist. V, 2) vermelden de in de gedichten van Homerus bezongen Solymi. De stad Jeruzalem (Hiërosolyma) zou zijn naam daaraan hebben ontleend. Het is dus niet helemaal uit te sluiten dat de Solymi – misschien ‘de mannen van Sjalman’ – een historische band met Jeruzalem hebben gehad.
Het kan ook zijn dat de naam een combinatie is van twee steden uit de tijd van de Hebreeuwse Bijbel, die wellicht beide voor Jeruzalem staan: Jebus (יבוס; genoemd naar Jebus, de vader van de Jebusieten) en Salem (שלם; een Kanaänitische god). Mogelijk kan de naam ook vertaald worden als 'Basis van Salem'. Salem wordt ook wel geassocieerd met Beith Shean (Scythopolis). In de Hebreeuwse Bijbel wordt een ontmoeting beschreven tussen Abraham en Melchizedek, de koning van Salem (Genesis 14:18). In het Bijbelboek Ezechiël (Ezechiël 16:2-3, 45) spreekt de profeet Ezechiël over Jeruzalem: 'Van oorsprong ben je een Kanaänitische' en ‘Je vader was een Amoriet, je moeder een Hethiet’ .
De volksetymologie heeft van 'Jeruzalem' later ‘de stad van de vrede’ gemaakt (‘ir = stad, sjalom/salam = vrede).
Bevolkingsaantal, samenstelling en ontwikkeling Sinds de bezetting van de Westelijke Jordaanoever op 28 juni 1967 worden de bewoners van Oost-Jeruzalem en de uitbreidingen daarmee van geannexeerde Palestijnse dorpen, alsook de Israëlische nederzettingen rondom de oude stad, meegeteld bij het inwoneraantal van de Israëlische gemeente (West-)Jeruzalem. Vóór 1967 bestond de bevolking van Oost-Jeruzalem uit 71.000 inwoners, allen niet-Joden.Dumper, Michael (1997) The Politics of Jerusalem Since 1967 New York: Columbia University Press, pg. 84
In 2007 had Jeruzalem 747.621 inwoners, waarvan 299.708 in West-Jeruzalem en 443.802 in Oost-Jeruzalem.
In 2014 had Jeruzalem 849.780 inwoners, waarvan 327.890 in West-Jeruzalem en 521.890 in Oost-Jeruzalem.
Vanaf het begin van het Britse Mandaatgebied Palestina (1922) is de bevolkingssamenstelling van Jeruzalem als volgt: Jaar Joden Moslims Christenenen anderen Totaal niet-Joden Totale bevolking Bron 1922 33.971 13.413 15.194 28.607 62.578 UNSCOP (1946) A survey of Palestine 1944 97.000 30.630 29.450 60.080 157.080 UNSCOP (1946) A survey of Palestine 1967 195.700 54.963 12.644 67.607 263.307 Harrel, M. (1974) The Jewish presence in Jerusalem through the Ages 2007 476.104 247.754 23.763 271.517 747.621 Jerusalem Institute for Israel StudiesTable III/11 - Population of Jerusalem, By age, Religion and Geographical Spreading, 2007, Jerusalem Institute for Israel Studies, 2007 2012 502.830 288.170 24.220 313.390 815.310 Jerusalem Institute for Israel StudiesTable III/10 - Population of Jerusalem, By age, Religion and Geographical Spreading, 2012, Jerusalem Institute for Israel Studies, 2012. Gearchiveerd op 14 april 2016. 2013 509.610 295.540 24.640 320.180 829.860 Jeruzalem Institute for Israel StudiesTable III/9 - Population of Jerusalem, by Age, Religion and Geographical Spreading, 2013, Jerusalem Institute for Israel Studies, 2013 2014 520.710 303.420 15.460 318.880 849.780 Jeruzalem Institute for Israel Studies
Geschiedenis Oudheid